Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The History of the Formation and Development of
Uzbekistan's National News Agency
Shakhzod AKHMEDOV
1
Institute of History of the Academy of Sciences of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2025
Received in revised form
15 May 2025
Accepted 15 June 2025
Available online
25 June 2025
This article highlights the history of the establishment,
stages of development, and current activities of the National
Information Agency of Uzbekistan (UzA). In the course of the
study, it was found that there were a number of problems in the
delivery of information by UzA in the initial period. Information
is also provided on technological updates in recent years, the
launch of an internet site, and the expansion of opportunities
for disseminating information through it. Overall, the article
analyzes UzA's development path and its role in today's
information space.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss3-pp375-379
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
National Information Agency
of Uzbekistan,
UzA,
UzTAG,
RosTA,
TASS,
information policy,
independence,
press,
artificial intelligence,
website,
state information policy,
journalism,
analytical materials,
information technologies.
O‘zbekiston Milliy axborot agentligining shakllanishi va
rivojlanish tarixidan
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
O‘zbekiston Milliy axborot
agentligi,
UzA,
O‘ZTAG,
RosTA,
TASS,
axborot siyosati,
Mazkur maqolada O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (UzA)
ning tashkil topish tarixi, rivojlanish bosqichlari hamda bugungi
kundagi faoliyati yoritilgan. Tadqiqot davomida UzA tomonidan
axborot yetkazishda dastlabki davrda bir qator muammolar
bo‘lganligi aniqlangan. Shuningdek, keyingi yillarda texnologik
yangilanishlar, internet sayti ishga tushirilishi va u orqali
1
PhD, Institute of History of the Academy of Sciences of Uzbekistan. E-mail: axmedovhistorian@mail.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
376
mustaqillik,
matbuot,
sun’iy intellekt,
internet sayti,
davlat axborot siyosati,
jurnalistika,
tahliliy materiallar,
axborot texnologiyalari.
axborot tarqatish imkoniyatlari kengayganligi haqidagi
ma’lumotlar keltirilgan. Umuman olganda, maqolada UzAning
taraqqiyot
yo‘li va bugungi kundagi axborot makonidagi o‘rni
tahliliy yoritilgan.
Из истории формирования и развития Национального
информационного агентства Узбекистана
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Национальное
информационное
агентство Узбекистана,
УзА,
УзТАГ,
РосТА,
ТАСС,
информационная
политика,
независимость,
пресса,
искусственный интеллект,
Интернет
-
сайт,
государственная
информационная
политика,
журналистика,
аналитические
материалы,
информационные
технологии
.
В данной статье освещается история создания, этапы
развития и текущая деятельность Национального
информационного агентства Узбекистана (УзА). В ходе
исследования было выявлено, что на начальном этапе
существовал ряд проблем в предоставлении информации
УзА. Также представлена информация о технологических
обновлениях последних лет, запуске интернет
-
сайта и
расширении возможностей распространения информации
через него. В целом, в статье анализируется путь развития
УзА и его роль в современном информационном
пространстве
.
O‘zbekiston Milliy axborot agentligi davlat rasmiy axborot manbai va
O‘zbekistondagi yetakchi axborot agentligidir. Ushbu agentlikning shakllanish tarixi uzoq
va murakkab bosqichlarni bosib o‘tgan bo‘lib, uning ildizlari XX asr boshlariga borib
taqaladi. M
a’lumotlarga ko‘ra, agentlik solnomasi 1918
-yilda Toshkent shahrida Rossiya
Telegraf Agentligi (RosTA) ning bo‘limi ochilganidan boshlangan. Oradan biroz vaqt o‘tib,
u TASS tizimida O‘zbekiston telegraf axborot agentligi —
O‘ZTAG maqomida faoliyat
yuritgan [1]. Ushbu davr mobaynida agentlik markaziy axborot siyosatining tarkibiy
qismi sifatida ish olib borgan.
O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligining tiklanishi bilan mamlakatda milliy
axborot siyosatini mustaqil yuritish zarurati yuzaga keldi. Shu aso
sda, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 1992-yil 5-fevraldagi PF
–
327-sonli farmoniga muvofiq,
O‘zbekiston Axborot agentligi (O‘zTAG) O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (UzA)
sifatida qayta tashkil etildi [2]. Agentlik faoliyatining asosiy vazifalari
va yo‘nalishlari
sifatida mustaqil O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining hukumat ichki va tashqi
siyosati, davlat hokimiyati va boshqaruv idoralarining faoliyati haqidagi axborot olish
huquqlarini ta’minlash; hukumatning rasmiy bayonotlari va axborotlar
ini tarqatish
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
377
kabilar belgilandi. Shu tariqa, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi respublika hayotiga oid
dolzarb masalalar bo‘yicha axborot yetkaza boshladi.
Boshqa tarafdan, agentlikda mamlakatda yuz berayotgan ijtimoiy-iqtisodiy
sohalardagi islohotlar
borasida yetarlicha axborotlar e’lon qilinmayotganligi tanqid
qilingan. Dastlabki davrda ayrim sohalarni o‘zbek tilida yoritadigan muxbirlar mavjud
bo‘lmaganligi sababli asosan rus tilidagi xabarlar e’lon qilingan. Viloyatlardagi muxbirlar
tomonidan ham t
ayyorlangan yangiliklarda davlat va jamiyat hayotida sodir bo‘layotgan
muhim o‘zgarishlar yetarli darajada yoritilmagan, asosiy e’tibor faqat rasmiy yig‘ilishlar
va tadbirlar haqidagi xabarlarga qaratilgan [3]. Umuman olganda, muxbirlarning faoliyati
o‘sha
davr talablariga javob bermayotganligi qayd etilgan. Shu o‘rinda ularga rahbariyat
tomonidan mustaqillikning ahamiyatini yoritish, odamlar bilan uchrashib ularning bu
boradagi fikrlarini matbuotda olib chiqish bo‘yicha topshiriqlar ham berilganligini ham
alohida qayd etish lozim [4].
Keyingi yillarda ham O‘zbekiston Milliy axborot agentligi asosan mamlakatda ro‘y
berayotgan muhim siyosiy jarayonlarni faol yoritib bordi. Shu bilan birga, tahliliy
materiallar xususan gazetalarga uzatilayotgan xabarlar ham
kamayib ketgan, e’lon
qilinayotgan deyarli xabarda esa islohotlar asosan bir tomonlama yoritilgan [5].
Raqamlarga e’tibor qaratilsa, 1999
-
yil davomida O‘zbekiston Milliy axborot agentligi jami
7488 ta axborot uzatilgan bo‘lib, shundan qariyb 60 foizi rus tilida, qolgani esa o‘zbek
tilida bo‘lgan. Ammo ushbu axborotlar sonining mamlakat miqyosidagi agentlik uchun
kamligi va tezkorlikning yetishmasligi yaqqol ko‘rinib qolgan[6]. Aytish joizki,
O‘zbekistonda faoliyat ko‘rsatib kelgan barcha davriy nashrlar e’l
on qilayotgan
yangiliklarini asosan O‘zbekiston Milliy axborot agentligi orqali olgan.
O‘zbekiston Milliy axborot agentligi moddiy texnik imkoniyatlarini talabga javob
bermasligi bois, tezkor axborot yetkazishning zamonaviy usullarini qo‘llash maqsadida
2001-
yilda O‘zbekiston Milliy axborot agentligining internetdagi rasmiy veb sayti tashkil
etilgan. Shuningdek, o‘sha yilda agentlik texnik jihatdan qayta jihozlangan [7]. Ko‘p
holatlarda O‘zbekiston matbuot va axborot agentligini O‘zbekiston Milliy axborot
a
gentligi (O‘zA) bilan bir tashkilot sifatida adashtirish uchragan. Aslida esa, bu ikki
tuzilma OAV sohasida bir-biridan mustaqil va turlicha vazifalarni bajarib kelgan
tashkilotlar bo‘lgan .
E’tirof etish joizki, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi xodiml
ari cheklangan
moddiy-texnik imkoniyat va ish sharoitlariga qaramay, axborot tarqatish borasida yuqori
mas’uliyat va kasbiy fidoyilik namunasini ko‘rsatib keldi. Ular yangilik va axborot
materiallarini tezkorlik, aniqlik hamda ishonchlilik tamoyillari asosida ommaga yetkazish
orqali mamlakat axborot makonining barqaror faoliyat yuritishiga munosib hissa qo‘shdi.
2017-
yildan so‘ng O‘zbekistonda ommaviy axborot vositalari, so‘z va axborot
erkinligini ta’minlash, fuqarolarning axborot olishga bo‘lgan konstitu
tsiyaviy huquqlarini
kafolatlash borasida yetarli darajada qonun hujjatlari qabul qilinib, sohaning mustahkam
huquqiy bazasi yaratildi. Shu bilan birga, matbuot, ommaviy axborot vositalari, axborot
tarqatish, aholini xolis va tezkor axborot bilan ta’minlas
h, mamlakatimizda sodir
bo‘layotgan yangiliklarni chet davlatlarga, chet davlatlardagi voqea
-hodisalarni
mamlakatimiz aholisiga tezkorlik bilan yetkazish bo‘yicha amaldagi tizim bugungi kun
talablariga javob bermayotganligi qayd etilgan. Shu bois O‘zbekist
on respublikasi
prezidentining 2019-yil 2-
dekabrdagi “O‘zbekiston Milliy axborot agentligi faoliyatini
yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilinib, O‘zA
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
378
respublika hayotiga oid ijtimoiy-siyosiy axborotlarni tarqatuvchi rasmiy axborot
agentligi ekani qayd etildi va agentlik faoliyati to‘liq takomillashtirildi [8].
O‘zbekiston Milliy axborot agentligi faoliyatida mamlakat iqtisodiy rivoji va
ma’naviy yuksalishida muhim o‘rin tutuvchi ilmiy yangiliklar, innovatsion g‘oyalar h
amda
ishlanmalarni virtual muhitda targ‘ib etish va dissertatsiya himoyasi to‘g‘risidagi
e’lonlarni e’lon qilish kabi yangi tashabbuslar ham muhim ahamiyat kasb etdi. Bu borada
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy Attestatsiya Komiss
iyasi
Rayosatining 2019-yil 28-martdagi 263/7.1 va 263/7.4-
son qaroriga binoan O‘zbekiston
Milliy axborot agentligining Ilm-
fan boʻlimi (elektron jurnal) tashkil etildi. Hozirda ushbu
jurnalda texnika, tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va tibbiyot fanlari sohasida
olib borilayotgan tadqiqotlar, ilmiy-nazariy yangiliklar chop etib kelinmoqda.
Shuningdek, 2019-yildan boshlab Ilmiy darajalar beruvchi Ilmiy kengashlar tomonidan
taqdim etilayotgan dissertatsiya himoyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni
tezkorlik bilan e’lon
qilish yo‘lga qo‘yilgan [9]. 2025
-
yil may oyi holatiga ko‘ra, O‘zbekiston Milliy axborot
agentligining ILM-FAN telegram kanali va veb-sayti orqali 17 mingdan ortiq dissertatsiya
ishlarining himoyasi haqida e’lonlar berilgan. Telegram
kanalning a’zolari soni esa 100
mingdan oshgan.
Bugungi kunda O‘zA davlatning rasmiy axborot manbai sifatida o‘quvchilar uchun
qulay va qiziqarli tarzda axborot uzatib, respublikamiz va jahonda yuz berayotgan voqea-
hodisalarni o‘zbek, rus, ingliz, fransuz
, nemis, ispan, arab, qozoq va xitoy tillarida tezkor
va haqqoniy yoritib kelmoqda. Shuningdek, jahonning yigirmaga yaqin axborot agentligi
va yetakchi nashrlari bilan aloqa o‘rnatgan [10]. Keyingi yillardan O‘zbekiston Milliy
axborot agentligining uza.uz
sayti TASS va O‘zTAGdan qolib ketgan eski qoliplardan voz
kechib, maqolalarni erkin tarzda bera boshladi, fikr aytuvchilar uchun minbar-platforma
yaratgani, tanqidiy maqolalarni qisqartirmasdan chop etayotgani sababli auditoriyasi
ham kengaydi [11].
O‘zA axborot agentligi faoliyatida alohida e’tirof etish mumkin bo‘lgan yana bir
jarayon bu O‘zbek mediasida ilk bor sun’iy intellekt yordamida yaratilgan robot
-muxbir
ish boshlaganligi hisoblanadi. Ushbu robot-muxbirga Sobira Xoldorova nomi berilgan.
Ma’lumot berilishicha, Sobira Xoldorova Markaziy Osiyo va O‘zbekistondagi birinchi
professional ayol jurnalist bo‘lgan va sovet davrida qatag‘on qilingan. Uning nomini
sun’iy intellektga qo‘yish orqali yorqin xotirasini tiklash maqsad qilingan [12]. O‘zAning
markaz
i Toshkent shahrida joylashgan bo‘lsa
-da, mamlakatning barcha viloyatlarida va
Qoraqalpog‘iston Respublikasida o‘z muxbirlar tarmog‘iga ega.
Agentlik faqat rasmiy xabarlar bilan cheklanib qolmasdan, tahliliy maqola,
intervyu, reportaj va tanqidiy materiall
ar tayyorlashga ham alohida eʼtibor qaratmoqda.
2024-
yil oktyabr oyida “Brand Analytics” tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga
ko‘ra, O‘zbekistonda ijtimoiy tarmoqlarda faol auditoriyaga ega foydalanuvchilar soni
tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida i
jtimoiy tarmoqlarda eng ko‘p havola qilingan
ommaviy axborot vositalari reytingi ham e’lon qilinib, unga ko‘ra, O‘zbekiston Milliy
axborot agentligi
—
O‘zA uchinchi o‘rinni egallagan [13].
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (O‘zA) davlatning
rasmiy axborot manbai sifatida milliy ommaviy axborot vositalarida yetakchi o‘rin
egallagan. 1992-
yilda Prezident farmoni bilan O‘zTAG asosida tashkil etilgan O‘zA
axborot suverenitetining muhim huquqiy poydevorini yaratdi. Dastlab agentlik texnik
imkoniyatlarning cheklanganligi, o‘zbek tilidagi xabarlarning ozligi va viloyatlardagi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
3 (2025) / ISSN 2181-1415
379
axborotning biryoqlamaligi kabi qiyinchiliklarga duch keldi. Biroq keyingi yillarda u
tezkor va ishonchli axborot yetkazish tizimini shakllantirdi. 2000-yillardan boshlab
texnologik yangilanishlar, rasmiy veb-sayt ishga tushirilishi va internet orqali axborot
tarqatish imkoniyatlari kengaydi. Yangi O‘zbekiston davrida agentlik faoliyati
takomillashtirilib, uni zamonaviy ijtimoiy-siyosiy axborot markaziga aylantirish
borasidagi ishlar boshlandi. Natijada O‘zA faqat rasmiy xabarlar berish bilan
cheklanmasdan, balki tahliliy materiallar, tanqidiy maqolalar va intervyular orqali ham
jamoatchilik bilan samara
li muloqot o‘rnatmoqda. Sun’iy intellekt texnologiyalari,
xususan robot-
muxbirlarning joriy etilishini esa milliy media sohasida o‘ziga xos
innovatsion yangilik sifatida alohida qayd etish lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://daryo.uz/2025/02/05/oza-tashkil-etilganiga-33-yil-boldi
2.
O‘zbekiston axborot agentligi (O‘ZTAG) ni —
O‘zbekiston milliy axborot
agentligi
(O‘zA)ga
aylantirish
to‘g‘risida.
05.02.1992
yildagi
PF
-327-son.
https://lex.uz/docs/149116
3.
O‘zbekiston Milliy
arxivi (O‘zMA). M
-55-fond, 1-
ro‘yxat, 8
-
yig‘ma jild, 31
-32-
varaqlar.
4.
O‘zMA. M
-55-fond, 1-
ro‘yxat, 8
-
yig‘ma jild, 55
-varaq.
5.
O‘zMA. M
-55-fond, 1-
ro‘yxat, 50
-
yig‘ma jild, 8
-varaq.
6.
O‘zMA. M
-55-fond, 1-
ro‘yxat, 50
-
yig‘ma jild, 12
-varaq.
7.
O‘zMA. M
-55-fond, 1-
ro‘
yxat, 55-
yig‘ma jild, 47
-52-varaqlar.
8.
O‘zbekiston Milliy axborot agentligi faoliyatini yanada takomillashtirish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida. 02.12.2019 yildagi PQ
-4541-son. https://lex.uz/uz/docs/-
4623768
9.
https://uza.uz/oz/pages/ozbekiston-milliy-axborot-agentligi-ozaning-ilm-
fan-bolimi-elektron-jurnal-togrisida-nizom
10.
https://uza.uz/oz/posts/ozbekiston-milliy-axborot-agentligi-oza-33-
yoshda_684929
11.
Ўзбекистонда интернет журналистика. “Ҳуррият” газетаси. 2018
-
йил,
21 февраль. № 8
-
сон.
12.
https://uza.uz/uz/posts/suniy-intellekt-yordamida-yaratilgan-oza-muxbiri-
ish-boshladi_626944?ysclid=mbap94utw222210547
13.
https://daryo.uz/2025/02/05/oza-tashkil-etilganiga-33-yil-boldi
