MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
72
SERVERLESS ARXITEKTURA VA UNI FRONT-END
DASTURCHILAR UCHUN FOYDALARI
Toʻxtayeva Robiya Ravshanbek qizi
Andijon davlat universiteti, talaba
Anotatsiya: Mazkur maqolada serverless arxitektura konsepsiyasi va uning
front-end dasturchilar uchun imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Serverless arxitektura,
an’anaviy serverlarni boshqarish ehtiyojini bartaraf etib, resurslarni avtomatik
boshqarish orqali ilovalarni tezroq, moslashuvchan va samarali yaratish imkonini
beradi. Maqolada serverless texnologiyalarining asosiy tamoyillari, ulardan
foydalanishning afzalliklari va mashhur xizmatlar (AWS Lambda, Azure Functions,
Google Cloud Functions) tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar: serverless arxitektura, front-end dasturchilar, AWS Lambda,
Azure Functions, Google Cloud Functions, zamonaviy dasturlash
Dasturiy ta’minot yaratish sohasida serverless arxitektura so‘nggi yillarda
keng ommalashmoqda. Ushbu texnologiya dasturchilarga an’anaviy serverlarni
boshqarishdan ozod bo‘lib, kod yozishga ko‘proq e‘tibor qaratishga imkon beradi.
Ayniqsa, front-end dasturchilar uchun serverless arxitektura katta imkoniyatlar
yaratadi, chunki u backend bilan ishlashni soddalashtiradi va mahsulotni tezroq
yetkazib berish imkonini beradi.
Serverless arxitektura “serverlarsiz” ma’noni anglatsa-da, bu texnologiya
serverlardan umuman voz kechishni emas, balki ularni boshqarish mas’uliyatining
xizmat ko‘rsatuvchi provayder zimmasiga yuklatilishini anglatadi. Amazon Web
Services (AWS), Microsoft Azure, Google Cloud kabi xizmatlar serverlarni
avtomatik boshqarish, miqyoslash va texnik xizmat ko‘rsatishni o‘z zimmalariga
oladi. Dasturchilar esa faqat funksionallikka e‘tibor qaratadilar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
73
Voqea asoslangan hisoblash (Event-driven computing): Serverless xizmatlari
asosan voqea (event) paydo bo‘lishiga asoslanadi. Masalan, foydalanuvchi ma‘lumot
yuborganda yoki fayl yuklanganda funksiyalar avtomatik ishga tushadi.
Foydalanuvchi faqatgina xizmatlardan foydalanish davomida to‘lov qiladi, ya’ni
doimiy server ishlashi uchun resurslar to‘lanmaydi. Yozilgan kod talabga qarab
avtomatik miqyoslanadi va bir vaqtning o‘zida bir nechta mijozlarga xizmat ko‘rsata
oladi. Amazon’ning serverless hisoblash xizmati bo‘lib, voqeaga asoslangan
funksiyalarni bajarishga mo‘ljallangan. Google tomonidan taqdim etiladigan xizmat
bo‘lib, dasturlarning backend qismini boshqarishni yengillashtiradi. Microsoft
tomonidan ishlab chiqilgan ushbu xizmat kodni voqealar asosida ishga tushirishga
imkon beradi.
Backendni
boshqarishdagi
murakkabliklarni
kamaytirish:
Front-end
dasturchilar uchun backendni boshqarish va sozlash ko‘p vaqt va resurs talab qiladi.
Serverless arxitektura yordamida bu jarayonlar provayderlar tomonidan
avtomatlashtiriladi, bu esa dasturchilarga faqat interfeys va biznes logikasini
rivojlantirishga imkon beradi. Mahsulotni tezkor yetkazib berish: Serverless
texnologiyalar orqali prototiplash va funksionallikni ishlab chiqish tezlashadi. Chunki
dasturchilar serverlarni sozlash va boshqarish bilan chalg‘imaydilar.
Moslashuvchanlik va miqyoslash: Serverless arxitektura talabga qarab resurslarni
avtomatik oshiradi yoki kamaytiradi. Bu, ayniqsa, katta trafik oqimiga ega bo‘lgan
ilovalar uchun muhimdir. Arzonlashgan xarajatlar: Front-end dasturchilar uchun
serverlarni boshqarish xarajatlarini qisqartirish katta afzallikdir. Serverless xizmatlar
faqat ishlatilgan vaqt uchun to‘lov qilishga imkon beradi. Funktsional modullar bilan
ishlash: Serverless arxitektura modul asosida ishlashni qo‘llab-quvvatlaydi. Har bir
modul yoki funksiya mustaqil ravishda yoziladi va ishlaydi. Bu, kodning qayta
ishlatilishini osonlashtiradi.
Masalan, foydalanuvchi tomonidan yuklangan rasmlarni o‘lchamlarini
avtomatik o‘zgartirish yoki ma‘lumotlarni tahlil qilish. Chat ilovalarida real vaqtda
xabarlarni yetkazib berish uchun. Serverless yordamida tezkor va xavfsiz API-lar
yaratish mumkin. Fayllarni yuklash, saqlash va boshqarish uchun serverless xizmatlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
74
juda qulaydir. IoT qurilmalardan ma’lumotlarni yig'ish va tahlil qilish uchun
serverless xizmatlar juda mos keladi. Mobil ilovalar uchun serverless texnologiya
ishlatish natijasida resurslar samarali boshqariladi va dastur barqaror ishlaydi.
Serverless arxitektura front-end texnologiyalari bilan yaxshi integratsiya
qilinadi. Masalan, React, Angular yoki Vue ilovalari serverless backend bilan ishlash
uchun GraphQL yoki REST API orqali bog‘lanadi. Bundan tashqari, Firebase kabi
xizmatlar front-end dasturchilarga to‘liq backendni boshqarishga ehtiyoj
qoldirmaydi. Serverless texnologiyalarning SDK yoki kutubxonalari (masalan, AWS
SDK, Firebase SDK) yordamida front-enddan serverless funksiyalarni chaqirish juda
osonlashadi.
Serverless xizmatlar odatda ma‘lum vaqt oralig‘ida funksiyani bajarishga
ruxsat beradi (masalan, AWS Lambda uchun 15 daqiqa). Monitoring murakkabligi:
Serverless arxitekturada xatolarni kuzatish va tahlil qilish qiyinroq bo‘lishi mumkin.
Provayderga bog‘liqlik: Ma‘lumotlar va xizmatlar provayder platformasiga bog‘liq
bo‘lib qolishi mumkin.
Global miqyosdagi joylashuv: Serverless provayderlar xizmatlarni dunyo
bo'ylab taqsimlaydi, bu esa foydalanuvchilarga qisqa vaqt ichida xizmat ko'rsatishni
ta'minlaydi. Xavfsizlikni boshqarish: Serverless platformalar xavfsizlikning ko'p
qatlamlarini ta'minlaydi, shu jumladan autentifikatsiya va ma'lumotlarni shifrlash.
Monitoring va tahlil: CloudWatch, Firebase Analytics kabi xizmatlar serverless
arxitektura orqali real vaqt rejimida monitoring imkoniyatlarini beradi. Zaxiralash va
tiklash: Serverless arxitekturada avtomatik zaxiralash tizimlari mavjud bo'lib, ular
ma'lumotlarni yo'qotish xavfini kamaytiradi. Front-end dasturchi sifatida, siz faqat
backendni ishlatib, undan ma'lumot olish uchun API chaqirishingiz mumkin.
Masalan, AWS Lambda yordamida oddiy serverless API yarataylik: Lambda
function, foydalanuvchi so'rovini oladi va ma'lumotlarni qaytaradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
75
Serverless arxitektura front-end dasturchilari uchun katta qulaylik yaratadi.
Backendni boshqarishga hojat yo'q, chunki serverlarni bulut platformalari avtomatik
ravishda boshqaradi. Bu front-end dasturchilariga tezda API-lar yaratish, ma'lumotlar
olish va samarali prototiplar ishlab chiqish imkonini beradi. Serverless platformalar
avtomatik miqyoslashni ta'minlab, tizim samaradorligini oshiradi va xarajatlarni
kamaytiradi. Shunday qilib, front-end dasturchilari backendni boshqarishga vaqt
sarflamasdan, asosiy ishlariga e'tibor qaratishlari mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
React Native Documentation – React Native rasmiy hujjatlari. Onlayn
manba
2.
Expo Documentation – Expo rasmiy hujjatlari, React Native uchun
rivojlantirish muhitini taqdim etuvchi platforma. Onlayn manba
3.
Brown, A. (2021). React Native Cookbook: Bringing the Web to Native
Platforms. Packt Publishing.
4.
Chinnathambi, A. (2020). React Native for Mobile Development: Harness
the Power of React Native to Create Stunning iOS and Android Applications. Apress.
5.
Kumar, N. (2019). Mastering React Native. Packt Publishing.
