SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
128
Synapses:
Insights Across the Disciplines
LOYIHA BOSHQARUVIDA RAHBARNING ROLI
РОЛЬ РУКОВОДИТЕЛЯ В УПРАВЛЕНИИ ПРОЕКТАМИ
THE ROLE OF THE LEADER IN PROJECT MANAGEMENT
Abduxalilov Temurbek Ixtiyor o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya
akademiyasi magistranti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada loyiha boshqaruvini tashkil etish, uning
yo‘nalishlari loyiha doirasida amalga oshiriladigan amaliyotlar, loyiha boshqaruvida
rahbarning ahamiyati va o‘rni, afzalliklari va kamchiliklari ko‘rib chiqilgan. Ushbu
maqola yuzasidan loyiha rahbarining boshqaruvini yanada keskin tarzda rivojlantirish,
innovatsion va texnologiyaga asoslangan holda amalga oshirish bo‘yicha g‘oyalar va
takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Loyiha rahbari, boshqaruv tendensiyalari, loyihalarni boshqarish
usullari,dasturlar.
Аннотация:
В этой статье рассматривается организация управления
проектами, ее области практики, реализуемые в рамках проекта, важность и роль
руководителя в управлении проектами, преимущества и недостатки. На основе
данной статьи разработаны идеи и предложения по более радикальному
развитию, инновационному и технологичному осуществлению управления
руководителем проекта.
Ключевые слова:
руководитель проекта, тенденции управления, методы
управления проектами,программы.
Annotation:
in this article, the organization of Project Management, its
directions are considered the practices carried out within the framework of the project,
the importance and place of the leader in project management, advantages and
disadvantages. On this article, ideas and proposals have been developed for the
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
129
Synapses:
Insights Across the Disciplines
development of the management of the project leader in a more drastic way, innovation
and technology-based implementation.
Keywords:
Project Leader, Management Trends, project management methods,
applications
Kirish.
Hozirgi kunda biz texnologiya asrida yashamoqdamiz ya’ni, texnika,
texnologiya rivojlangan asrda mamlakatlar ichida turli xil yangiliklarni, yangi
narsalarni dasturlarni, elektron kashf etish loyihalar ustida ishlash, g‘oyalarni fikrlarni
jamlagan holda biror bir noyob loyiha yaratish, start-up loyihalarni ishlab chiqish juda
ham rivojlanmoqda.
Loyiha rahbarining boshqaruvi amaliyotidagi oʻzgarish loyihalarni boshqarish
usullari qoʻllaniladigan boshqaruv ob’yektlari doirasini kengaytirish va loyihalarning
oʻziga xos xususiyatlari va ularni amalga oshirish usullarini hisobga olgan holda
takomillashtirilgan yoki yangi usullar va vositalardan foydalanish bilan bogʻliqdir.
Loyihani boshqarish usullari nafaqat yirik kompleks loyihalar, qurilish va muhandislik,
dizaynga asoslangan ishlab chiqarish, yuqori raqobatbardosh, yuqori texnologiyali
ishlab chiqarish kabi an’anaviy sohalarda, balki korxona faoliyatini rivojlantirish,
ommaviy bozorda ijodiy loyihalarni boshqarish uchun deyarli barcha sohalarda
qoʻllaniladi. Loyihani boshqarish usullaridan foydalanish katta kompaniyalarning
imtiyozlaridan voz kechdi, oʻrta va kichik biznes ham ushbu yondashuvlardan
foydalanishga va mutaxassislarni tayyorlashga kirishdi.
Davlat hokimiyati organlari tomonidan loyihalarni boshqarishga qiziqish
ortmoqda. Loyihaga yoʻnaltirilgan usullar alohida loyihalarni boshqarishda va
maqsadli dasturlar darajasida qoʻllaniladi. Davlat sektorida amalga oshirilayotgan
loyihalar va dasturlar bir qator xususiyatlarga ega boʻlib, bu an’anaviy loyihalarni
boshqarish usullarini takomillashtirish va moslashtirishni nazarda tutadi.
Har bir rahbar o‘zining ish faoliyatida, o‘ziga xos boshqaruv uslubiga ega. Uslub
— bu ishlash, boshqarishdagi o‘ziga xos yo‘l, usul ma’nosini anglatadi.
Boshqaruvning turli pog‘ona va bosqichlarida turgan boshqaruv organlari va
rahbarlarning ish uslublari har xildir. Shu nuqtai nazardan ish uslubi g ‘oyat ko‘p qirrali
tushunchadir. Menejment nuqtai nazaridan olib qaraganda, mutlaqo o‘xshash kishilar
bo‘Imaganidek, vazifalar ko‘pligi sababli mutlaqo bir xil boshqaruv uslubi ham
boMmaydi. Rahbar faqat o ‘ziga xos xususiyat va sifatlar vositasida faqat o ‘ziga xos,
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
130
Synapses:
Insights Across the Disciplines
o ‘ziga mansub uslubda ish yuritadi. Shu m a’noda uslub rahbaming shaxs sifatidagi
xususiyatlarinigina emas, balki faoliyat xususiyatlarini ham ifodalaydi. Kishilami
boshqarar ekan, rahbar jamoaning natijaviy maqsadini ko‘ra biladi va uni shu m aqsad
sari yo‘naltiradi.
Adabiyotlar sharhi.
Loyihani boshqarish metodologiyasi va asbob-uskunalari
sohasidagi ixtisoslashuvi sezilarli darajada rivojlanmoqda. Global loyiha boshqaruvi
boʻyicha mutaxassis Rassell Archibald (Rassel Archibald), Lynn Krafford (Lynne
Crawford) va boshqalar loyihalarni boshqarishning yagona tasnifini va loyihalarni
boshqarish yondashuvlarini asoslaydigan hujjatlarni chop etdi [Crawford, 2014].
Amerika Qoʻshma Shtatlardagi loyihani boshqarish Instituti (PMI) tomonidan
olib borilgan tadqiqotlar doirasida, davlat sektorida [PMBOK, 2015], qurilish,
mudofaa va avtomobilsozlik sohasida loyihalarni boshqarish boʻyicha maxsus
standartlar ishlab chiqildi va e’lon qilindi. Loyiha boshqaruvini biznes boshqaruv
usullari va vositalarining yagona tizimiga integratsiyalashuvi ishlab chiqish dasturlari
va loyihaviy portfellari darajasida boshqaruv standartlarini ishlab chiqish va
rivojlantirish, shuningdek, loyihani boshqarish sohasida kompaniyaning yetukligini
baholash uchun kompleks modellarni ishlab chiqishda aks etadi.
Loyihani boshqarishning nazariy asoslari va rivojlanishining asosiy yoʻnalishlari
uchta sohaga taalluqli boʻlishi mumkin [Shenhar, 2004]: Loyiha boshqaruvi va
strategik boshqaruv integratsiyasi. Shaxsiy loyihalar darajasida an’anaviy usullarni va
boshqaruv vositalarini ishlab chiqish. Jamoa va asosiy loyiha ishtirokchilarining
samaradorligini oshirish. Kompaniyadagi loyihalarni boshqarish va strategik
menejmentni integratsiyasi bilan bogʻliq ishlarda loyihalar kompaniyaning strategik
maqsadlariga erishishda asosiy vosita hisoblanadi va loyiha menejerining mas’uliyati
va vakolati biznes maqsadlariga erishish bilan bogʻliq.
Metodologiya.
Butun dunyodagi bir qator mamlakatlarda hukumat va davlat
organlari loyihalarni boshqarish metodologiyasida davlatning samarali rivojlanishini
ta’minlashning muhim vositasi va milliy loyiha boshqaruvi imkoniyatlarini
shakllantirishini e’lon qilishdi. Amalda namoyon boʻladigan muhim tendensiya loyiha
rahbarining rolini oʻzgartirishdir. Buning sababi shundaki, loyiha boshqaruvi ob’yekti
sifatida tushuntirish yanada murakkablashadi.
Maqolada nazariy mushohada, kuzatish, umumlashtirish, qiyosiy tahlil,
taqqoslash, turizm sohasidagi fundamental va amaliy ishlanmalarni tahlil qilish,
xolislik tamoyillari va statistik tadqiqot usullaridan foydalanildi.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
131
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Samarali loyihalarni boshqarish tizimini yaratish uchun dasturlarni va loyiha
portfellari darajasini boshqarish kerak. Ushbu ehtiyoj dasturlarni va loyiha portfellarini
boshqarish uchun nazariya va vositalarning faol rivojlanishiga olib keldi. Loyihalarni
amalga oshirishda yana bir muhim tendensiya tashqi muhitda va kompaniyalar ichida
biznes dinamikasini va noaniqlik darajasini oshirishdan iborat. Bu shuni anglatadiki,
"ochiq" loyihalar juda koʻp. An’anaviy loyihalardan farqli oʻlaroq, "ochiq" ishni
boshlash vaqtida buyurtmachi mumkin emas va yakuniy mahsulotga qoʻyiladigan
talablarni va vaqt va budjetdagi cheklashlarni aniq koʻrsatishga intilmaydi. "Ochiq"
loyihaning asosiy ishtirokchilari loyiha amalga oshirilganda ushbu talablar qayta koʻrib
chiqiladi va loyihani amalga oshirish rejalariga tegishli oʻzgarishlar kiritiladi. "Ochiq"
loyihalarni boshqarish rahbarni yanada kengroq va yanada moslashuvchan vositalar va
boshqaruv usullarini qoʻllashni talab qiladi.
Loyihani boshqarish sohasidagi tadqiqotlarni rivojlantirishning asosiy
tendensiyalari amaliy biznes ehtiyojlari bilan bogʻliq boʻlib quyidagilarni oʻz ichiga
oladi:
-metodologiya va loyihalarni boshqarish vositalarining ixtisoslashganligi;
-biznesni boshqarish jarayonlarini umuman loyiha boshqaruviga yanada
yaqinroq bogʻlash.
Natija va munozara.
Jamoa va asosiy loyiha ishtirokchilarining
samaradorligini oshirishga yoʻnaltirilgan oʻquv mashgʻulotlarida ishtirokchilar oʻzaro
faoliyat funksional, taqsimlangan guruhlarda motivatsiya va oʻzaro aloqalar
masalalariga alohida e’tibor qaratmoqdalar. Ushbu tadqiqotlar doirasida loyiha
rahbarlarining yetakchilik, oʻqitish, motivatsiya va martaba oʻsishining masalalari ham
koʻrib chiqiladi. Boshqarish sohasida standartlashtirishning maqsadi belgilangan
talablar, normalar va tamoyillardan doimo foydalanish orqali muayyan darajadagi
tartibga erishish orqali boshqaruv samaradorligini oshirishdan iborat.
Kompaniyadagi loyihalarni boshqarish va strategik menejmentni integratsiyasi
bilan bogʻliq ishlarda loyihalar kompaniyaning strategik maqsadlariga erishishda
asosiy vosita hisoblanadi va loyiha menejerining mas’uliyati va vakolati biznes
maqsadlariga erishish bilan bogʻliq. Ushbu tadqiqotlar strategiya, loyiha portfeli va
individual loyihalar darajasida shakllantirilgan muvaffaqiyatlar uchun 20 maqsadlar va
mezonlarni muvofiqlashtirish masalalariga qaratilgan. Shu asosda tashkilotning
tuzilishiga boʻlgan talablar, ishtirokchilarning va maqsadlarni belgilashning barcha
darajalarida boshqarish jarayoni aniqlanadi.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
132
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Shaxsiy loyihalarni boshqarishda metodlar va boshqaruv vositalarini ishlab
chiqishda olib borilgan tadqiqotlar, noaniqlik va loyiha tavakkalchiligi ortib
borayotgan bir paytda loyihani rejalashtirishda individual ishlarning parametrlarini
baholashning aniqligini oshirish orqali boshqaruv jarayonlarining samaradorligini
oshirishga qaratilgan.
Boshqarish sohasida standartlashtirishning maqsadi belgilangan talablar,
normalar va tamoyillardan doimo foydalanish orqali muayyan darajadagi tartibga
erishish orqali boshqaruv samaradorligini oshirishdan iborat
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O.Sh.Mamanazarov. “Loyiha boshqaruvi”. Oʻquv qoʻllanma, TAQI-2019. 144 bet.
2. Pardaev M. Q., Xoliqulov A.N., Jumaeva G.. Investitsion loyihalar tahlili. O‘quv
qo‘llanma. – T.: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2019. - 234 bet.
3. A.Yu. Andrianov, SV. Valdaysev, P.V. Vorobev i dr. Investitsii. Uchebnik - M.:
Prospekt, 2008. - 584 str
4. N.N.Rasulov. Stimulirovanie privlecheniya inostrannыx investitsii v ekonomiku
Uzbekistana. Uchebnik. -T.: FAN, 2003.-165 str.
5. Bozorov R.H. O‘zbekistonda investitsiya loyihalarining iqtisodiy samaradorligini
baholashni takomillashtirish. “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy
elektron jurnali. № 2, mart-aprel, 2018 y.
