Педагогические условия формирования эмоционального интеллекта у учащихся начальных классов

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Developing intercultural communicative competence
through English language instruction

Dilafruz SULAYMONOVA

1

Uzbekistan State World Languages University

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received April 2025

Received in revised form

15 May 2025
Accepted 25 May 2025

Available online

15 June 2025

This article explores the theoretical and practical dimensions

of developing intercultural communicative competence (ICC)

through English language instruction. In the age of

globalization, language education requires not only linguistic

proficiency but also the ability to engage effectively with
speakers from diverse cultural backgrounds. The paper

analyzes key components of ICC, including cultural awareness,

tolerance, and pragmatic adaptability, and proposes

pedagogical approaches such as CLIL, project-based learning,
and the use of authentic materials to foster these skills. The

findings highlight the positive impact of these strategies on

students’

intercultural

communication

and

overall

communicative competence.

2181-

1415/©

2025 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5/S-pp343-347

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

English language teaching,

intercultural
communication,
communicative competence,

CLIL,

authentic materials,
language pedagogy.

Ingliz tili ta’limi orqali madaniyatlararo

kommunikativ

kompetensiyani rivojlantirish

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

ingliz tili o‘qitish,

madaniyatlararo
kommunikatsiya,

kommunikativ
kompetensiya,

CLIL,

autenik materiallar,

o‘quv metodikasi

.

Ushbu

maqolada

ingliz

tili

ta’limi

jarayonida

madaniyatlararo

kommunikativ

kompetensiyani

rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritiladi. Bugungi

globallashuv davrida xorijiy tilni o‘rganish faqatgina lingvistik

ko‘nikmalarni emas, balki boshqa

madaniyat vakillari bilan

samarali muloqot qilish qobiliyatini ham shakllantirishni talab

qiladi. Maqolada madaniyatlararo kompetensiyaning asosiy

komponentlari (madaniy xabardorlik, tolerantlik, pragmatik
moslashuvchanlik) tahlil qilinadi va ingliz tili darslarida ularni

1

Uzbekistan State World Languages University

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2025) / ISSN 2181-1415

344

rivojlantirishga qaratilgan metodik yondashuvlar (CLIL, loyiha

asosida o‘qitish, autenik materiallar) taklif etiladi. Tadqiqot
natijalari ushbu yondashuvlarning o‘quvchilarda kommunikativ

madaniyatni shakllantirishdagi ijobiy ta’sirini ko‘

rsatadi.

Развитие

межкультурной

коммуникативной

компетенции через обучение английскому языку

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

обучение английскому

языку,

межкультурная
коммуникация,

коммуникативная
компетенция,

CLIL,

аутентичные материалы,
методика преподавания

.

В статье рассматриваются теоретические и практические

аспекты

развития

межкультурной

коммуникативной

компетенции в процессе преподавания английского языка. В
условиях глобализации изучение иностранного языка

требует не только овладения лингвистическими навыками,

но и способности к эффективному взаимодействию с
представителями других культур. Анализируются ключевые

компоненты межкультурной компетенции (культурная

осведомлённость,

толерантность,

прагматическая

адаптивность), а также предлагаются методические подходы
(CLIL, проектное обучение, аутентичные материалы) для их

развития на уроках английского языка. Результаты

исследования подтверждают эффективность указанных

методов в формировании коммуникативной культуры у

учащихся

.

KIRISH

Globallashuv jarayonining jadallashuvi zamonaviy ta’lim oldiga yangi vazifalarni

qo‘ymoqda. Xususan, xorijiy tillarni, ayniqsa, ingliz tilini o‘qit

ish jarayoni faqat

grammatik va leksik bilimlarni shakllantirish bilan cheklanmasdan, balki o‘quvchilarda

turli madaniyat vakillari bilan samarali va moslashuvchan muloqot olib borish

ko‘nikmalarini ham rivojlantirishni ko‘zda tutadi. Shu jihatdan,

madaniyatlararo

kommunikativ kompetensiya

tushunchasi ingliz tili ta’limining ajralmas tarkibiy qismiga

aylanmoqda. Madaniyatlararo kommunikativ kompetensiya (MK

К

) bu

—

o‘rganilayotgan

til orqali boshqa madaniyatlarni tushunish, ularga hurmat bilan yondashish va mos
ravishda muloqot qilish qobiliyatidir. Ushbu kompetensiya faqat lingvistik bilimlar emas,
balki sotsiokultural tafakkur, empatiya, madaniy sezgirlik, stereotiplardan xoli fikrlash va

madaniy kontekstga mos pragmatik yondashuvni o‘z ichiga

oladi. Aynan shu fazilatlar

o‘quvchilarni zamonaviy dunyo bilan muloqotga tayyorlaydi. Ingliz tili bugungi kunda
xalqaro aloqa, fan, ta’lim va texnologiya tili sifatida tan olingan. Shunday ekan, ingliz tilini
o‘rganayotgan shaxslar turli madaniyat vakill

ari bilan muloqotga kirishish ehtimoliga ega

bo‘ladi. Ammo muloqot jarayonida faqat til bilishning o‘zi yetarli emas —

shuningdek,

kontekstni anglash, madaniy kodlar va sotsiokultural odatlarni tushunish ham zarur. Shu
bois ingliz tili darslari nafaqat til

ko‘nikmalarini, balki madaniyatlararo muloqotni ham

o‘rgatishi kerak. Maqolada ingliz tili ta’limi orqali MKК

ni shakllantirishning dolzarbligi,

uning asosiy komponentlari va rivojlantirish metodlari (masalan, CLIL

–

mazmunga

asoslangan til o‘qitish, loyiha asosida ta’lim, autenik materiallardan foydalanish)
yoritiladi. Bundan tashqari, ta’lim jarayonida talabalarning madaniy xabardorligi va

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2025) / ISSN 2181-1415

345

kommunikativ strategiyalarini shakllantirishda o‘qituvchining roli va metodik

yondashuvi tahlil qilinadi.

ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI

Madaniyatlararo kommunikativ kompetensiya (MK

К

) tushunchasi dastlab Byram

(1997)

tomonidan chuqur ishlab chiqilgan bo‘lib, u ushbu kompetensiyani til bilimi,

sotsiolingvistik tafakkur, madaniy xabardorlik, empatiya va tafakkur yondashuvlarining

uyg‘unligi sifatida belgilaydi. Uning fikriga ko‘ra, samarali xalqaro muloqot uchun faqat til

bilish emas, balki madaniy tafovutlarni anglash va ularga moslashish ham zarur.

Sercu (2005) va Lustig & Koester (2010) tadqiqotlarida madaniyatlararo

kompetensiya til ta’limida ajralmas qism sifatida ko‘riladi va u o‘rganuvchining til
o‘rganishdan tashqari turli madaniyatlar bilan muloqot qilishga tayyorligini ta’minlaydi.

Shu bilan birga, Deardorff (2006) tomonidan ishlab chiqilgan model madaniyatlararo

kompetensiyani rivojlantirishda o‘qituvchilarning reflektiv (o‘zini baholash)
yondashuviga urg‘u beradi. Yangi avlod tadqiqotlarida, xususan,

CLIL (Content and

Language Integrated Learning) yondashuvi orqali madaniy kontekstli bilimlarni ingliz tili

darslari orqali berish samaradorligi e’tirof etiladi (

Coyle, Hood & Marsh, 2010). Shu bilan

birga, authentic materials (haqiqiy hayotga yaqin matnlar) va project-based learning

(loyihaviy o‘qitish)

orqali o‘quvchilarning real kontekstda til v

a madaniyatga oid

ko‘nikmalarni rivojlantirish muhimligi ta’kidlanadi (Tomlinson, 2011; Dooly & O’Dowd,

2012).

Mazkur tadqiqotda sifatli (qualitative) tadqiqot usuli asosida amaliy kuzatuv va

yarim strukturaviy suhbat usullari tanlandi. Tadqiqot ishtirokchilari sifatida 9-11-sinf

o‘quvchilari hamda ingliz tili o‘qituvchilari tanlab olindi. Tadqiqot 3 oy davomida
Toshkent shahridagi umumiy o‘rta ta’lim maktablarida olib borildi. O‘quvchilar uchun

CLIL metodiga asoslangan

10 ta ingliz tili mashg‘ulo

ti ishlab chiqildi, unda tarix,

madaniyat, urf-

odatlar, bayramlar va kommunikatsion strategiyalar bo‘yicha mashqlar

qo‘llandi. Mashg‘ulotlardan so‘ng ishtirokchilardan yozma fikr

-mulohazalar (feedback)

olindi, o‘qituvchilardan esa intervyular orqali metodi

k yondashuvlar haqida fikrlar olindi.

Ma’lumotlar kontent tahlili (content analysis) orqali tahlil qilinib, o‘quvchilarning

madaniyatlararo sezgirlik darajasi, tilga nisbatan qiziqishi va muloqotga tayyorligi
baholandi. Kuzatuv natijalari asosida CLIL va autenik materiallar yordamida

o‘quvchilarda MKК

ni rivojlantirish mumkinligi isbotlandi.

NATIJALAR VA MUHOKAMALAR

Tadqiqot davomida olingan ma’lumotlar madaniyatlararo kommunikativ

kompetensiyani rivojlantirishda ingliz tili darslarida CLIL metodikasi, loyihaviy

yondashuv va autenik materiallardan foydalanish samarali ekanini ko‘rsatdi.

A

sosiy natijalar quyidagilardan iborat:

O‘quvchilarning

madaniyatga

bo‘lgan

qiziqishi

oshdi.

Tadqiqot boshida o‘tkazilgan diagnostik testda o‘quvchilarning ko‘pchiligi boshqa

xalqlar

madaniyati haqida yetarli bilimga ega emasligi aniqlandi. 3 oylik dars mashg‘ulotlaridan
so‘ng madaniyatlararo mavzularga oid topshiriqlar orqali o‘quvchilarning xabardorligi

sezilarli darajada oshdi.

Kommunikativ

ko‘nikmalarda

ijobiy

siljishlar

k

uzatildi.

Til o‘rganish jarayonida autenik videolar, maqolalar va loyiha ishlari orqali o‘quvchilar

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2025) / ISSN 2181-1415

346

o‘z fikrlarini aniq ifodalash, madaniyatlar o‘rtasidagi farqlarni tushuntirish va muloqotda
moslashuvchan bo‘lish kabi kompetensiyalarni egalladi.

Stereotiplardan

xoli

yondashuv

shakllandi.

Muloqotga asoslangan darslarda o‘quvchilar turli xalqlarning qadriyatlari va

dunyoqarashlariga nisbatan tushuncha va hurmat bilan yondasha boshladi. Bu esa

ijtimoiy va madaniy muhitda samarali muloqot olib borish ko‘nikmas

ining

rivojlanayotganini ko‘rsatdi.

O‘qituvchilarning

metodik

yondashuviga

yangiliklar

kiritildi.

Tadqiqotda ishtirok etgan o‘qituvchilar CLIL yondashuvi orqali o‘quvchilar nafaqat ingliz
tilini, balki madaniyatlararo tafakkurni ham o‘rganayotganini ta’kid

ladilar. Ular

madaniyatlararo materiallar yordamida dars samaradorligini oshirish mumkinligini

e’tirof etdilar.

Tadqiqot natijalari ilgari o‘tkazilgan ilmiy izlanishlar, xususan

Byram (1997),

Deardorff (2006) va Coyle et al. (2010) tomonidan ilgari surilga

n g‘oyalarga mos keladi.

Ular ham madaniyatlararo kompetensiyani til o‘rgatishning ajralmas qismi sifatida

baholashgan. CLIL yondashuvi, bu borada, nafaqat lingvistik bilimlarni, balki madaniyat

kontekstini ham singdirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qi

lmoqda.

Ushbu natijalar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tili darslari madaniyatlararo

kompetensiyani rivojlantirish uchun strategik platforma bo‘la oladi. Ammo bu jarayonda
o‘qituvchilar tayyorgarligi, dars materiallarining zamonaviyligi va interaktiv

usullarning

qo‘llanilishi muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchilar o‘z faoliyatida faqat grammatika va so‘z
boyligini emas, balki madaniyatlararo tafakkurni shakllantirishga ham e’tibor

qaratishlari kerak.

XULOSA

Ushbu tadqiqot ingliz tili ta’limi jarayonida m

adaniyatlararo kommunikativ

kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirish imkoniyatlarini ko‘rsatdi. Olingan
natijalar shuni tasdiqladiki, ingliz tili o‘rgatish faqat grammatik va leksik bilimlarni emas,
balki o‘quvchilarning boshqa madaniyatlarga nisbat

an ochiqligi, tushunishi va moslasha

olish qobiliyatlarini ham rivojlantirishi kerak. Madaniyatlararo kommunikatsiya global

dunyoda muvaffaqiyatli muloqot olib borish uchun zarur ko‘nikmalardan biri bo‘lib, bu
kompetensiya aynan til o‘rganish muhitida sama

rali shakllanishi mumkin. Tadqiqot

davomida CLIL, loyiha asosida o‘qitish, autenik materiallar kabi metodik yondashuvlar
o‘zini ijobiy tomondan namoyon qildi. Ushbu yondashuvlar orqali o‘quvchilar faqatgina
tildagi ifoda vositalarini emas, balki o‘rgatilay

otgan tilda madaniyatga oid kontekstni,

qadriyatlar tizimini ham o‘zlashtira oldilar. Shuningdek, o‘qituvchilar ham o‘z metodik
yondashuvlarini qayta ko‘rib chiqishga, darslarda ko‘proq madaniyatlararo mazmunga

ega materiallardan foydalanishga intildilar.

Ushbu maqolada nazariy asoslar amaliy kuzatuvlar bilan uyg‘un holda yoritildi.

Shunga asoslanib, quyidagi xulosalarni keltirish mumkin:

Ingliz tili ta’limida MKК

mustahkam o‘ringa ega bo‘lishi kerak

, chunki bu

o‘quvchilarni zamonaviy kommunikatsion ehtiyoj

larga tayyorlaydi.

Ta’lim mazmuniga madaniy komponentlarni integratsiya qilish

orqali tilni real

hayotiy kontekstda o‘rgatish mumkin.

O‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslarida madaniyatlararo kompetensiya

masalalariga alohida e’tibor qaratilishi

lozim.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2025) / ISSN 2181-1415

347

Darsliklar va o‘quv materiallari

yangilanib, turli madaniyatlar haqida axborot

beruvchi autenik materiallar bilan boyitilishi kerak.

Yakuniy natija sifatida aytish mumkinki, ingliz tilini o‘qitish jarayoni, agar to‘g‘ri

pedagogik va metodik

asoslarda tashkil etilsa, nafaqat til o‘rgatadi, balki o‘quvchilarni

ochiq fikrli, tolerant va global fikrlovchi shaxslar etib shakllantiradi. Bu esa zamonaviy

ta’limning asosiy maqsadlariga to‘la javob beradi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:

1.

Byram, M., & Wagner, M. (2018). Making a difference: Language teaching for
intercultural and international dialogue. Foreign Language Annals, 51(1), 140

–

151.

https://doi.org/10.1111/flan.12319

2.

Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). CLIL: Content and Language Integrated
Learning. Cambridge University Press.

3.

Deardorff, D. K. (2016). The Identification and Assessment of Intercultural
Competence as a Student Outcome of Internationalization. Journal of Studies in
International

Education,

10(3),

241

–

266.

https://doi.org/10.1177/1028315306287002

4.

Dooly, M., & O’Dowd, R. (2012).

Researching online foreign language interaction and

exchange: Theories, methods and challenges. Peter Lang.

5.

Holmes, P., Fay, R., Andrews, J., & Attia, M. (2020). Researching intercultural learning:
Investigations

in

language

and

education.

Routledge.

https://doi.org/10.4324/9780429198149

6.

Jackson, J. (2019). Introducing Language and Intercultural Communication (2nd ed.).
Routledge.

7.

Liddicoat, A. J., & Scarino, A. (2013). Intercultural language teaching and learning.
Wiley-Blackwell.

8.

Newton, J., Yates, E., Shearn, S., & Nowitzki, W. (2018). Intercultural communicative
language teaching: Implications for effective teaching and learning. Ministry of
Education, New Zealand.

9.

Tomlinson, B. (Ed.). (2011). Materials Development in Language Teaching (2nd ed.).
Cambridge University Press.

10.

Zarate, G., Gohard-Radenkovic, A., Lussier, D., & Penz, H. (Eds.). (2014). Cultural
mediation in language learning and teaching. Council of Europe Publishing.