SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
182
Synapses:
Insights Across the Disciplines
BOLALARDA ATOPIK DERMATIT, UNING MAHALLIY
DAVOLASH USULLARI
Boltaeva Shirin Baxtiyorovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va bolalar
nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bolalarda atopik dermatit kasalligi, uning
etiologiyasi, patogenezi va klinik ko‘rinishlari batafsil yoritilgan. Atopik dermatit
bolalik davrida keng tarqalgan allergik teri kasalliklaridan biri bo‘lib, u genetik
moyillik, immunologik disbalans, atrof-muhit omillari va allergenlar ta’sirida yuzaga
keladi. Maqolada kasallikning alomatlari (qichishish, qizarish, teri qurishi,
ekskoriatsiya) va yoshga xos klinik shakllari tasvirlangan. Davolashning mahalliy
yondashuvlariga alohida e’tibor qaratilib, kortikosteroid kremlar, emollientlar,
antihistamin vositalar, va zamonaviy topikal immunomodulyatorlar qo‘llanilishi tahlil
qilingan. Shuningdek, maqolada profilaktik choralar, jumladan, gigiyena qoidalariga
rioya qilish, allergenlardan cheklanish va terini namlantirish usullari ham bayon
etilgan. Ushbu tadqiqot atopik dermatitni samarali boshqarish uchun ilmiy asoslangan
yondashuvlarni taqdim etadi.
Kalit so‘zlar:
Atopik dermatit, bolalarda allergik kasalliklar, mahalliy davolash,
kortikosteroid kremlar, emollientlar, topikal immunomodulyatorlar, teri qichishishi,
allergenlar, genetik moyillik, atopik ekzema, gormonal terapiya, gigiyena, teri
parvarishi, teri qurishi, immunologik disbalans, bolalar dermatologiyasi.
Atopik dermatit (AD) bolalar orasida keng tarqalgan surunkali allergik teri kasalligi
bo‘lib, u asosan bolalik davrida boshlanadi va turli klinik shakllarda namoyon bo‘ladi.
Ushbu maqolada atopik dermatitning kelib chiqish sabablari, klinik belgilari va
mahalliy davolash usullari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Atopik dermatit (AD) bolalarda keng tarqalgan surunkali allergik teri kasalligi bo‘lib,
u qichishish, terining quruqligi va yallig‘lanish belgilari bilan kechadi. Kasallik asosan
genetik moyillik, immunologik disbalans va atrof-muhit omillari bilan bog‘liq. AD
bolalik davrida boshlanib, yoshga qarab turli klinik shakllarda namoyon bo‘ladi:
chaqaloqlik davrida yuz va tanada qizarish va ekzematoz o‘choqlar kuzatilsa, katta
yoshda teri qalinlashuvi va yoriqlar paydo bo‘lishi mumkin. Atopik dermatit
rivojlanishida filaggrin genining mutatsiyasi teri to‘sig‘ining buzilishiga olib keladi.
Natijada, allergenlar va mikroorganizmlar teriga osongina kirib, yallig‘lanishni
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
183
Synapses:
Insights Across the Disciplines
kuchaytiradi. Bundan tashqari, immun tizimining haddan tashqari
reaktivligi, Th2-hujayralarning faolligi yallig‘lanish jarayonini kuchaytiradi.
Mikrobiota disbalansi, ayniqsa Staphylococcus aureus bakteriyasining ko‘payishi,
kasallikni yanada og‘irlashtiradi. Atopik dermatitni davolashning asosiy maqsadi teri
to‘sig‘ini tiklash, yallig‘lanishni kamaytirish va qichishishni boshqarishdan iborat.
Mahalliy davolashda kortikosteroid kremlar va malhamlar asosiy vositalardan biri
bo‘lib, ular yallig‘lanishni tezda pasaytiradi. Emollientlar esa terini namlantirib, uni
tiklashga yordam beradi. Shuningdek, topikal immunomodulyatorlar (masalan,
takrolimus va pimekrolimus) kortikosteroidlarga alternativa sifatida qo‘llanadi.
Bundan tashqari, gigiyenaga rioya qilish, allergenlardan cheklanish va terini muntazam
parvarish qilish kasallikni yengillashtirishda muhimdir. Bolalarda atopik dermatitni
mahalliy davolashning to‘g‘ri yondashuvi kasallikni boshqarishda muvaffaqiyat kaliti
hisoblanadi. Bu esa bolalarning hayot sifatini oshiradi va kasallikning qaytalanishlarini
kamaytiradi. Atopik dermatit rivojlanishida quyidagi omillar asosiy rol o‘ynaydi:
➢
Genetik moyillik: Bolalarda AD asosan ota-onadan irsiy o‘tadigan kasallik
bo‘lib, immun tizimining haddan tashqari reaktivligi bilan bog‘liq.
➢
Immunologik disbalans: T-hujayralarning 2-tip (Th2) yo‘nalishdagi ortiqcha
faolligi va giperreaktivlik allergik yallig‘lanishga sabab bo‘ladi.
➢
Teri to‘sig‘ining buzilishi: Filaggrin oqsilining yetishmasligi tufayli terining
qurishi va himoya funksiyasining pasayishi kuzatiladi.
➢
Atrof-muhit omillari: Allergik moddalar (chang, o‘simliklar poleni, hayvon
junlari), oziq-ovqat allergenlari va gigiyenik vositalardagi kimyoviy moddalar
AD rivojlanishini kuchaytiradi.
➢
Stress va psixologik omillar: Stress holatlari kasallikning kechishini
og‘irlashtiradi.
Atopik dermatitning belgilari bolalar yoshiga qarab o‘zgaradi. Chaqaloqlik davri (2
oydan 2 yoshgacha): Yuz, bosh terisi, va qo‘l-oyoq bukiladigan qismlarida qizarish,
terining quruqligi va yallig‘lanish o‘choqlari kuzatiladi. Bolalik davri (2 yoshdan 12
yoshgacha): Qo‘l-oyoq bo‘g‘imlarining bukiluvchi yuzalarida teri qalinlashuvi,
yoriqlar va qichishish paydo bo‘ladi. O‘smirlik va kattalar davri (12 yosh va undan
yuqori): Kasallik ko‘proq yuz, bo‘yin va tirsak sohalarida qayta namoyon bo‘ladi.
Yallig‘lanishni kamaytirish uchun qo‘llanadi. Faol moddasi kuchli yoki o‘rtacha
ta’sirga ega preparatlar (masalan, gidrokortizon, mometazon) tavsiya etiladi. Uzoq
muddatli qo‘llashdan qochish kerak, chunki teri yupqalashishi va boshqa nojo‘ya
ta’sirlar bo‘lishi mumkin. Teri qurishini kamaytiradi va teri to‘sig‘ini tiklaydi. Har
kuni, ayniqsa, yuvinishdan keyin muntazam qo‘llash tavsiya etiladi. Pimekrolimus
yoki takrolimus kabi vositalar kortikosteroidlarga alternativa sifatida qo‘llanadi,
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
184
Synapses:
Insights Across the Disciplines
ayniqsa, yuz va nozik teri sohalarida. Bu vositalar uzoq muddatda
xavfsizroq hisoblanadi. Atopik dermatit bolalik davrida keng tarqalgan surunkali
kasallik bo‘lib, uni davolashda individual yondashuv va teri holatini tiklashga
qaratilgan mahalliy terapiya katta ahamiyatga ega. Kortikosteroid kremlar, emollientlar
va topikal immunomodulyatorlar yallig‘lanishni samarali boshqarish va qichishishni
kamaytirishda asosiy vositalar hisoblanadi.
Profilaktika va qo‘shimcha chora-tadbirlar :
➢
Bolani gigiyenaga rioya qilishga o‘rgatish.
➢
Uyda allergenlar miqdorini kamaytirish, masalan, changni tozalash va nam
muhitni oldini olish.
➢
Parhezga rioya qilish va allergen oziq-ovqatlardan cheklanish.
➢
Teri parvarishini kunlik odatga aylantirish.
Kasallikni oldini olish va teri parvarishiga doimiy e’tibor kasallikning kechishini
yengillashtiradi hamda bolalarda hayot sifatini oshiradi. Atopik dermatit bolalar
orasida keng tarqalgan surunkali allergik teri kasalligi bo‘lib, uning asosiy belgilari
qichishish, teri qurishi va yallig‘lanish o‘choqlaridir. Kasallik rivojlanishida genetik
moyillik, immunologik disbalans va atrof-muhit omillari muhim rol o‘ynaydi.
Mahalliy davolash usullari, jumladan kortikosteroid kremlar, emollientlar va topikal
immunomodulyatorlar atopik dermatitni boshqarishda samarali vositalar hisoblanadi.
Teri to‘sig‘ini tiklash, gigiyenaga rioya qilish va allergenlardan cheklanish kasallikni
yengillashtirishda muhimdir. Ushbu tadqiqot atopik dermatitni samarali boshqarish
uchun ilmiy asoslangan yondashuvlarni taqdim etadi va bolalarning hayot sifatini
oshirishga qaratilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Eichenfield, L. F., Tom, W. L., Chamlin, S. L., & Feldman, S. R. (2014). Guidelines
of care for the management of atopic dermatitis. Journal of the American Academy of
Dermatology, 71(1), 116-132.
2. Leung, D. Y., & Bieber, T. (2003). Atopic dermatitis. The Lancet, 361(9352), 151-
160.
3. Weidinger, S., & Novak, N. (2016). Atopic dermatitis. The Lancet, 387(10023),
1109-1122.
4. Schneider, L., Tilles, S., Lio, P., Boguniewicz, M., & Beck, L. (2013). Atopic
dermatitis: A practice parameter update 2012. Journal of Allergy and Clinical
Immunology, 131(2), 295-299.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024
185
Synapses:
Insights Across the Disciplines
5. Boguniewicz, M., & Leung, D. Y. (2011). Atopic dermatitis: A disease
of altered skin barrier and immune dysregulation. Immunological Reviews, 242(1),
233-246.
