ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
26
LOYIHAVIY BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILI SIFATIDA
XARID JARAYONLARINI OPTIMALLASHTIRISH
Mamatxanova Ma’mura Sadirxonovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13788862
Annotatsiya:
Ushbu maqola O'zbekistonda loyihaviy boshqaruvning samaradorligini
oshirishda xarid jarayonlarini optimallashtirishning ahamiyatini ko'rib chiqadi. Maqolada
xarid jarayonlarining hozirgi muammolari tahlil qilinadi va ushbu jarayonlarni
takomillashtirish yo'llari, jumladan elektron tizimlarni joriy etish, xodimlarni malakasini
oshirish, jarayonlarni standartlashtirish va korrupsiyaga qarshi kurashish tadbirlarini
kuchaytirish taklif qilinadi. Maqola loyihaviy boshqaruv samaradorligini oshirishda ushbu
takliflar qanday yordam berishi mumkinligini tahlil qiladi.
Kalit so‘zlar:
loyihaviy boshqaruv, xarid jarayonlarini optimallashtirish, elektron
tizimlar, malaka oshirish, jarayonlarni standartlashtirish.
Zamonaviy iqtisodiyotda loyihaviy boshqaruvning ahamiyati tobora ortib bormoqda.
Samarali loyihaviy boshqaruv, ayniqsa O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun,
iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotning kalitidir. Xarid faoliyatining optimallashtirilishi
loyihalarni boshqarish jarayonlarida mablag‘larni tejash, sifatni yaxshilash va loyihalarni
vaqtida bajarishga yordam beradi. O‘zbekistonda xarid faoliyatining muammolari orasida
shaffoflikning yetishmasligi, axborotga kirishning cheklanganligi, byurokratik to‘siqlar va
korrupsiyaga moyillik kabilar bor. Ushbu muammolarni hal etish loyihaviy boshqaruv
samaradorligini sezilarli darajada oshirishi mumkin.
Loyihaviy boshqaruvda xarid jarayonlarining optimallashtirilishi, loyihalarning
moliyaviy va operatsion samaradorligini oshirishga yordam beradigan muhim omildir. Xarid
jarayonlari loyiha byudjetining katta qismini tashkil etadi, shuning uchun ularning samarali
boshqarilishi loyihaning umumiy xarajatlarini optimallashtirish imkonini beradi. Bunda, xarid
qilish strategiyalarini takomillashtirish, xarid qilish jarayonlarini avtomatlashtirish va
yetkazib beruvchilarni boshqarish tizimlarini joriy etish kabi amaliy yechimlar qo'llaniladi.
O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sish strategiyalari doirasida loyihaviy boshqaruv va unga
bog‘liq xarid faoliyatini takomillashtirishga alohida e'tibor berilmoqda. Biroq, amaliyotda
ko‘plab loyihalar muddatidan kechikishi, byudjet doirasidan chiqib ketishi yoki talab qilingan
sifat darajasiga erisha olmasligi kabi muammolar yuzaga kelmoqda. Bu muammolarni hal
qilish uchun zarur bo‘lgan yechimlar kompleksini ishlab chiqish va amalga oshirish zarur.
Shu bilan birga, loyihaviy boshqaruvning xalqaro standartlari va yaxshi amaliyotlarini
o‘rganish hamda ularni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish, xarid faoliyatining
samaradorligini oshirishda muhim qadam bo‘lishi mumkin. Mazkur jarayonlar davlat va
xususiy sektor vakillari, shuningdek, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilishi
lozim. Bu yondashuv nafaqat xarid jarayonlarini, balki butun loyihaviy boshqaruv tizimini
tubdan yaxshilashga xizmat qiladi.
Loyihaviy boshqaruv va unga bog‘liq xarid jarayonlarini optimallashtirish bo‘yicha ilmiy
tadqiqotlar sohasida bir qator muhim ishlar mavjud. Jumladan, Krajlic (1983) tomonidan
ishlab chiqilgan "Xarid portfeli modeli" xarid qarorlarini qabul qilishda strategik yondashuvni
taqdim etadi. Bu model yetkazib beruvchilar va xarid turlarini turli xil strategik ahamiyat
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
27
darajalariga ajratish imkonini beradi va xarid jarayonlarini samarali boshqarishda
qo'llaniladi.
Shuningdek, Monczka va boshqalar (2015) o‘zlarining "Strategik xarid boshqaruv"
kitobida xarid faoliyatini korporativ strategiya bilan integratsiyalashning ahamiyatini
ta'kidlaydilar. Ular korxonalar xarid qilish faoliyatini qanday qilib loyihaviy boshqaruv bilan
birlashtirishi va shu orqali umumiy samaradorlikni oshirishi mumkinligi haqida gapiradilar.
Bundan tashqari, Carter va Narasimhan (1996) o‘z ishlarida xarid faoliyatining tashkiliy
samaradorligiga ta'sir qiluvchi omillarni o‘rganadilar. Ular ta'kidlashlaricha, xarid
jarayonlarini optimallashtirishda axborot texnologiyalaridan foydalanish, jarayonlarni
standartlashtirish va xodimlarning malakasini oshirish kabi yondashuvlar muhim rol
o‘ynaydi.
Loyihaviy boshqaruv samaradorligini oshirish uchun O‘zbekistonning xarid
jarayonlarini optimallashtirish bo‘yicha quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Elektron xarid tizimlarini joriy etish:
Elektron tizimlar orqali tender jarayonlarini
avtomatlashtirish, ularning shaffofligini ta'minlash va korrupsiya imkoniyatlarini kamaytirish
mumkin. Bundan tashqari, bu tizimlar ma'lumotlarni tezkor almashtirish imkonini beradi va
qaror qabul qilish jarayonini tezlashtiradi.
2.
Xodimlarni o‘qitish va malakasini oshirish:
Xarid bo‘yicha mutaxassislarning
professional malakasini oshirish uchun muntazam seminarlar va o‘quv kurslarini tashkil etish
zarur. Bu, ularning bozor sharoitlarini yaxshiroq tushunishlariga va yanada samarali qarorlar
qabul qilishlariga yordam beradi.
3.
Jarayonlarni standartlashtirish:
Xarid jarayonlarini standartlashtirish orqali ularning
boshqaruvini soddalashtirish va xarajatlarni kamaytirish mumkin. Standartlar shuningdek,
xarid qilish natijalarini baholashda aniq mezonnar beradi.
4.
Yetkazib beruvchilar bilan hamkorlikni rivojlantirish:
Yetkazib beruvchilar bilan
uzoq muddatli va o‘zaro foydali hamkorlikni rivojlantirish, loyihalarning sifati va moliyaviy
samaradorligini oshiradi. Shuningdek, bu hamkorlik yangi texnologiyalar va yechimlarni joriy
etish imkonini yaratadi.
5.
Korrupsiyaga qarshi chora-tadbirlarni kuchaytirish:
Korrupsiyani oldini olish va
unga qarshi kurashish bo‘yicha chora-tadbirlarni kuchaytirish, xarid jarayonlarining adolatli
va shaffof o‘tishini ta'minlaydi. Bu borada qonunchilikni takomillashtirish va nazorat
organlarining vakolatlarini kengaytirish muhim ahamiyatga ega.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda loyihaviy boshqaruv samaradorligini oshirishda
xarid jarayonlarini optimallashtirish muhim rol o‘ynaydi. Elektron tizimlarni joriy etish,
xodimlarni tayyorlash, jarayonlarni standartlashtirish, yetkazib beruvchilar bilan hamkorlikni
rivojlantirish va korrupsiyaga qarshi kurashish kabi yondashuvlar ushbu jarayonni yanada
samarali va shaffof qiladi. O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida bu yondashuvlar
yordamida loyihalarni boshqarishning yangi bosqichiga o‘tilishi mumkin, bu esa
mamlakatning umumiy taraqqiyotiga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Loyihaviy boshqaruv va xarid
faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha amalga oshiriladigan islohotlar mamlakatni yanada
raqobatbardosh va innovatsion qilishga xizmat qiladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
28
References:
1.
Krajlic, P. J. (1983). "Purchasing must become Supply Management." Harvard Business
Review, 61(5), 109-117.
2.
Monczka, R. M., Handfield, R. B., Giunipero, L. C., & Patterson, J. L. (2015).
Purchasing and
Supply Chain Management
. Cengage Learning.
3.
Carter, J. R., & Narasimhan, R. (1996). "A model of the purchasing function describing the
impact of level of integration." Journal of Purchasing and Supply Management, 2(2), 129-141.
