ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
59
OLIY TA’LIM MUASSALARINING BOSHQARISHDA RAQAMLI-
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNI TASHKIL ETISHDAGI
MUOMMOLAR
Berdiyev Temurbek Maxmudullo o‘g‘li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi
https://orcid.org/0009-0004-0826-6273
https://doi.org/10.5281/zenodo.15244350
Annotatsiya:
Maqola oliy ta’lim muassalarining boshqarishda raqamli-texnologiyalardan
foydalanishni tashkil etishdagi muommola va elektron madaniyatini shakllantirishning dolzarb
masalalari, oliy ta'limning o'quv jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanish,
shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlar va davlat tomonidan oliy ta'lim oldiga qo'yilgan
vazifani hisobga olgan holda oliy ma'lumotga qo'yiladigan talablar ko'rib chiqiladi va ushbu
muammolarni hal qilish usuli taklif etiladi.
Kalit so‘zlar
: oliy ta’lim, raqamli texnologiya, takomillashtirish, muommoli va ziddiyatli
jihatlar, OTM.
Zamonaviy oliy ta’lim tizimi raqamli texnologiyalarni keng qo‘llash orqali ta’lim
jarayonini takomillashtirish va sifatini oshirish imkoniyatiga ega. Dunyo bo‘ylab raqamli
transformatsiya ta’lim jarayonida yangi usullarni kiritish zaruriyatini yaratmoqda. Talabalar va
o‘qituvchilar uchun bilim olishni qulay, samarali va innovatsion qilish uchun raqamli
texnologiyalar muhim vositadir [3]. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar oliy ta’lim
jarayonida fanlarni interaktiv va qiziqarli usulda o‘rgatishga imkon beradi. Virtual
laboratoriyalar, simulyatsiya dasturlari, va masofaviy o‘qitish platformalari yordamida
talabalar bilim olish jarayoniga yanada chuqurroq jalb etiladilar. Shuningdek, ma’lumotlarga
tezkor kirish, videodarslar va onlayn manbalar yordamida ta’lim olish qulayligi oshadi. Raqamli
resurslar orqali ta’lim jarayoni shaffof va moslashuvchan bo‘lib, talabalar uchun o‘z-o‘zini
o‘qitish imkoniyatlari kengayadi [2]. Ta’lim jarayonida raqamli axborot texnologiyalaridan
foydalanish Davlat ta’lim standartlarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning zarur sharti
hisoblanadi. Bu talabalarning kognitiv imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytiradi, o‘quv
jarayonini optimallashtirishga yordam beradi va o‘quv materialini idrok etishni sezilarli
darajada oshiradi, bu o‘z navbatida o‘quv jarayonining odatiy doirasidan tashqariga chiqishga
va talabalarni mustaqil izlanish va tadqiqot faoliyatiga ulashga imkon beradi. Shuni ta’kidlash
kerakki, muntazam an’anaviy ta’limga ajoyib qo‘shimcha sifatida keng o‘quv materiallari
bankiga ega bo‘lgan o‘quv saytlaridan foydalanish hisoblanadi.
Oliy ta’lim muassalarining boshqarishda raqamli-texnologiyalardan foydalanishni tashkil
etishdagi pedagogik shart-sharoitlarini takomillashtirishda ayrim muommoli va ziddiyatli
jihatlar mavjudligicha qolmoqda, bular:
birinchidan, hozirgi faoliyat yuritayotgan OTMlar boshqarishda raqamli-
texnologiyalardan foydalanishga bo'lgan ehtiyojning paydo bo'lishi va yangilanishi;
ikkinchidan, tahsil oluvchining bilish darajasini oshirishga bo'lgan kompetensiyaviy
yondashuvlarga ehtiyojning ortishi raqamli-texnologiyalar asosida;
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
60
uchinchidan, o'zini oqlamagan pedagogik sharoitlarda moddiy-texnika bazaning
eskirgani, kompetentli mutaxassislarning yetishmayotganligi;
to'rtinchidan, o'qitish amaliyotini takomillashtirish zarurati, bo'lajak mutaxassisning
kasbiy faoliyatida amaliy foydalanish holati uchun jamiyatning ijtimoiy buyurtmasiga bo'lgan
talabning oshishi;
beshinchidan, veb-servis, podkasting, skrinkasting, strim va kengaytirilgan real
texnologiyalaridan, shuningdek, mobil ilovalardan va alternativadan foydalangan holda oliy
ta'limda o'qitish xizmatlari bo'yicha dasturiy ta'minotning yetishmasligi;
oltinchidan, oliy ta'lim tashkiloti bitiruvchilarining bilim, ko'nikma, malaka va
kompetensiyalarining amaliy qismi ta'lim oluvchilarning kelgusida faoliyat yuritadigan
tashkilotlarida, ya'ni dual ta'lim to'liq amalga oshirilmayotganligi va boshqalar.
Yuqorida ko'rsatilgan muommoli va ziddiyatli jihatlar ziddiyatli masalalar hal qilinganida,
jamiyat takomilining yangi istiqbol maqsadi - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash,
mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish imkoniyati kengayadi [1]. Shuningdek, o'ta muhim
bo'lgan ijtimoiy-siyosiy yo'nalish - yoshlar talimida ham amalga oshirilishi lozim bo'lgan
maqsadlar uyg'unligi amalga oshirilib, uni qayta qurish, dunyo ta'lim tizimiga integratsiya
qilish, uning mazmunini milliy istiqlol g'oyasi va milliy manfaatlar asosida davom ettirish,
demokratlashtirish, yangilash, modernizatsiya qilish va liberallashtirish, shuningdek ta'lim
jarayonini raqamli texnologiyalar bilan ta'minlash va innovatsion pedagogik texnologiyalar
bilan boyitish tushunchalarida o'z ifodasini topadi.
Shunday qilib, oliy ta’lim muassalarining boshqarishda raqamli-texnologiyalardan
foydalanishni tashkil etishdagi ijtimoiy-pedagogik muammo bo'lib, u professor-o'qituvchilar va
talabalar aspektida quyidagilar:
- Professor-o'qituvchilarda axborot texnologiyalari, bu sohadagi ilg'or xorij tajribalari
haqida tasavvur hosil qilish va ulardan amaliyotda foydalana olish kompetensiyalarini
rivojlantirishga imkoniyat kengayadi;
- Tahsil oluvchilarda esa ijodiy qobiliyatni rivojlantirish, bilim olishni faollashtirishga
imkoniyat yaratish hamda kelgusidagi kasbiy kompetentliligini oshirishga xizmat qiladi;
- Raqamli texnologiyalar yordamida o'quv jarayonini samarali tashkil etish, o'qitish
jarayonida ular asosida on layn va of layn seminar-treninglar, maxsus o'quv kurslarini tashkil
etish va amaliyotga tatbiq etishga imkoniyat yaratiladi;
- Talabalarda bo'lajak mutaxassislikka yo'naltirilgan kompetensiya- larni axborot
kommunikatsion texnologiyalar asosida o'rganish hamda uni joriy etish orqali takliflar ishlab
chiqishga xizmat qiladi.
- Shuni unutmasligimiz kerakki, elektron ta'lim an'anaviy ta'limni to'liq o'rnini bosmasligi
kerak, balki uni to'ldirishi kerak, chunki o'qituvchi va talabalar o'rtasidagi jonli aloqani hech
kim va hech narsa o'rnini bosa olmaydi. O'qituvchi o'quvchining fikr-mulohazalariga ega bo'lib,
o'qitish jarayonida o'quv materialini qayta tuzishi mumkin, uni yanada tushunarli va tushunarli
qiladi. Elektron ta'limning o'zi talabaga moslasha olmaydi, chunki uni tirik aql boshqaradi, u
holda bu vazifani o'qituvchi bajaradi.
Oliy ta’lim sifatini oshirish uchun raqamli texnologiyalardan foydalanish bugungi kunda
eng samarali usullardan biri hisoblanadi. Virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar va masofaviy
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
61
o‘qitish platformalari orqali ta’lim jarayonini innovatsion va qiziqarli qilish, talabalarning o‘quv
jarayonidagi ishtirokini kuchaytiradi. Shu bilan birga, ta’lim sifatining oshishiga va bilimlarning
chuqurroq o‘zlashtirilishiga xizmat qiladi. Bu metodlarning qo‘llanilishi oliy ta’lim tizimining
zamonaviy talablarga javob berishiga yordam beradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullaeva Sh. A. (2023). Oliy ta'lim jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanish
talabalar bilimini transformatsiyalash tendensiyasi sifatida. Academic research in educational
sciences, 5 (NUU conference 3), 11-15.
2.
Daminov J.A, Najmiddinov I.B, & Isaboyev Sh.M (2020). Texnik oliy ta`lim muassalarida
raqamli texnologiyalaridan foydalanish holati va yuzaga kelayotgan muammolar hamda uni hal
etish yo`llari. Механика и технология, 1 , 157-162.
3.
Maxsudov V.G. 2024. Oliy ta’limda raqamli texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari.
Innovations in Science and Technologies. 1, 3 (Apr. 2024), 76–84.
