ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
100
ҲУНАРМАНДЧИЛИК МАҲСУЛОТЛАРИНИ ЭКСПОРТГА ЧИҚАРИШДА
ЛОГИСТИКА ВА РАҚАМЛИ ИНФРАТУЗИЛМАНИНГ РОЛИ
Davlatova Zamira Rajjaboyevna
Dotsent at the Department of "Digital Economy"
Tashkent State University of Economics
Email: davlatovazamira72@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15632952
Аннотация
Ҳунармандчилик маҳсулотларини халқаро бозорларга экспорт қилиш жараёнида
логистика ва рақамли инфратузилманинг ўрни илмий асосда таҳлил қилинади. Мавзу
доирасида логистик таъминлаш тизимининг мукаммал эмаслиги, рақамли
инфратузилманинг чекланганлиги ва ҳунармандлар учун зарур ахборот-коммуникация
технологиялари кўникмаларининг етарли эмаслиги каби муаммоларга эътибор
қаратилган. Халқаро тажрибалар ва амалдаги ҳолат асосида таҳлиллар олиб борилиб,
мазкур соҳадаги ривожланиш истиқболлари илмий асосланган таклифлар орқали баён
этилган.
Калит сўзлар:
ҳунармандчилик, экспорт, логистика, рақамли инфратузилма,
электрон тижорат, рақамлаштириш.
Ҳунармандчилик - бу халқ анъаналари, миллий тафаккур ва маданий меросни
ўзида мужассам этган ижтимоий-иқтисодий фаолият тури бўлиб, унинг ривожланиши
нафақат иқтисодий, балки ижтимоий барқарорликка ҳам хизмат қилади. Жаҳон
бозорида қўл меҳнатига асосланган, экологик тоза ва ноёб маҳсулотларга талаб ортиб
бораётган бир пайтда, маҳаллий ҳунармандчилик маҳсулотларини халқаро бозорга
чиқариш стратегик аҳамият касб этмоқда. Бундай жараёнда логистика тизими ва
рақамли инфратузилманинг мавжудлиги ҳамда самарадорлиги ҳал қилувчи аҳамиятга
эга бўлиб, улар ҳунармандлар учун ташқи бозорларга кириш имкониятларини белгилаб
беради.
Экспорт жараёнини ташкил этишда логистик инфратузилма, жумладан, транспорт
тармоқлари, омбор тизими, қадоқлаш стандартлари, божхона ва сертификатлаш
хизматларининг самарали фаолияти асосий рол ўйнайди. Ҳунармандчилик
маҳсулотларининг аксарияти кичик ҳажмдаги, юк сиғими паст бўлган маҳсулотлар
бўлиб, уларни етказиб беришда анъанавий логистика моделлари самарасиз
ҳисобланади. Шу боис, микрологистика, сўров асосидаги логистика ва dropshipping каби
инновацион ечимлар кўпроқ аҳамият касб этади (World Bank, 2022). Айрим ҳолларда,
маҳаллий логистика хизматлари юқори харажатли бўлиб, экспорт операцияларининг
иқтисодий
самарадорлигини
пасайтиради.
Ўзбекистонда
бу
соҳадаги
инфратузилманинг етарли даражада ривожланмагани ҳунармандлар фаолиятига
тўсқинлик қилмоқда. Шу билан бирга, маҳсулотни халқаро стандартларга мувофиқ
қадоқлаш ва транспорт жараёнини ташкил этиш бўйича махсус марказлар етишмайди.
XXI асрда электрон тижорат глобал савдо тизимининг ажралмас қисмига айланган.
Рақамли инфратузилманинг мавжудлиги ҳунармандчилик маҳсулотларини жаҳон
миқёсида намойиш қилиш ва сотиш имкониятини яратади. Масалан, Etsy, Amazon
Handmade, Shopify ва бошқа платформалар орқали маҳсулотларни реклама қилиш, реал
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
101
вақтда харидор билан мулоқот ўрнатиш, тўловларни онлайн амалга ошириш имкони
мавжуд (UNCTAD, 2023). Бундан ташқари, рақамли маркетинг воситалари (SMM, SEO,
email-marketing) орқали ҳунармандлар ўз маҳсулотларини белгиланган бозор
сегментларига мўлжалланган ҳолда илгари сура олади. Шу билан бирга, рақамли
логистика тизимлари (масалан, ERP ва CRM платформалари) етказиб бериш ва
мижозлар билан муносабатларни самарали бошқаришда муҳим аҳамият касб этади.
Рақамли инфратузилманинг етарли даражада ривожланмаганлиги, айниқса қишлоқ
ҳудудларда интернет тезлиги пастлиги ва рақамли хизматларга кириш имконияти
чекланганлиги
ҳунармандларнинг
рақобатбардошлигини
пасайтиради.
Ҳунармандларнинг кўпчилиги чет тилини билмаслиги ва электрон савдо
платформаларидан самарали фойдаланиш кўникмасининг йўқлиги туфайли, улар
глобал бозорда етарли иштирок этмаяпти. Бундан ташқари, миллий қонунчиликда
кичик экспортчи ҳунармандларга йўналтирилган логистика ва божхона енгилликлари
механизмлари
етарлича
ишлаб
чиқилмаган.
Маҳсулотларни
божхонада
расмийлаштириш жараёнидаги бюрократик тўсиқлар ва талаб этиладиган ҳужжатлар
ҳунармандларнинг фаолиятини чекламоқда.
Мавжуд муаммоларни ҳал этиш ва соҳанинг барқарор ривожланишини таъминлаш
учун қуйидаги чора-тадбирлар илмий жиҳатдан мақсадга мувофиқ ҳисобланади:
Ҳунармандлар учун махсус электрон тижорат ва логистика марказларини ташкил
этиш;
Ҳунармандларни рақамли кўникмаларга ўргатувчи ўқув курслари ва вебинарлар
тизимини йўлга қўйиш;
Миллий маҳсулотлар учун “Made in Uzbekistan” электрон платформасини яратиш
ва уни Etsy, eBay, Amazon каби халқаро платформалар билан интеграциялаш;
Кичик партияли экспорт учун логистик субсидиялар ва транспорт имтиёзларини
жорий этиш;
Рақамли инфратузилмага давлат инвестициясини кенгайтириш ва хусусий сектор
иштирокини фаоллаштириш.
Хулоса
Ҳунармандчилик маҳсулотларини экспортга йўналтиришда логистика ва рақамли
инфратузилманинг роли тобора ошиб бормоқда. Мазкур икки омил ҳунармандлар учун
ташқи бозорларга чиқиш, маҳсулотларининг рақобатбардошлигини таъминлаш ва
миллий иқтисодиётга ҳисса қўшишда ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Илмий таҳлиллар
шуни кўрсатадики, ушбу соҳадаги инфратузилмавий ва кўникмавий камчиликларни
бартараф этиш орқали ҳунармандчилик экспорт салоҳиятини сезиларли даражада
ошириш мумкин.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
“2021–2025
йилларда
ҳунармандчиликни ривожлантириш стратегияси тўғрисида”ги қарори.
2.
UNCTAD (2023). Digital Economy Report: Cross-border e-commerce and development.
3.
World Bank (2022). Logistics Performance Index (LPI) Report.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
102
4.
Kakhkharov, J. (2021). “Challenges and Opportunities for E-commerce in Uzbekistan,”
Central Asia Journal of Digital Economy.
5.
Hasanov, R. (2020). “The Role of Digital Platforms in Promoting Handicrafts,” Economic
Review of Central Asia.
6.
Etsy.com, Amazon.com ва Shopify.com
