ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
144
ELEKTRON TIJORATNING JAHON IQTISODIYOTIDAGI O’RNI
Nasirova Zulfiya Xudayberganovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU
“Menejment va marketing” kafedrasi assistenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14504337
Bugungi kunda elektron tijoratisiz yashash g'oyasi ko'pchilik uchun imkonsiz va
murakkab tuyulmoqda. Lekin bir necha o'n yillar oldin elektron tijorat g'oyasi endigina paydo
bo'lgan edi. Elektron tijorat nima ekanligini tushunish uchun "tijorat" so'zining
etimologiyasiga murojaat qilish kerak. Fransuz tilidan tarjimada "commerce" so'zi o’zbek
tilida "savdo" degan ma'noni anglatadi. Elektron tijorat yoki elektron savdo (e-commerce) -
bu elektron aloqa vositalaridan foydalangan holda mahsulotlar, xizmatlar va ma'lumotlarni
sotib olish, sotish, o'tkazish yoki almashtirish jarayoni. Elektron tijoratning boshqa ta'riflari
mavjud, masalan, bu foyda olish maqsadida tijorat faoliyati va kompyuter tarmoqlaridan
foydalanish orqali tijorat tsiklni kompleks avtomatlashtirishga asoslangan.
Elektron tijorat jahon iqtisodiyotining muhim bir qismidir. Bu, internetning rivojlanishi
va elektron kommunikatsiya texnologiyalari bilan bog'liq ravishda rivojlangan bo'lib,
kompyuterlarning, mobil qurilmalar va internetning keng tarqalgan foydalanuvchilari uchun
jahon bo'ylab savdo va savdo muomalalarini amalga oshirish imkonini beradi. Elektron
tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishi yirik imkoniyatlarni yuzaga ketiradi. Bu savdo
va savdo muomalalarini osonlashtiradi, biznes modellari va innovatsiyalarini o'zgartiradi.
Elektron tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishi to'liq ishonchli, xavfsiz va samarali
savdo muomilasini yuzaga keltiradi. Yana elektron tijorat jismoniy do'konlarning soni
kamayishiga olib kelmoqda. Mijozlar onlayn platformalarda turli mahsulotlarni taqqoslash,
baholash va xarid qilish imkoniyatiga egalar. Bu esa jismoniy do'konlarni yanada innovatsion
bo'lib, ularni onlayn platformalarga rivojlantirishga olib keladi.
2023-sentabr ma’lumotlariga ko’ra elektron tijoratning jahon iqtisodiyotiga ta’sirini
umumiy statistika ma’lumotlarini ko’rib chiqamiz
1
.
Elektron tijoratning chakana savdoga qo’shuvchi hissasi ham sezilarli darajada ortgan va
uning muhim tarkibiy qismiga aylanib bormoqda.
- eMarketer ma'lumotlariga ko'ra, 2020 yilda global elektron tijorat savdolari umumiy
chakana savdoning taxminan 18 foizini tashkil etdi va 2024 yilga kelib bu ko'rsatkich 21
foizdan oshishi kutilmoqda.
Onlayn bozorlarning tez kengayishi:
- Amazon, Alibaba, eBay va boshqalar kabi onlayn bozorlar elektron tijorat o'sishida muhim
rol o'ynadi.
- Ushbu platformalar butun dunyo bo'ylab xaridorlar va sotuvchilarni bog'lab,
transchegaraviy savdoni osonlashtirdi va barcha o'lchamdagi korxonalar uchun bozorga
kirishni kengaytirdi.
Elektron tijoratning supergigantlari hisoblangan Amazon (AQSh), Alibaba va JD.com
(ikkisi ham Xitoy) kabi kompaniyalar hozirda xalqaro onlayn savdoning 47 foizini nazorat
1.
Носирова, З. Х. (2021). ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ НА ЭТАПНОМ РАЗВИТИИ ЭЛЕКТРОННОЙ ТОРГОВЛИ В
УЗБЕКИСТАНЕ.
Academic research in educational sciences
,
2
(1), 594-599.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
145
qilib, jahondagi eng yirik 10 ta elektron tijorat bozorlaridan yettitasini boshqarmoqda va
global logistika tarmog‘ida tovarlar harakatining yo‘nalishlarini belgilab bermoqda.
Elektron tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishi bir nechta tashabbuslarni yuzaga
keltiradi:
Birinchidan elektron tijorat, milliy bozorlar orasidagi qonuniylashtirish va bandlik
chegaralarini kamaytiradi. Bunda, mamlakatlar orasidagi savdo muomalalarining yuritilishi
uchun talablar va takliflar kuchayadi. Bu, ichki va xalqaro bozorlarning o'sishiga imkon beradi
va ularga kirishga qulaylik yaratadi.
Ikkinchidan elektron tijorat jahon iqtisodiyotidagi savdo va xizmatlarni sotish va xarid
qilish usullarini o'zgartiradi. Internet orqali savdo amaliyotlari bajarish, mijozlar va do'konlar
orasidagi bog'lanishni osonlashtiradi. Mijozlar, istalgan vaqtda va istalgan joyda o'zlariga
qulay bo'lgan maxsulotlarni topish, taqqoslash va xarid qilish imkoniyatiga egalar. Bunday
platformalar Amazon, eBay, Alibaba kabilardir.
Uchinchidan elektron tijorat jahon iqtisodiyotida ishlab chiqarish va savdo jarayonlarini
avtomatlashtirishga yordam beradi. Avtomatlashtirish va robototexnika internet orqali xarid
qilinadigan maxsulotlarni ishlab chiqarish jarayonini optimallashtiradi. Bu, ishlab chiqarishda
samaradorlikni oshiradi.
Elektron tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishi bilan birga bu sohada ko’plab
yangiliklar amalga oshirilmoqda. Blockchain texnologiyasi, kriptovalyutalar va aktsiyalar
bozorlariga ishlov beruvchi yangi tizimlar, shaxsiy xavfsizlik va maxfiylik muammolariga
barham berish, mahsulotlarni iste'mol qilish jarayonini optimallashtirish kabi masalalarni
yengillashtiradi. Bu turlar elektron tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishining asosiy
tamoyillari bilan bog'liqdir.
Elektron tijoratning jahon iqtisodiyotidagi rivojlanishi, jahon bo'ylab iste'molchilar,
tadbirkorlar va mamlakatlar uchun yanada yirik imkoniyatlar yaratmoqda. Bu jarayon, savdo
muomalalarini soddalashtiradi, tadbirkorlikni oshiradi, eksport-importni osonlashtiradi va
yangi innovatsiyalar va tijorat modellari yaratadi. Elektron tijorat, jahon iqtisodiyotida yuqori
darajada innovatsiyalar va rivojlanishlarga olib kelgan.
References:
1.
Носирова, З. Х. (2021). ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ НА ЭТАПНОМ РАЗВИТИИ
ЭЛЕКТРОННОЙ ТОРГОВЛИ В УЗБЕКИСТАНЕ.
Academic research in educational
sciences
,
2
(1), 594-599.
