ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
139
BOLA PSIXOLOGIYASIDA OTA-ONALAR BILAN SAMARALI HAMKORLIK
METODLARI
Gadoyeva Dilrux Murod qizi
Buxoro viloyati Shofirkon tumani 40-maktab psixologi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15665740
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bola psixologiyasida ota-onalar bilan samarali hamkorlik
qilishning ahamiyati, asosiy yondashuvlari hamda muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
yoritilgan. Shuningdek, maktab psixologi faoliyatida ota-onalar bilan ishonchli muloqotni yo‘lga
qo‘yish, individual va guruhiy ish shakllari, psixologik treninglar va maslahatlar orqali samarali
hamkorlik qilishning amaliy metodlari taqdim etilgan. Maqola psixologik-pedagogik ish
tajribasiga tayanadi hamda maktab psixologlari va tarbiyachilar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Аннотация:
В данной статье освещается значимость эффективного
сотрудничества с родителями в детской психологии, рассматриваются основные
подходы, типичные проблемы и пути их решения. Особое внимание уделяется
установлению доверительного общения между школьным психологом и родителями,
использованию индивидуальных и групповых форм работы, а также практическим
методам в виде тренингов и рекомендаций. Статья опирается на психолого-
педагогический опыт и может быть полезной для школьных психологов и воспитателей.
Annotation:
This article discusses the importance of effective cooperation with parents
in child psychology, outlining key approaches, common challenges, and possible solutions. It
emphasizes the establishment of trust-based communication between school psychologists and
parents, the use of individual and group methods, as well as practical tools such as
psychological training and recommendations. The article is based on psycho-pedagogical
experience and may be useful for school psychologists and educators.
Kalit so‘zlar:
bola psixologiyasi, ota-onalar bilan hamkorlik, maktab psixologi, psixologik
maslahat, emotsional rivojlanish.
Kirish
Har bir bola o‘zining shaxsiy rivojlanishida oiladan boshlanadi. Oiladagi munosabatlar,
tarbiya uslublari va psixologik muhit bolaning ijtimoiylashuvi, emotsional barqarorligi hamda
shaxs sifatida shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi. Shu sababli bola psixologiyasida ota-onalar
bilan samarali hamkorlik qilish — psixolog faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biridir.
Maktab psixologlari uchun bu nafaqat ma'naviy mas'uliyat, balki ilmiy asoslangan yondashuvni
talab etadigan jarayondir.
Bola rivojlanishida oilaning psixologik ta’siri
Oila bolaning birinchi va eng muhim ijtimoiy muhitidir. Bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchi,
atrofdagilarga munosabati, muammolarni hal qilish qobiliyati – bularning barchasi, avvalo,
oilada shakllanadi. Ota-onaning tarbiya uslubi (avtoritar, demokratik, befarq va hokazo),
ularning emotsional yondashuvi, bola bilan muloqoti psixologik salomatlikka ta’sir etadi. Aynan
shu sababli, psixologik muammolarning ildizi ko‘pincha oilaviy omillarga borib taqaladi.
Ota-onalar bilan samarali hamkorlikning asosiy yo‘llari
Psixolog ota-onalar bilan ishlaganda, avvalo ishonchli aloqa o‘rnatishi kerak. Quyidagi
usullar bu borada samarali natija beradi:
- Ishonchli muloqotni yo‘lga qo‘yish.
- Tashxis natijalarini tushunarli yetkazish.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
140
- Ota-onaning fikriga quloq tutish.
- Uy sharoitida bajarilishi mumkin bo‘lgan amaliy tavsiyalar berish.
Hamkorlikdagi muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
Ko‘plab hollarda psixologik ishlar ota-onalarning befarqligi yoki noto‘g‘ri qarashlari
sababli to‘liq natija bermaydi. Eng ko‘p uchraydigan muammolar:
- Befarqlik yoki haddan tashqari aralashuv.
- Vaqt yetishmasligi.
- Shaxsiy yoki madaniy qarashlar to‘qnashuvi.
Samarali metodlar va amaliy tavsiyalar
- Individual suhbatlar.
- Psixologik seminar va treninglar.
- Ota-onalar maktabi tashkil etish.
- Onlayn platformalar orqali aloqa.
Jadval 1. Ota-onalar bilan samarali hamkorlikning asosiy yo‘llari
№
Hamkorlik shakli
Tavsif
1
Ishonchli muloqot
Ochiqlik, samimiylik asosida
suhbatlar
2
Tashxis natijalarini tushuntirish
Oddiy va tushunarli tilda yetkazish
3
Fikr almashinuvi
Ota-onaning fikrini tinglash va
baholash
4
Amaliy tavsiyalar
Nafas mashqlari, stressni boshqarish
texnikalari
Ilmiy tahlil natijalariga ko‘ra, ota-onalar bilan ishonchli hamkorlik bola psixologik
rivojlanishining muhim omili hisoblanadi (Ahmedova, 2021; Hasanboyeva, 2019). Diplomatik
yondashuv va ilmiy dalillarga asoslangan tavsiyalar samaradorlikni oshirishda muhim
ahamiyat kasb etadi (Epstein, 2001; UNICEF, 2022).
Xulosa
Ota-onalar bilan samarali hamkorlik – bolaning psixologik barqarorligi, ijtimoiylashuvi va
muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun zaruriy omildir. Psixolog bu borada nafaqat maslahat
beruvchi, balki hamkor, yo‘lboshchi sifatida faoliyat yuritishi lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ahmedova, N. M. (2021). Bola psixologiyasi asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya
nashriyoti.
2.
Hasanboyeva, N. (2019). Pedagogik va psixologik maslahat asoslari. Toshkent: Iqtisodiyot
va ta’lim nashriyoti.
3.
Ergashev, I. S., & Ahmedova, N. M. (2018). Oilaviy psixologiya. Toshkent: O‘zbekiston
pedagogika markazi.
4.
G‘ulomov, S. S. (2020). Maktab psixologining ota-onalar bilan ishlash usullari. Toshkent:
Ilm ziyo nashriyoti.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
141
5.
Ташланова, Н. Д. (2018). Формирование навыков при выполнении
самостоятельных работ студентов в высших учебных заведениях.
Мировая наука
, (4
(13)), 238-240.
6.
Vygotsky, L. S. (1991). Psixologik taraqqiyot nazariyalari. Moskva: Pedagogika nashriyoti.
7.
Makarenko, A. S. (1988). O’qituvchining pedagogik asarlari. Moskva: Prosveshchenie.
8.
Bronfenbrenner, U. (2005). Making human beings human: Bioecological perspectives on
human development. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
9.
Epstein, J. L. (2001). School, family, and community partnerships: Preparing educators
and improving schools. Boulder, CO: Westview Press.
10.
UNICEF. (2022). Parenting support and early childhood development. Retrieved from
https://www.unicef.org
