MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
36
BUYUK IPAK YO’LI BO’YLAB YAPON EKSPEDITSIYALARI
Eshbekova Dilafruz To’ychiyevna
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti, katta o’qituvchi
Akbutayeva Nafisa Bozarovna
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti, 1-kurs magistranti
Annotatsiya: Maqola Yaponiyaning Buyuk Ipak yo'li bo'ylab amalga
oshirilgan ekspeditsiyalarini o'rganib, ularning tarixiy, iqtisodiy va madaniy
ahamiyatini tahlil qiladi. Fukui Keizo va Otani Kozui kabi yapon tadqiqotchilarining
ilmiy va madaniy bilimlarga qo'shgan hissalari muhokama qilinadi.
Kalit so'zlar: Yapon ekspeditsiyalari, Buyuk Ipak yo'li, madaniy aloqalar,
Fukui Keizo, Otani Kozui, arxeologik kashfiyotlar, buddaviylik dini.
Аннотация: Статья изучает японские экспедиции вдоль Великого
Шелкового пути, анализируя их историческое, экономическое и культурное
значение. Обсуждаются вклад японских ученых, таких как Фукуи Кейдзо и
Отане Кодзуи, в научные и культурные знания.
Ключевые слова: японские экспедиции, Великий Шелковый путь,
культурные связи, Фукуи Кейдзо, Отане Кодзуи, археологические открытия,
буддизм
.
Abstract: The article explores Japan's expeditions along the Great Silk Road,
analyzing their historical, economic, and cultural significance. The contributions of
Japanese scholars such as Fukui Keizo and Otani Kozui to scientific and cultural
knowledge are discussed.
Keywords: Japanese expeditions, Great Silk Road, cultural connections,
Fukui Keizo, Otani Kozui, archaeological discoveries, buddhism.
KIRISH
Buyuk Ipak yo'li, Yevrosiyoning qadimiy savdo yo'llari tarmog'i, tovarlar,
madaniyatlar va g'oyalar almashinuvi uchun muhim yo'nalish sifatida qadrlanadi.
Xitoydan boshlangan va Markaziy Osiyo orqali O'rta Yer dengizigacha cho'zilgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
37
Ipak yo'li, ipak, ziravorlar va qimmatbaho metallardan iborat tovarlar oqimini
ta'minlab, turli sivilizatsiyalar o'rtasidagi o'zaro aloqalarni ham rivojlantirgan. Ipak
Yo'lining qadimiy savdo va diplomatiya tarixidagi roli yaxshi ma'lum bo'lsa-da, uning
ahamiyati faqat savdo bilan cheklanmaydi. Ushbu yo'l, shuningdek, diniy, texnologik
va san'at an'analari tarqalishi kabi intellektual va madaniy almashishlar uchun ko'prik
sifatida xizmat qilgan. XX asrda Yaponiyaning Ipak yo'li bo'ylab boy madaniy va
arxeologik merosni o'rganish va hujjatlashtirish maqsadida amalga oshirilgan
ekspeditsiyalar, mamlakatning Markaziy Osiyo va Xitoy bilan diplomatik aloqalarida
muhim ahamiyat kasb etdi. 1900-yillarning boshlarida yapon sayohatchilari,
arxeologlari va olimlari Ipak yo'li bo'ylab qadimiy manzilgohlarni o'rganishga faol
kirishdilar.
XX asrning boshlarida Yaponiyada Ipak yo'li bilan bog'liq bo'lgan
hududlarga, ayniqsa Markaziy Osiyoning qadimiy sivilizatsiyalariga qiziqish ortib
bordi. Yaponiyaning Ipak yo'li tadqiqotlaridagi ishtiroki, ilmiy izlanish va diplomatik
strategiyaning uyg'unlashgan holati edi. Fukui Keizo
1
va Otani Kozui
2
kabi
arxeologlar o'z ekspeditsiyalarida bir qancha qadimiy madaniy va tarixiy
eksponatlarni topdilar, ularning ko'plari Xitoy, Markaziy Osiyo va keng Yevrosiyo
dunyosi o'rtasidagi qadimiy aloqalarni yoritib berdi. Masalan, Fukui Keizo Tarim
havzasidagi tadqiqotlarida noyob qo'lyozmalar va Budda haykallari topdi, bu esa
Xitoy va uning g'arbidagi mintaqalar o'rtasidagi diniy va madaniy aloqalarni
kengaytirdi
3
.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Yaponiyaning Buyuk Ipak yo'li bo'ylab ekspeditsiyalari o’rganish barobarida
tegishli adabiyotlarni tahlil qilish bir nechta muhim mavzularni ko'rsatadi.
Diniy va
madaniy o'lchovlar:
Masalan, Otani Kozui ekspeditsiyalarida Buddaviylik dini
ustuvorligini ko'rishimiz mumkin. Bu tadqiqotlarda Mahayana Buddizmining
Markaziy Osiyo orqali Yaponiya tomon tarqalishini kuzatishga qaratilgan jihatlar bor.
1
Fukui, K. Studies on the Archaeology of Central Asia.
Tokyo: Nihon Bunkyo Gakkai.
1920.
2
Otani, K. The Silk Road and Buddhist Art.
Kyoto: Kyoto University Press.
1935.
3
Fukui, K. Excavations along the Silk Road: Buddhist Art and Cultural Heritage.
Tokyo: Nihon
Bunkyo Gakkai.
1925.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
38
Ushbu ekspeditsiyalar, Sanskrit, Xitoy va Sog’d tillaridagi Buddaviy sutralar (diniy
matnlar) kabi muhim topilmalarlarni topadi, bu esa Ipak yo'li mamlakatlari o'rtasidagi
madaniyatlararo aloqalarni yoritadi.
4
Ma’lumotlar hajmi jihatidan:
Xalqaro
Dunxuan Dasturi Otani Kollektsiyasini Ipak yo'li bo'ylab eng katta (G'arbdan
tashqari) eksponatlar yig'ilgan manba sifatida ta'kidlaydi, bunda qo'lyozmalar,
Buddaviy ikonografiya (tasviriy ramzlar) va to'qimachilik mahsulotlari mavjud.
5
Tasvirlash va tilshunoslik tahlillari qo'lyozmalarni sanalash, ularning savdo
tarmoqlari va madaniy aloqalar mazmunini tiklashda ahamiyati muhimdir.
Geografik xaritalash:
Geografik axborot tizimlari ekspeditsiyalarning
yo'nalishlarini xaritalashda qo'llanildi, masalan, Dunxuan va Turfan kabi joylarni
savdo tarmoqlari bilan bog'lash trayektoriyalari shular jumlasidandir.
6
Taqqoslash
tarixiy tahlili:
Otani ekspeditsiyalari bilan Fukui ekspeditsiyalari taqqoslandi, bu esa
ularning metodologiyalarini yanada aniqroq o’rganishga yordam beradi. Taqqoslash
yondashuvi Yaponiya ekspeditsiyalarining diniy merosga bo'lgan o'ziga xos e'tiborini
ko'rsatadi.
7
Ushbu geografik va matnshunoslik metodologiyalarining birikmasi
Yaponiyaning Buyuk Ipak yo'li bo'ylab tarixiy va madaniy aloqalarini tahlil qilishni
ta'minlaydi, uning xalqaro munosabatlar va merosni saqlash bo'yicha kengroq ta'sirini
yoritadi.
NATIJALAR
Yaponiyaning XX asrning boshlarida Ipak yo'li bo'ylab amalga oshirgan
ekspeditsiyalari arxeologiya, tarixiy lingvistika va diniy hamda madaniy
almashuvlarni o'rganish sohalarida muhim hissa qo'shdi. Tadqiqotchilardan biri Fukui
Keizo Ipak yo'li bo'ylab arxeologik tadqiqotlarda muhim rol o'ynagan.
Fukui Keizo
(1891–1958)- Yaponiyalik taniqli arxeolog,
Ipak yo'li
bo'ylab
olib borgan tadqiqotlari va ekspeditsiyalari bilan mashhur. U XX
asrning boshlarida
Markaziy Osiyo, ayniqsa
Tarim havzasi
hududida olib borgan ilmiy ishlarining
4
Küçükyalçın E. Ōtani Expeditions into Central Asia (1902–1914). Diogenes, 2017, V. 64, P. 31-
35.
5
https://idp.bl.uk/otani-collection/
6
https://philpapers.org/
7
Whitfield S.
Silk Road Studies in Central Asia. 2019.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
39
natijalari bilan tanilgan. Fukui Keizo arxeologiya, tarixiy lingvistika, diniy tadqiqotlar
sohalarida yirik yutuqlarga erishgan va Ipak yo'li madaniyatlarining o'zaro aloqalarini
o'rganishda muhim hissa qo'shgan. Tarim havzasi —
Xitoyning Shinjon o'lkasida
joylashgan
,
Ipak yo'lida
muhim savdo va madaniy aloqalar markazi bo'lgan
hududdir. Fukui ushbu hududda olib borgan qazishmalar orqali juda ko'p
buddaviylik
qo'lyozmalari
,
buddaviy haykallar
va boshqa arxeologik topilmalarni kashf etdi.
8
Fukui Keizo tomonidan topilgan qo'lyozmalar
Sanskrit
,
Xitoy
,
Sog’d
va
boshqa tillarda yozilgan edi. Ular ko'pincha
Buddaviy sutralar
(diniy matnlar) bo'lib,
ular
Ipak yo'li
orqali Buddaviylikning sharqdan g'arbgacha, xususan
Hindistondan
Xitoy va Markaziy Osiyoga tarqalishini
ko'rsatgan. Bu qo'lyozmalar nafaqat diniy,
balki madaniy va siyosiy aloqalarni ham o'rganishga imkon berdi.
Fukui Keizo
arxeolog va tadqiqotchi sifatida o'zining ilmiy ishlari orqali bir
nechta muhim kitoblarni yozgan. Uning asarlari asosan
Ipak yo'li
bo'ylab olib borgan
ekspeditsiyalariga bag'ishlangan bo'lib, tarixiy, arxeologik va diniy tadqiqotlarni o’z
ichiga oladi. Quyida Fukui Keizo tomonidan yozilgan ba'zi muhim asarlar:
1.
"Studies on the Archaeology of Central Asia".(
中央アジアの考古学
研究
)
9
Fukui Keizoning eng muhim asaridan biri bo'lib, u Markaziy Osiyoda olib
borgan tadqiqotlari va arxeologik qazishmalarini o'z ichiga oladi. Ushbu kitobda
Fukui, xususan,
Tarim havzasidagi
qazishmalaridan olingan materiallar va
topilmalarni tahlil qiladi. Kitobda
Budda dini
va uning tarixi,
Budda qo'lyozmalari
hamda
Gandhara san'ati (mil.avv. I- mil. V asrlar)
kabi mavzular ko'rib chiqilgan.
2.
"The Buddhist Culture of Central Asia". (
中央アジアの仏教文化
)
10
Fukui Keizoning yana bir muhim asari bo'lib, unda u
Markaziy Osiyodagi
buddaviy
madaniyatni, ayniqsa Ipak yo'li bo'ylab tarqalgan Budda diniy an'analarini tahlil
qilgan. Kitobda
Budda haykallari
,
sutralar
va
san'at
masalalari o'rganilgan.
8
Fukui K.
Studies on the Archaeology of Central Asia,
Tokyo: Nihon Bunkyo Gakkai, 1920, p.
134.
9
Fukui K. Studies on the Archaeology of Central Asia. Kyoto. 1920. pp. 87–112
10
Fukui K. The Buddhist Culture of Central Asia. Tokyo. 1923. pp. 45–70
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
40
3.
"Archaeology of the Tarim Basin".(
タリム盆地の考古学
)
11
Bu kitobda Fukui Tarim havzasida amalga oshirilgan qazishmalari va olingan
arxeologik materiallarni keng tahlil qiladi. Kitobda
qanat tizimlari
,
dehqonchilik
texnologiyalari
va
savdo yo'llari
kabi Ipak yo'li bo'ylab madaniy va iqtisodiy
aloqalar muhokama qilinadi.
4.
"Silk Road: The Archaeology of Trade and Culture".(
シルクロード
:
貿易と文化の考古学
)
12
Bu asar Ipak yo'lidagi savdo va madaniyat aloqalari,
xususan, Fukui Keizo tomonidan o'rgangan
Ipak yo'li madaniyatlari
haqida batafsil
ma'lumot beradi. Kitobda, Fukui Ipak yo'li orqali tarqalgan madaniy almashuvlar va
diniy ta'sirlarni o'rganadi.
Yapon tadqiqotchilaridan yana biri O
tani Kozui (1865–1948)
—taniqli
buddaviy ruhoniy
,
sayohatchi
va
arxeologdir
. U, ayniqsa,
Ipak yo'li
bo'ylab
Markaziy Osiyo va Xitoyning g'arbiy hududlarida amalga oshirgan ekspeditsiyalari
bilan mashhur. U
Dunxuan
, X
o’tan
,
Turfan
va
Subashi
kabi hududlarda 1902-1910
yillar orasida uchta yirik o'zining eng muhim ekspeditsiyalarini amalga oshirdi.
13
Otani Kozui o'zining ekspeditsiyalari davomida katta hajmdagi arxeologik va diniy
artefaktlar to'plamlarini yig'di. Bu to'plam
"Otani Collection"
deb nomlanadi va u
bugungi kunda
Yaponiya
,
Xitoy
, va
Koreyada
joylashgan turli muzeylarda
saqlanadi. To'plamda
buddaviy qo'lyozmalar
,
ashyoviy manbalar
va boshqa
Ipak
yo'li
bo'ylab diniy va madaniy almashuvlarni aks ettiruvchi topilmalar mavjud.
14
Otani Kozui, o'zining ilmiy faoliyati davomida, buddaviylik va uning tarixiy
rivojlanishiga oid ko'plab ilmiy maqolalar va asarlar yozgan:
"Dunhuang no kyojutsu"
(
敦煌の仏教美術
)
(Dunxuanning Buddaviy
San'ati)
: Bu asar Dunxuandagi buddaviy san'ati va uning turli madaniyatlar bilan
aloqalari haqida yozilgan. Asar, shuningdek, buddaviy san'ati va ularning tarixi,
11
Fukui K. Archaeology of the Tarim Basin. Osaka. 1925. pp. 102–132
12
Fukui K. Silk Road: The Archaeology of Trade and Culture. Kyoto. 1928. pp. 155–180
13
Otani K. Buddhist Art in Central Asia.
Kyoto:
Ryukoku University Press. 1910. p. 132.
14
https://idp.bl.uk/otani-collection/
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
41
shuningdek
Mogao Grotto( Gansu provinsiyasida topilgan buddaviylik
ibodatxona-g’orlari )
dagi freskalar va haykallarni o'z ichiga oladi.
15
"Subashi no Butsu"
(
蘇婆施の仏
)
(Subashidagi Budda)
: Bu asarda Otani
Kozui
Subashi
dagi buddaviy yodgorliklarni o'rganadi. Subashi, Markaziy Osiyodagi
qadimgi buddaviy shaharlardan biri bo'lib, u yerda buddaviy san'ati va qo'lyozmalari
mavjud edi.
16
"Khotan no Butsudan"
(
和田の仏壇
)
(Xo'tandagi Budda san'ati)
:
Xo'tan
(hozirgi Xitoyning Sharqiy Turkistoni)da amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar haqida
yozilgan asar. U yerda topilgan buddaviy san'ati va adabiyotlar bu asarda muhokama
qilinadi.
17
"Butsuzoku
no
Kenkyu"
(
仏教の研究
)
(Buddaviy
ta'limotlarni
o'rganish)
: Bu asar, buddaviylik va uning tarixi, shuningdek
Mahayana
buddaviyligi
ning Ipak yo'li orqali tarqalishi haqida ilmiy tahlillarni o'z ichiga oladi.
18
U ekspeditsiyalari va yozgan asarlari, ayniqsa
buddaviylik
va
Ipak yo'li
madaniyati
haqidagi tadqiqotlari bilan muhim ilmiy meros qoldirdi.
Shu o’rinda
Otani ekspeditsiyalari va
Fukui Keizo ekspeditsiyalarini qiyosiy
tahlil qilsak. Ular Markaziy Osiyo va buddaviylik tadqiqotlariga katta hissa qo‘shgan
bo‘lsa-da, uslubi va natijalari jihatidan farq qiladi:
Fukui Keizo ilmiy maqsadlarga ko
'
proq e
'
tibor qaratgan. Uning
tadqiqotlari buddaviylik dini va uning Markaziy Osiyodagi tarixi bilan bog
'
liq bo
'
lib,
u arxeologik joylarni o
'
rganish, qadimiy yodgorliklarni tahlil qilish va buddaviy
madaniyat izlarini aniqlashga harakat qilgan. Uning tadqiqotlari ko
'
proq umumiy
bo
'
lib, madaniy tarqalishi va tarixiy bosqichlarini ilmiy asosda tushunishga
qaratilgan.
19
Otani Kozui Yaponiyaning Nishi-Honganji buddaviy maktabining
rahbari edi. Uning ekspeditsiyalari diniy va siyosiy motivlarga ega edi. U Budda
15
Otani K
. Dunhuang no kyojutsu (Dunhuangning Buddaviy San'ati).
Tokyo
. Pp.
161-250
16
Otani K
. Subashi no Butsu (Subashidagi Budda).Tokyo. 1910. Pp 1-180
17
Otani K
.
Khotan no Butsudan (Khotandagi Budda san'ati)
.
Tokyo
.
1912
. Pp
1-215
18
Otani K
. Butsuzoku no Kenkyu (Buddaviy ta'limotlarni o'rganish) Kyoto. 1920. Pp.1-220
19
Fukui K. Chuo Ajia no Butsuzoku. Tokio. 1951. Pp 45-67.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
42
ta
'
limotlarining Markaziy Osiyo orqali qanday tarqalganini o
'
rganishni maqsad
qilgan.
20
Fukui asosan Yaponiyada amalda bo
'lgan
va zamonaviy arxeologiya
uslublariga asoslangan ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirgan. U aniq qazilmalar, yozma
manbalarni tahlil qilish va ilmiy hisob-kitoblarga ko‘proq e
'
tibor qaratgan. U
individual ilmiy sa
'
y-harakatlarga tayanib, kichikroq guruhlar bilan ishlagan.
Otani uchta asosiy ekspeditsiya tashkil etgan (1902–1914 yillar orasida)
va ko‘plab mutaxassislar (shu jumladan yapon, xitoy va hind olimlari) jalb qilingan
keng ko
'
lamli tadqiqotlarni olib borgan. U o
'
z ekspeditsiyalarida kartografiya,
arxeologiya va buddaviylik matnlarni yig
'
ish bilan shug‘ullangan.
21
Fukui Keizo va Otani Kozui ikkalasi ham Markaziy Osiyoda muhim rol
o
'
ynagan bo
'
lsa-da, Fukui ilmiy tadqiqotlarga ko
'
proq e
'
tibor bergan bo
'
lsa, Otani
ko
'
proq din va siyosat bilan bog
'
liq maqsadlarni kuzatgan. Ikkala ekspeditsiyaning
natijalari hozirgi kunda ham Yaponiyaning madaniy va ilmiy merosini boyitishda
muhim o
'
rin tutadi.
MUHOKAMA
XX asrning boshlaridagi Yapon ekspeditsiyalari, ayniqsa, Fukui Keizo va
Otani Kozui ekspeditsiyalari, ushbu qadimiy savdo tarmog'ining ko'p qirrali
ahamiyatini ta'kidlaydi. Ushbu bo'limda ekspeditsiyalar arxeologik, madaniy va
geosiyosiy hissalarini o'rganish, shu bilan birga ularning uzoq muddatli ta'sirini
tushunishga qaratilgan taqqosiy tahlillar birlashtiriladi.
Fukui Keizo va Otani Kozui ekspeditsiyalari, Ipak yo'li bo'ylab muhim
dalillarni ochib, atroflicha tushunishni kengaytirdi. Ularning tadqiqotlari, jumladan
Budda haykallari va freska parchalarini o'z ichiga olgan, Gandhara, Fors va Xitoy
san'ati an'analari aralashmasini ko’rsatib, Ipak yo'lini madaniy va diniy almashuvlar
uchun muhim nuqta sifatida ko'rsatdi. Tarim havzasida topilgan hujjatlar Ipak yo'li
bo'ylab savdoni ipak, ziravorlar va qimmatbaho metallar boshqarishini ko'rsatdi, bu
20
Otani K.
Dunhuang no Kyojutsu
. Kyoto. Nishi-Honganji. 1926. Pp 123-145.
21
Küçükyalçın E. Ōtani Expeditions into Central Asia (1902–1914). Diogenes, 2017, V. 64, P. 25-
38.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
43
yo'lning iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi. Ushbu kashfiyotlar madaniy va iqtisodiy
almashuvlarning o'zaro bog'liqligini ko'rsatadi, savdoning diniy va falsafiy g'oyalarni
tarqatishda muhim vosita bo'lganligini isbotlaydi. Masalan, ko'p tillarda yozilgan
qo'lyozmalarning keng tarqalishi tarjima ishlarining nafaqat ilmiy, balki tijorat va
diplomatik aloqalarni qo'llab-quvvatlash uchun ham zarur bo'lgani haqida dalil
keltiradi.
Shuningdek, ekspeditsiya ma'lumotlaridan foydalangan holda, Taklamakon
cho'li va Afg'onistonning tog'li hududlari kabi kam o'rganilgan hududlarda yana ko'p
arxeologik ishlanmalar kutayotganini ko'rsatmoqda. Dunxuan kabi quruq g'or
muhitlarida qo'lyozmalarni topish ehtimoli yuqori ekanligi taxmin qilinmoqda. Yana
ushbu ma’lumotlar asosida, Ipak yo'li merosini saqlash va kashf etishdagi hamkorlik
zarurligini ko'rsatmoqda.
XULOSA
Fukui Keizo va Otani Kozui boshchiligidagi kabi Yaponiyaning Buyuk Ipak
yo'li bo'ylab ekspeditsiyalari tarixning eng ta'sirchan savdo tarmoqlaridan birini
o'rganish va hujjatlashtirishda muhim qadam bo'ldi. Ularning hissa qo'shishlari
arxeologiya,
antropologiya
va
madaniyatshunoslik
fanlarini
birlashtirib,
Yevrosiyoning turli sivilizatsiyalari o'rtasidagi boy o'zaro aloqalarni yoritgan
qimmatli artefaktlar va qo'lyozmalarni kashf etishga yordam berdi. Ushbu
ekspeditsiyalardan olingan topilmalar Ipak yo'li faqat tovarlar almashinuvi bilan
emas, balki diniy g'oyalar, san'at an'analari va texnologik innovatsiyalarni tarqatishda
ham muhim rol o'ynaganini ko'rsatdi. Budda haykallari, ko'p tilli qo'lyozmalar va
irrigatsiya asboblari kabi artefaktlar qadimiy jamiyatlarning madaniy va ekologik
qiyinchiliklarga qarshi qanday moslashganini, hamkorlik qilganini va gullab-
yashaganini tushunishda muhim bilimlarni taqdim etdi. Ushbu topilmalarda
kuzatilgan madaniy manbalar Ipak yo'lining inson ijodkorligi va intellektual
almashinuvlar uchun doimiy ahamiyatini ta'kidlaydi.
Yaponiyaning Ipak yo'li merosini hujjatlashtirish va saqlashga bo'lgan
urinishlari uning ilmiy obro'sini oshirdi va xalqaro hamkorlikni rivojlantirdi.
Kelajakda, ushbu ekspeditsiyalarning ahamiyati zamonaviy Ipak yo'li tadqiqotlari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
44
uchun asos bo'lib qoladi. Masofaviy tekshirishlar, geospatial tahlil va
materialshunoslik sohasidagi texnologik yutuqlar davom etishi bilan, Ipak yo'li
tarixining hali kashf etilmagan jihatlarini aniqlash imkoniyatlari katta.
Xulosa qilib aytganda, Yaponiyaning Ipak yo'li bo'ylab ekspeditsiyalari
nafaqat tarixiy bilimlar ufqlarini kengaytirdi, balki insoniyat jamiyatlarining o'zaro
bog'liqligini ham namoyon etdi. Ularning merosi hozirgi kungacha olimlarni
ilhomlantiradi va Ipak yo'lining jahon tarixidagi doimiy ta'sirini tasdiqlovchi guvoh
bo'lib xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Fukui K. Studies on the Archaeology of Central Asia.
Tokyo: Nihon
Bunkyo Gakkai.
1920.
p. 134.
2.
Fukui K. Excavations along the Silk Road: Buddhist Art and Cultural
Heritage.
Tokyo: Nihon Bunkyo Gakkai.
1925.
3.
Fukui K. The Buddhist Culture of Central Asia. Tokyo. 1923. pp. 45–70
4.
Fukui K. Archaeology of the Tarim Basin. Osaka. 1925. pp. 102–132
5.
Fukui K. Silk Road: The Archaeology of Trade and Culture. Kyoto. 1928.
pp. 155–180
6.
Fukui K. Chuo Ajia no Butsuzoku. Tokio. 1951. Pp 45-67.
7.
Otani K. The Silk Road and Buddhist Art.
Kyoto: Kyoto University Press.
1935.
8.
Otani K. Buddhist Art in Central Asia.
Kyoto:
Ryukoku University Press.
1910. p. 132.
9.
Otani K
. Dunhuang no. Tokyo. Pp.161-250
10.
Otani K
. Subashi no Butsu. Tokyo. 1910. Pp 1-180
11.
Otani K.
Khotan no Butsudan. Tokyo. 1912. Pp 1-215
12.
Otani K
. Butsuzoku no Kenkyu. Kyoto. 1920. Pp.1-220
13.
Kuchukyalchin E. Otani Expeditions into Central Asia (1902–1914).
Diogenes, 2017, V. 64, P. 31-35.
14.
Whitfield S.
Silk Road Studies in Central Asia. 2019.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
45
15.
Ольденбург С. Ф. Буддизм и его распространение по Великому
шелковому пути. Petrograd. 1928. C. 45-60
16.
https://idp.bl.uk/otani-collection/
17.
https://philpapers.org/
18.
https://idp.bl.uk/otani-collection/
19.
https://www.silkroad-archaeology.org.
