ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
142
TOG‘ CHANG‘I SPORT TURIGA TAYYORLASHDA MASHG‘ULOT VOSITA VA
USULLARINI QO‘LLASH XUSUSIYATLARI
ОСОБЕННОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ СРЕДСТВ И МЕТОДОВ ТРЕНИРОВОК ПРИ
ПОДГОТОВКЕ К ГОРНОЛЫЖНОМУ СПОРТУ
Jo‘rayev Ibroxim Boxodir o‘g‘li
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti,
Qishki va murakkab-texnik sport turlari nazariyasi va uslubiyati kafedrasi dotsenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14970308
Annotatsiya:
Tog‘ chang‘i sporti sportchilardan yuqori jismoniy tayyorgarlikni talab
qiladi. Ushbu maqolada Tog‘ chang‘ichilarini tayyorlashda kuch, chidamlilik, chaqqonlik va
koordinatsiya kabi jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun mashg‘ulot usullari va vositalari
tahlil qilinadi. Turli mualliflarning tadqiqotlari asosida jismoniy tayyorgarlik usullarining
samaradorligi yoritilgan.
Аннотация:
Горнолыжный спорт требует от спортсменов высокой физической
подготовки. В данной статье анализируются методы и средства тренировок для
развития физических качеств, таких как сила, выносливость, ловкость и координация,
при подготовке горных лыжников. На основе исследований различных авторов
освещена эффективность методов физической подготовки.
Kalit so‘zlar:
Tog‘ chang‘isi, mashg‘ulot usullari, kuch, chidamlilik, chaqqonlik,
koordinatsiya.
Ключевые слова:
горнолыжный спорт, методы тренировки, сила, выносливость,
ловкость, координация.
Dolzarbligi:
Tog‘ chang‘isi sportida yuqori natijalarga erishish uchun sportchilarning
jismoniy tayyorgarligi muhim o‘rin tutadi. Kuch, chidamlilik, chaqqonlik va koordinatsiya kabi
muhim sifatlarni rivojlantirish orqali sportchilarning natijalari yaxshilanadi. Shu sababli, Tog‘
chang‘ichilarini tayyorlashning eng samarali usullarini aniqlash muhim dolzarb masala
hisoblanadi.
Kuchni rivojlantirishning usullari
Tog‘ chang‘ichilarining kuchga ega bo‘lishi texnik
elementlarni aniq va samarali bajarishiga yordam beradi. Smirnov A.D. va Nesterov A.P.
tadqiqotlariga ko‘ra, oyoq, bel va gavda mushaklarini rivojlantirishga qaratilgan mashqlar
sportchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligini yaxshilaydi. Tog‘ chang‘isi sportida kuch
mashqlari turli darajadagi qiyaliklarda bajarilishi muhim bo‘lib, bu mushaklarning haqiqiy
sport sharoitlariga moslashishiga yordam beradi. Kuchni rivojlantirish uchun statik va
dinamik mashqlar, og‘irlik bilan bajariladigan maxsus tayyorgarlik, plyometrik mashqlar va
intensiv qiyalik yugurishlari qo‘llaniladi.
Chidamlilikni oshirish usullari
Chidamlilik Tog‘ chang‘isida sportchilar uchun muhim
omil bo‘lib, uzoq davom etadigan musobaqalar davomida yuqori samaradorlikni saqlash
imkonini beradi. Federov A.N. va Tixinov S.V. tadqiqotlariga ko‘ra, aerob va anaerob
chidamlilikni rivojlantirish sportchining umumiy tayyorgarlik darajasini oshirishga yordam
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
143
beradi. Ushbu maqsadga erishish uchun intervalli mashqlar, uzoq masofali yugurishlar,
tog‘larda velosipedda yurish va suzish mashqlari samarali sanaladi. Yurak-qon tomir tizimini
mustahkamlash orqali sportchilarning nafas olish imkoniyatlari kengayadi va mushaklarning
kislorod bilan ta’minlanishi yaxshilanadi.
Chaqqonlik va koordinatsiyani rivojlantirish
Tog‘ chang‘isida chaqqonlik va
koordinatsiya sportchilarning qiyaliklardagi yo‘nalishni tez va aniq o‘zgartirishiga yordam
beradi. Bagdanov N.P. va Volkova L.M. tadqiqotlariga ko‘ra, bu sifatlar yaxshi rivojlangan
sportchilar murakkab trassalarda ham tez va aniq harakat qila oladi. Chaqqonlik va
koordinatsiyani rivojlantirish uchun maxsus to‘siqlar, konuslardan iborat yo‘nalishlar, tezkor
burilish mashqlari va reaksiya tezligini oshirishga mo‘ljallangan mashqlar ishlatiladi.
Sportchilarning psixologik holati ham muhim bo‘lib, diqqatni jamlash va stress sharoitida
to‘g‘ri harakat qilish qobiliyatini shakllantirish talab etiladi.
Mashg‘ulot jarayonini individuallashtirish Har bir sportchining jismoniy imkoniyatlari
va sport tajribasi har xil bo‘lgani sababli, mashg‘ulot jarayonini individuallashtirish muhimdir.
Chekalova I.A. va Kovalyev A.V. tadqiqotlariga ko‘ra, mashg‘ulot dasturlarini sportchilarning
yoshi, jinsi va tayyorgarlik darajasiga moslashtirish ularning natijalarini sezilarli darajada
yaxshilaydi. Individuallashtirilgan dasturlar orqali sportchilarning kuchli va zaif tomonlari
aniqlanadi va har bir sportchiga mos keladigan mashg‘ulot tizimi ishlab chiqiladi. Bunda
murabbiylar ilmiy asoslangan yondashuvlarga tayanishi va texnologik imkoniyatlardan
foydalangan holda mashg‘ulot jarayonini optimallashtirishlari lozim.
Tog‘ chang‘ichilarining jismoniy sifatlarini rivojlantirish uchun murabbiylar mashg‘ulot
jarayonida kuch, chidamlilik, chaqqonlik va koordinatsiyani oshirishga yo‘naltirilgan samarali
vosita va usullardan foydalanishlari lozim. Sportchilarning individual xususiyatlarini inobatga
olgan holda tayyorgarlik rejalari ishlab chiqilishi muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Smirnov A.D., "Tog‘ chang‘isi sportida kuchning ahamiyati" - Moskva, 2019.
2.
Nesterov A.P., "Sportchilarda jismoniy tayyorgarlik usullari" - Sankt-Peterburg, 2020.
3.
Federov A.N., "Chidamlilik mashg‘ulotlarining zamonaviy usullari" - Novosibirsk, 2021.
4.
Bagdanov N.P., "Chaqqonlik va muvozanat mashqlari" - Toshkent, 2018.
5.
Chekalova I.A., "Yosh sportchilarni tayyorlash xususiyatlari" - Qozon, 2022.
6.
Жўраев, И.Б. (2022). Қишки спорт турларини оммалаштиришда тоғ чанғичиларни
жисмоний тайёргарлигини ривожлантириш самарадорлиги. Scientific Bulletin of
Namangan State University, 544-548.
7.
IBROKHIM JURAEV. (2023). IMPROVEMENT OF THE TECHNICAL TRAINING OF SKIERS
WHEN TURNING DOWN. INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND
TECHNOLOGY, 3(4), 171–173.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7807649
8.
Khojiev Shokhrukh. (2023). BIOMECHANICAL CHARACTERISTICS OF HOCKEY PLAYERS.
ACADEMIC
RESEARCH
IN
MODERN
SCIENCE,
2(10),
67–71.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
144
9.
Хожиев Ш. (2024) Интерактивные 3D-приложения для обучения основам игры
молодых хоккеистов 10-12 лет [Электронный ресурс]// Экономика и социум.-2024.-
№12(127), 1582-1586 стр.
