Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Developing English reading competence among medical
students through an eclectic approach within the CLIL
methodology
Farangiz RAKHIMOVA
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2025
Received in revised form
15 May 2025
Accepted 25 May 2025
Available online
15 June 2025
This article theoretically substantiates the essence of the
CLIL methodology (Content and Language Integrated Learning)
and its role in the formation of English reading competence
among medical students. The author explores the effectiveness
of employing an eclectic approach (i.e., the integration of
various teaching methods) within the CLIL framework in
developing students’ ability to comprehend, analyze, and apply
professional texts in practice.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5/S-pp571-575
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
CLIL,
eclectic approach,
English language,
reading competence,
medical students,
professional English,
integrated learning.
CLIL metodikasida eklektik yondashuv orqali tibbiyot
talabalarining ingliz tilida o‘qish kompetensiyasini
rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
CLIL,
eklektik yondashuv,
ingliz tili,
o‘qish kompetensiyasi,
tibbiyot talabalari,
kasbiy ingliz tili,
integratsiyalashgan ta’lim.
Mazkur maqolada CLIL (Content and Language Integrated
Learning
–
mazmun va tilni integratsiyalashgan holda o‘qitish)
metodikasining mohiyati va uning tibbiyot yo‘nalishidagi
talabalarning
ingliz
tilida
o‘qish
kompetensiyasini
shakllantirishdagi o‘rni nazariy jiha
tdan asoslab berilgan.
Muallif CLIL yondashuvi doirasida eklektik metodlarning (ya’ni
turli ta’lim metodlarini uyg‘unlashtirish) qo‘llanishi orqali
o‘quvchilarning kasbiy matnlarni tushunish, tahlil qilish va
ularni amaliyotga tatbiq eta olish kompetensiyasini
rivojlantirishda qanday samaradorlikka erishish mumkinligini
yoritadi.
1
PhD student, Samarkand State Institute of Foreign Languages.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
572
Развитие компетенции чтения на английском языке
у студентов
-
медиков через эклектический подход
в рамках методики CLIL
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
CLIL,
эклектический подход,
английский язык,
компетенция чтения,
студенты
-
медики,
профессиональный
английский,
интегрированное
обучение.
В данной статье теоретически обоснована сущность
методики CLIL (Content and Language Integrated Learning –
интегрированное обучение содержанию и языку) и её роль
в формировании компетенции чтения на английском
языке у студентов медицинского направления. Автор
освещает эффективность применения эклектического
подхода (то есть интеграции различных методов обучения)
в рамках CLIL для развития у студентов способности
понимать профессиональные тексты, анализировать их и
применять полученные знания на практике.
KIRISH
XXI asrda ingliz tilining global tilda muomala va ilmiy tafakkur vositasiga aylanishi,
ayniqsa, tibbiyot sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar uchun yuqori darajadagi
lingvistik savodxonlikni taqozo etmoqda. Shu bilan birga, ingliz tilini o
‘
rganish jarayoni
faqat grammatik qoidalarni o
‘
zlashtirish bilan cheklanmaydi, balki kasbiy kontekstda
tahlil, tushunish va qo
‘
llash ko
‘
nikmalarini rivojlantirishni talab etadi. Shu nuqtai
nazardan, CLIL metodikasi
–
tilni kasbiy mazmun bilan integratsiyalashgan holda
o‘rgatish tizimi –
dolzarb yondashuv hisoblanadi. CLIL yondashuvining muvaffaqiyati esa,
o‘z navbatida,
didaktik yondashuvlarning uyg‘unlashtirilgan –
ya’ni eklektik shakllarini
o‘zida mujassam etish bilan bog‘liqdir.
METODOLOGIYASI
CLIL (Content and Language Integrated Learning) yondashuvi til va fan mazmunini
integratsiyalashgan holda o‘qitishni
nazarda tutadi. Do Coyle tomonidan taklif etilgan
CLIL modeli to‘rtta asosiy komponentdan iborat bo‘lib, ular bir
-biri bilan uzviy
bog‘langan holda ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Ushbu komponentlar
ingliz tilida o‘qitilayotgan kasbiy fanl
arni chuqurroq anglashga, talabalarning tahliliy
fikrlashini rivojlantirishga va madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirishga imkon
yaratadi.
Birinchi komponent
–
mazmun (content) o‘rganilayotgan kasbiy fan doirasidagi
ilmiy tushunchalar, terminologik birliklar va konseptual bilimlarni qamrab oladi.
Tibbiyot yo‘nalishidagi talabalarning ingliz tilini o‘zlashtirishi bevosita ularning
anatomiya, fiziologiya, patologiya kabi asosiy tibbiy fanlarni ingliz tilida o‘rganish orqali
amalga oshiriladi. Mazkur yon
dashuvda til o‘rgatish maqsad emas, balki kasbiy bilimlarni
chuqur egallash vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bois, kasbiy ingliz tili darslarida
autentik matnlar, ilmiy maqolalar, tibbiy holatlar tasvirlari asosiy o‘quv materiali sifatida
qo‘llanilad
i.
Ikkinchi komponent
–
muloqot (communication)
–
o‘quvchilarning tildan faol
foydalanish ko‘nikmasini shakllantiradi. Til, bu nuqtai nazardan, kasbiy fikr almashinuvi,
kasal bemor bilan kommunikatsiya, klinik muhokama yoki diagnostik xulosa bildirish
vosi
tasi sifatida qaraladi. O‘quv jarayonida ingliz tilida savol
-
javob, rolli o‘yinlar, klinik
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
573
simulyatsiyalar, jamoaviy muhokamalar orqali talabalar real kommunikativ vazifalarni
bajaradilar. Bu esa ularning kasbiy faoliyatga integratsiyalashgan holda tilni
egallashlariga yordam beradi.
Uchinchi komponent
–
tafakkur (cognition)
–
o‘quvchilarning aqliy jarayonlarini,
ya’ni analiz, sintez, solishtirish, muammoni hal qilish va qaror qabul qilish kabi yuqori
darajadagi kognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishga qarat
ilgan. Tibbiyot sohasi uchun bu
komponent ayniqsa muhim bo‘lib, klinik holatni baholash, simptomlar tahlili, muqobil
davolash usullarini tanlash kabi faoliyatlarda til orqali amalga oshiriladigan tafakkur
jarayonlari talab etiladi. CLIL modeli doirasida beriladigan topshiriqlar shunday
tuziladiki, o‘quvchi nafaqat matnni o‘qiydi yoki tarjima qiladi, balki uning mohiyatini
tushunadi, tahlil qiladi va uni professional kontekstda qo‘llaydi.
To‘rtinchi komponent –
madaniyat (culture)
–
ingliz tilining faqat kommunikativ
emas, balki madaniyatlararo kompetensiyani rivojlantiruvchi vosita ekanligiga urg‘u
beradi. Global sog‘liqni saqlash tizimida faoliyat yuritish, xorijiy bemorlar bilan ishlash
yoki xalqaro tibbiy jurnallarda maqolalar yozish uchun madaniyatlararo tafakkur muhim
hisoblanadi. CLIL modeli asosida o‘quvchi nafaqat ingliz tilidagi kasbiy terminologiyani
egallaydi, balki ingliz tilida fikrlash madaniyati, kasbiy etika va kommunikativ odob-axloq
normalarini ham o‘zlashtiradi.
Shunday qilib, CLIL modeli doirasida ingliz tilini kasbiy fan bilan
integratsiyalashgan holda o‘rgatish tibbiyot yo‘nalishidagi talabalar uchun ayniqsa
samaralidir. Mazkur model orqali nafaqat til ko‘nikmalari, balki kasbiy bilim, tahliliy
fikrlash, muloqot madaniyati va global tafakkur ham rivojlanadi. Ayniqsa, eklektik
yondashuv yordamida mazkur komponentlar tizimli va moslashtirilgan shaklda ta’lim
jarayoniga joriy etilsa, o‘quvchilarning ingliz tilidagi o‘qish kompetensiyasi sezilarli
darajada yuksaladi.
MUHOKAMA
CLIL yondashuvi v
a eklektik metodlarning uyg‘unligi asosida tashkil etilgan darslar
tibbiyot yo‘nalishidagi talabalarning ingliz tilida kasbiy matnlarni anglash va tahlil qilish
kompetensiyasini samarali shakllantirishga xizmat qiladi. Mazkur jarayonda o‘qitish
materiallari sifatida real tibbiy matnlar
–
xalqaro maqolalar, dorivor vositalar haqida
tavsiflar, klinik holatlar, diagnostika va davolash protokollari, tibbiy ko‘rsatmalar va
kasallik tarixlari (case histories) keng qo‘llaniladi. Ushbu materiallar orqali o‘quvchila
rda
kasbiy kontekstda tilni egallashga yo‘naltirilgan quyidagi o‘qish ko‘nikmalari rivojlanadi:
terminologik tushunish tibbiyot fanlarida ko‘p hollarda uchraydigan murakkab
leksik birliklar va terminlarni matn kontekstida anglash va ularni professional muloqotda
qo‘llash ko‘nikmasini shakllantiradi. O‘quvchi ma’lum bir klinik holat yoki dorivor vosita
tavsifini o‘qish orqali terminologiyaning konnotativ va denotativ ma’nosini ajratib
olishga o‘rganadi. Bu esa ularning til tizimidagi passiv lug‘at boyligini
faol, amaliy
foydalaniladigan darajaga ko‘taradi.
Analitik o‘qish ko‘nikmasi talabalarning o‘qilgan matnni tahlil qilish, asosiy g‘oyani
ajratish, sabab-oqibat munosabatlarini tushunish, muhim axborotni ajratib olish va uning
asosida xulosalar chiqarish fa
oliyatini o‘z ichiga oladi. CLIL metodikasiga xos bo‘lgan faol
topshiriqlar, ya’ni “reading for inference”, “deduction tasks”, “problem
-
based reading”
kabi mashqlar o‘quvchilarni matnga faqat literal darajada yondashmaslikka, balki chuqur
tafakkur asosida
o‘qishga yo‘naltiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
574
Fikr bildirish o‘qish kompetensiyasining yana bir muhim jihati hisoblanadi.
Talabalar o‘qilgan material asosida mustaqil fikr yuritish, baholash, tahlil qilish va muqobil
qaror yoki yechim taklif qilish ko‘nikmasini egallaydilar. Mas
alan, klinik protokol asosida
berilgan kasallik holatiga nisbatan turli terapevtik yondashuvlarni taqqoslab, ulardan eng
samaralisini tanlash, o‘z fikrini asoslash, tibbiy argumentlar keltirish o‘quvchining nafaqat
til, balki kasbiy tafakkur doirasida ham
rivojlanayotganini ko‘rsatadi.
Kontekstual o‘qish tilni o‘rganish jarayonida yangi yoki notanish so‘z va iboralarni
matn kontekstida anglash, taxmin qilish va ularning semantik funksiyalarini aniqlash
imkonini beradi. Ayniqsa, tibbiy matnlar o‘ziga xos
sintaktik va stilistik xususiyatlarga
ega bo‘lib, ularni anglash uchun o‘quvchi kontekst asosida semantik tafakkur bilan
yondashadi. Bu esa lug‘at yodlashdan ko‘ra samaraliroq va mustahkamroq bilim
asoslarini shakllantiradi.
Mazkur o‘qish kompetensiyalarin
ing shakllanishi va rivojlanishida eklektik
yondashuv, ya’ni, bir necha metodik maktablarning ilg‘or jihatlarini integratsiyalashgan
tarzda qo‘llash muhim o‘rin tutadi. CLIL doirasida kommunikativ metod, kognitiv
yondashuv, muammoli ta’lim, task
-based learning, va zamonaviy texnologiyalarga
asoslangan interaktiv mashg‘ulotlar uyg‘unlashtirilgan holda berilishi talabalarning ingliz
tilidagi kasbiy matnlarni o‘qish, tahlil qilish va ulardan amaliy faoliyatda foydalanish
malakasini sezilarli darajada oshiradi. Bu esa nafaqat til kompetensiyasining rivojlanishiga,
balki kasbiy tayyorgarlikning mustahkamlanishiga ham xizmat qiladi.
XULOSA VA TAVSIYALAR
Tibbiyot yo‘nalishida ingliz tilini kasbiy
-
konseptual kontekstda o‘rgatishda o‘qish
kompetensiyasini shakllantirishga qaratilgan darslarda amaliy metodik yondashuvlar
muhim o‘rin tutadi. Ushbu jarayonda CLIL modeli va eklektik metodologiya asosida
quyidagi faoliyat turlarini tashkil etish tavsiya etiladi.
Avvalo, o‘quvchilarning kasbiy kontekstdagi turli xil matn turlarini o‘qish
ko‘nikmalarini rivojlantirish maqsadida dars jarayoniga xabarnomalar, tibbiy maqolalar,
intervyular, klinik tavsiflar, bemor tarixlari kabi real hayotga yaqin materiallarni kiritish
zarur. Bunday matnlar orqali o‘quvchilar nafaqat tibbiy terminologiyani o‘zlashtiradilar,
balki autentik uslub va mantiqiy izchillikni ham o‘rganadilar.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2025) / ISSN 2181-1415
575
Shuningdek, ingliz tilidagi interaktiv klinik simulyatsiyalardan foydalanish til
o‘rganish jarayonini kasbiy amaliyotga yaqinlasht
iradi. Virtual kasallik holatlari, bemor
bilan suhbat, tibbiy qaror qabul qilish kabi vaziyatlar yordamida o‘quvchi matn asosida
o‘z bilimini qo‘llash, kerakli axborotni izlash va unga asoslangan mulohaza bildirish
malakasini rivojlantiradi. Ushbu yondashu
v CLIL’ning kommunikatsiya va tafakkur
komponentlarini samarali integratsiyalash imkonini beradi.
Bundan tashqari, kichik guruhlarda matnli tahlil va muhokamalar tashkil etilishi
talabalar o‘rtasida fikr almashish, kasbiy mulohazalarni ilgari surish, dalil
lash va turli
pozitsiyalarni baholash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Bunday faoliyat turlari
o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, argumentatsiya va nutqni mantiqiy tuzish kabi
ko‘nikmalarni rivojlantiradi.
O‘qish kompetensiyasining darajasini aniqlash va bahol
ashda ingliz tilidagi kasbiy
testlar, savolnomalar, ko‘p variantli test topshiriqlari (multiple
-choice quizzes)dan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Ular orqali o‘quvchi matndan asosiy ma’lumotni
ajratib olish, tushunilgan axborotni tahlil qilish va uni kasbiy faoliyat kontekstida tatbiq
etish ko‘nikmasini amalda namoyon etadi.
Shuningdek, o‘qish kompetensiyasini rivojlantirishda eklektik mashqlar tizimi
bosqichma-
bosqich asosda rejalashtirilishi lozim. Mazkur tizim o‘qish, tafakkur va
qo‘llash (reading
-thinking-
application) bosqichlarini qamrab olib, o‘quvchining
bilimlarni puxta o‘zlashtirib, amaliy faoliyatda tatbiq etish malakasini shakllantirishga
yo‘naltiriladi. Har bir bosqichda qo‘llaniladigan mashqlar muayyan metodik vazifani
bajarishga qaratilgan bo
‘lishi kerak: matnni tushunish, asosiy g‘oyani ajratish, tahlil
qilish, yangi vaziyatda qo‘llash va yakunda mustaqil xulosa chiqarish.
Umuman olganda, yuqorida keltirilgan amaliy tavsiyalar CLIL modeli va eklektik
yondashuv sintezida ingliz tilini o‘
rgatish jarayonining samaradorligini oshirib, tibbiyot
yo‘nalishidagi talabalar uchun kasbiy til kompetensiyalarini chuqurlashtirishga xizmat
qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
:
1.
Abduvalievna RF. Theoretical Prerequisites for Teaching English in a
Comprehensive School. International Journal on Integrated Education. 2021;4(5):257-60.
2.
Abduvaliyevna RF. An Eclectic Method of Teaching Foreign Languages. Miasto
Przyszłości. 2023 Jun 7;36:31
-5.
3.
Coyle D., Hood P., Marsh D.
CLIL: Content and Language Integrated Learning.
Cambridge University Press, 2010.
4.
Gibbons P.
English Learners, Academic Literacy, and Thinking: Learning in the
Challenge Zone.
Heinemann, 2009.
5.
Kizi IY. Organization of Modular Training in Education. International Journal For
Science Technology And Engineering, doi. 2022;10.
6.
Mehisto P., Marsh D., Frigols M.J.
Uncovering CLIL.
Macmillan Education, 2008.
7.
Nation I.S.P.
Teaching ESL/EFL Reading and Writing.
Routledge, 2009.
8.
Richards J.C., Rodgers T.S.
Approaches and Methods in Language Teaching.
3rd
ed. Cambridge University Press, 2014.
9.
Исматова Ю. Kredit
-modul tizimining nazariy va uslubiy asoslari. in Library.
2023;1(1):210-2.
