ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
74
TELETIBBIYOT XIZMATLARINI SERVISLASHTIRISH VA RAQAMLASHTIRISH
ASOSIDA TIZIMLI YONDASHUV: JAMOAT SALOMATLIGI KONSEPSIYASI
DOIRASIDA
Gulmuratov Sirojiddin Nuritdin o‘g’li
“Guliston davlat universiteti” Menejment kafedrasi o‘qituvchisi,
e-mail: sirojiddingulmuratov13@gmail.com, +99899 917 87 18
https://doi.org/10.5281/zenodo.16601208
Annotatsiya.
Ushbu tezisda teletibbiyot xizmatlarining zamonaviy servis modeli sifatida
shakllanishi, ularning raqamlashtirish jarayonidagi o‘rni hamda jamoat salomatligi
konsepsiyasi doirasida tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Muallif tomonidan sog‘liqni saqlash
xizmatlarini servislashtirish, ya’ni ularni xizmat ko‘rsatish tamoyillari asosida qayta tashkil
etish orqali samaradorlikka erishish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, raqamli
texnologiyalar orqali tibbiy xizmatlarni masofaviy tarzda taqdim etishning nazariy asoslari
ochib berilgan.
Kalit so‘zlar:
teletibbiyot, servislashtirish, raqamlashtirish, jamoat salomatligi, tibbiy
xizmatlar, sog‘liqni saqlash tizimi, raqamli sog‘liq, tizimli yondashuv.
Kirish:
Bugungi kunda tibbiy turizm bilan shug‘illanuvchi kompaniyalar qaror qabul
qilish jarayonida iste’molchilarning, xususan, ularning shaxsiy talablarini e’tiborga
olishmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, individual xizmatlarga bo‘lgan qiziqishning ortib
borayotganini ko‘rsatadi, bunda iste’molchilarning xohishlari birinchi darajali ahamiyatga ega
bo‘ladi. Muallif tomonidan teletibbiyot xizmatining mohiyatini aniq ochib berish uchun
servislashtirish, raqamlashtirish va jamoat salomatligi nazariyalarining mualliflik
tizimlashtirilishi keltirilgan.
Asosiy qism:
Tibbiy xizmatlar nomoddiy xarakterga ega, chunki bemor, misol uchun,
diagnostika natijalarini avvaldan bilmaydi. Taklif etilayotgan xizmatning sifatiga ishonch hosil
qilish maqsadida iste’molchilar marketing kompleksining tarkibiy elementlariga (joylashuv,
narx, xodimlar, rag‘batlantirish tadbirlari va boshqalar) e’tibor qaratadilar, bu esa ularning
ongida xizmatning aniqligini oshirishga yordam beradi.
Umuman olganda, tibbiyot tashkilotlari faoliyatini marketing orqali qo‘llab-
quvvatlashning eng muhim yo‘nalishlarini aniqlash uchun xizmat ko‘rsatish sohasiga mos
keladigan marketing kompleksining asosiy elementlari bo‘yicha ularning funktsional
imkoniyatlarini tahlil qilish tavsiya etiladi. Shu nuqtai nazardan, marketing jarayonlarini
boshqarishga yo‘naltirilgan tijorat tibbiyoti segmentida kengroq qo‘llaniladigan tibbiyot
tashkilotlarining biznes modellaridan foydalangan holda iste’molchilar (bemorlar) bilan
munosabatlarni o‘rnatish masalalarini tadqiq etish maqsadga muvofiqdir. Bundan tashqari,
davlat va tijorat sektorlaridagi tibbiyot tashkilotlari faoliyatini marketing orqali qo‘llab-
quvvatlashning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish dolzarb ahamiyatga ega. Tibbiy xizmatlar
bozorining shakllanishi tibbiyot tashkilotlari uchun ushbu bozorda muvaffaqiyatli faoliyat
yuritishga imkon beradigan, iste’molchilar (bemorlar) bilan o‘zaro munosabatlarning optimal
modelini aniqlash zaruratini keltirib chiqardi. Ushbu tendensiya sog‘liqni saqlash sohasida
marketing faoliyatining mohiyatini ilmiy jihatdan o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni oqlaydi.
Tibbiyot tashkilotlarining murakkab ish sharoitlari davlat marketingining sohada mijozlarga
yo‘naltirilgan ijobiy o‘zgarishlar tashabbuskori sifatidagi muhim rolini belgilab berdi. Davlat
marketingi tibbiyot tashkilotining marketing kompleksining instrumentlarini ishlab chiqish
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
75
va amalga oshirishga ta’sir ko‘rsatadi, bunda kadrlar marketingi va aloqa imkoniyatlari
alohida ahamiyat kasb etadi. Tibbiyot tashkilotlari faoliyatini marketing orqali qo‘llab-
quvvatlashning eng muhim yo‘nalishlarini aniqlash uchun xizmat ko‘rsatish sohasiga mos
marketing kompleksining asosiy elementlarini tahlil qilish zarur. Bu qilinadigan ishlar esa
iste’molchilar bilan samarali muloqot qilishning transformatsion imkoniyatlari, sanoatning
raqamli transformatsiyasi natijalari hamda marketing kompleksining barcha mavjud
instrumentlaridan foydalanishni ta’minlaydi.
Tibbiyot tashkilotlarining murakkab ish sharoitlari davlat marketingining sohada
mijozlarga yo‘naltirilgan ijobiy o‘zgarishlar tashabbuskori sifatidagi muhim rolini belgilab
berdi. Shuning natijasida tibbiy xizmatlar bozori rivojlanishi ham muhim sur’atda o‘sishiga
turtki bo’la oldi deb o‘ylaymiz. Davlat marketingining bu sohada o‘rni kerakli darajada
hisoblanadi. Bunda kasalliklarning oldini olish, ularning sabablarini aniqlash, tashxis qo‘yish
va davolashda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish orqali aholi
salomatligini mustahkamlash, maqsad qilinadi va bunda vaqtinchalik va moliyaviy cheklovlar
muhim emasligi ta’kidlanadi
1-jadval
Mintaqadagi kiruvchi tibbiy turizm segmentini faollashtirishda davlat marketingi
doirasidagi marketing kompleksining tarkibiy qismlari
1
Marketing
kompleksi
tarkibiy
qismilari
Tavsif
Mahsulot
-
Ijtimoiy-iqtisodiy tizim elementlari;
-
kiruvchi tibbiy turizmni rivojlantirish loyihasi va dasturi
Narxi
-
Taklif etilayotgan investitsiyalar; jalb qilingan resurslar
hajmi;
-
ishlab chiqilayotgan ssenariylar bo‘yicha kutilayotgan
to‘lov (mahalliy aholi uchun tibbiy xizmatlar narxini
oshirmaslik kafolati);
-
jahon bozoridagi mavjud bozor sharoitlarini hisobga olgan
holda, tashqi iste’molchilarga boshqa mamlakatlarga nisbatan
chegirmali tibbiy xizmatlarni taklif qilish
Joy
-
Marketing obyektining joylashuvi, uning mavjudligi,
-
aniq joylashuvi, resurslar va infratuzilma
imkoniyatlarining mavjudligi (turdosh tarmoqlarning
rivojlanishi: transport, mehmonxona, umumiy ovqatlanish,
sug‘urta)
Xodimlar
-
Ichki marketing strategiyasi loyihalarni muvaffaqiyatli amalga
1
Лобанова А.В. Использование маркетингового инструментария в рамках управления взаимодействием
региональной власти, бизнес-структур и гражданского общества // УЭкС. 2014. № 9 (69). URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-marketingovogo-instrumentariya-v-ramkah-upravleniya-
vzaimodeystviem-regionalnoy-vlasti-biznes-struktur-i-grazhdanskogo (дата обращения: 21.02.2020); Дубова Ю.И.,
Ечка Е.М. Концепция маркетинг-микса регионального маркетинга // Вестник СамГУ. 2015. № 8 (130). URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/kontseptsiya-marketinga-miks-regionalnogo-marketinga
(дата
обращения:
21.02.2020).
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
76
Marketing
kompleksi
tarkibiy
qismilari
Tavsif
marketingi
oshirish uchun bevosita aloqada bo‘luvchi subyektlarning faol ishtiroki
va jalb etilishini ta’minlashga qaratiladi.
Aloqa nuqtalari
-
Mintaqadagi jarayonning barcha ishtirokchilariga samarali
hamkorlik qilish imkonini beruvchi yagona aloqa muhitini yaratish
Sotish jarayoni
-
Yirik vositachilar va media agentliklari bilan hamkorlik qilish
orqali mintaqa va mamlakat tashqarisida reklama vositalaridan
foydalanish
Qayta aloqa
nuqtalari
Mavjud baholashlar, reytinglar, sharhlar, uch tomonlama hamkorlik
ishtirokchilarining fikrlari bo‘yicha ma’lumotlar to‘plash
Joylashtirish
-
Mavjud resurslar va afzalliklarga asoslangan ustuvorliklar va
joylashuvni belgilash.
Rag‘batlantirish
va PR
-
Mintaqaning tibbiy turizm yo‘nalishi sifatida ijobiy imidjini
yaratish va boshqarish uchun ichki va tashqi auditoriyani zarur
ma’lumotlar bilan ta’minlash.
Ishtirok etish
-
Ishtirokchilarni aniq yechimlar, dasturlar, strategiyalarni yaratish
jarayoniga jalb qilish;
-
turistlarga tibbiy va tegishli xizmatlar ko‘rsatish loyihasining
tarkibiy qismlarini takomillashtirishda o‘zaro hamkorlik;
-
ishtirokchilarining fikrlarini baholash
Taklif etilgan
sodiqlik
dasturlari
-
O‘zaro hamkorlik ishtirokchilariga soliq imtiyozlari kabi turli xil
imtiyozlarni taqdim etish;
-
Maqsadli takliflar biznes uyushmalari va iste’molchilar
jamiyatlarining qulay shahar muhiti hamda tegishli infratuzilmani
rivojlantirish bo‘yicha tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga
yo‘naltirilishi mumkin.
Ijtimoiy
mas’uliyat
siyosati
-
Iqtisodiy manfaatlarni (moliyaviy natijalar, investitsiyalarni jalb
qilish) ijtimoiy manfaatlar bilan uyg‘unlashtirish va o‘z zimmalariga
olgan majburiyatlarni bajarish (mahalliy aholiga xizmatlarning
mavjudligi va shifokor va o‘rta tibbiyot xodimi sifatida kasbni tanlagan
yosh mutaxassislarni qo‘llab-quvvatlash)
Davlat marketingi tibbiyot tashkilotining marketing kompleksining instrumentlarini
ishlab chiqish va amalga oshirishga ta’sir ko‘rsatadi, bunda kadrlar marketingi va aloqa
imkoniyatlari alohida ahamiyat kasb etadi. Xizmat ko‘rsatish sohasining o‘ziga xos
xususiyatlari, xususan tibbiy xizmatlardagi inson omilining ustunligi kadrlar marketingi
masalalarining dolzarbligini oshiradi.
Xulosa
Teletibbiyot xizmatlarini servislashtirish va raqamlashtirish ularning zamonaviy
sog‘liqni saqlash tizimida tutgan o‘rnini tubdan o‘zgartirmoqda. Ushbu maqolada muallif
tomonidan ishlab chiqilgan tizimli yondashuv modeli asosida, teletibbiyot xizmatlari faqat
texnologik vosita emas, balki kompleks servis tizimi sifatida baholandi. Servislashtirish
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
77
tamoyillari teletibbiyot xizmatlarining inson salomatligi uchun qulay, uzluksiz,
moslashtirilgan va mijozga yo‘naltirilgan shaklga kelishini ta'minlasa, raqamlashtirish esa
ushbu xizmatlarning yirik miqyosda va samarali amalga oshirilishiga zamin yaratadi.
Jamoat salomatligi nazariyalari asosida teletibbiyot xizmatlari nafaqat individual
bemorlar bilan ishlashda, balki aholining umumiy tibbiy ko‘rsatkichlarini yaxshilashda muhim
omil sifatida ko‘rilmoqda. Maqola doirasida servis iqtisodiyoti, raqamli sog‘liqni saqlash va
ijtimoiy tibbiyot yondashuvlari uyg‘unlashtirilib, sog‘liqni saqlash tizimini yanada samarali
tashkil etish uchun mualliflik tizimlashtirish modeli taklif etildi.
Natijada, teletibbiyot xizmatlarining raqamli transformatsiyasi va servis modeli asosida
rivojlanishi aholining tibbiy xizmatlarga bo‘lgan teng va o‘z vaqtida kirish imkoniyatini
kengaytiradi, resurslardan oqilona foydalanish va jamoat salomatligini ta'minlashda yangi
istiqbollar ochadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi rasmiy sayti – www.ssv.uz (mavjud
statistik ma'lumotlar va normativ hujjatlar);
2.
Лобанова А.В. Использование маркетингового инструментария в рамках
управления взаимодействием региональной власти, бизнес-структур и гражданского
общества // УЭкС. 2014. № 9 (69). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-
marketingovogo-instrumentariya-v-ramkah-upravleniya-vzaimodeystviem-regionalnoy-
vlasti-biznes-struktur-i-grazhdanskogo (дата обращения: 21.02.2020);
3.
Дубова Ю.И., Ечка Е.М. Концепция маркетинг-микса регионального маркетинга //
Вестник СамГУ. 2015. № 8 (130). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/kontseptsiya-
marketinga-miks-regionalnogo-marketinga (дата обращения: 21.02.2020).
