Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Amir Abdurrakhmankhon and Afghanistan's Foreign
Policy: A Realpolitik Approach during the Great Game Era
(1880-1901)
Kanoatkhon ABDURAIMOVA
1
Fergana State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
The article analyzes the foreign policy of Afghanistan's Emir
Abdurrahman Khan during the "Great Game" between Russia
and Great Britain in the late 19th and early 20th centuries. The
main focus is on the Emir's balanced approach based on
realpolitik. The study, conducted using the Emir's memoirs and
foreign sources, reveals that his policy served to preserve
Afghanistan's sovereignty. The article's novelty lies in examining
the Emir's policy within the framework of realpolitik for the first
time and interpreting it as a geopolitical model for small states.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp56-64
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Amir Abdurrakhman Khan,
Afghanistan,
Great Game,
realpolitik,
foreign policy,
Russia,
Britain,
geopolitical strategy,
Panjdeh incident,
Durand Agreement,
political sovereignty,
diplomatic balance.
Amir Abdurrahmonxon va
Afg‘onistonning tashqi siyosati:
Buyuk o‘yin davrida realpolitik yondashuv (1880
-1901)
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Amir Abdurrahmonxon,
Afg‘oniston,
Buyuk o‘yin,
realpolitik,
tashqi siyosat,
Rossiya,
Britaniya,
geosiyosiy strategiya,
Panjdeh mojarosi,
Dyurand bitimi,
Maqolada XIX asr oxiri
–
XX asr boshlarida Afg‘oniston amiri
Abdurrahmonxonning Rossiya va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi
“Buyuk o‘yin” davridagi tashqi siyosati tahlil qilinadi. Asosiy
urg‘u Amirning realpolitik asosidagi muvozanatli yondashuviga
qaratilgan. Tadqiqot Amirning xotiralari va xorijiy manbalar
asosida olib borilib, uning siyosati Afg‘oniston suverenitetini
saqlab qolishga xizmat qilgani aniqlanadi. Maqolaning yangiligi
shundaki, Amir siyosati ilk bor realpolitik doirasida ko‘rib
1
PhD student, Fergana State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
57
siyosiy suverenitet,
diplomatik muvozanat.
chiqilib, kichik davlatlar uchun geosiyosiy model sifatida talqin
etiladi.
Эмир
Абдуррахман
-
хан
и
внешняя
политика
Афганистана: реалполитический подход в эпоху
Большой игры (1880
-1901)
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Эмир Абдуррахман,
Афганистан,
Большая игра,
реалполитик,
внешняя политика,
Россия,
Британия,
геополитическая
стратегия,
Пандждехский конфликт,
соглашение Дюранда,
политический
суверенитет,
дипломатический баланс
.
В статье рассматривается внешняя политика афганского
эмира Абдуррахмана в конце XIX —
начале XX века в
контексте «Большой игры» между Российской и Британской
империями.
Основное
внимание
уделяется
его
уравновешенному подходу, основанному на принципах
реалполитики. Исследование базируется на воспоминаниях
эмира
и
зарубежных
исторических
источниках.
Установлено, что его дипломатия сыграла ключевую роль в
сохранении суверенитета Афганистана. Научная новизна
статьи заключается в том, что политика эмира впервые
анализируется с позиций реалполитики и предлагается как
возможная геополитическая модель для современных
малых государств
.
KIRISH
XIX asr oxiri Osiyo qit’asida Buyuk Britaniya va Rossiya imperiyalari o‘rtasida
yuzaga kelgan geosiyosiy raqobat
tarixda “Buyuk o‘yin” (The Great Game) nomi bilan
mashhur bo‘ldi. Bu raqobat ayniqsa Afg‘oniston hududida keskin tus oldi, chunki ikki
imperiya ham bu mintaqani o‘z strategik xavfsizlik va siyosiy ta’siri doirasiga kiritishga
intilgan edi. Afg‘oniston o‘sha davrda suveren davlat bo‘lishiga qaramay, har ikki yirik
davlatning diplomatik bosimi, harbiy tahdidlari va iqtisodiy manfaatlari ta’sirida siyosiy
mustaqilligini saqlab qolish yo‘lida murakkab muvozanatni ta’minlashga majbur bo‘ldi.
Mazkur murakkab geosiyosiy sharoitda 1880 yilda taxtga chiqqan Amir
Abdurrahmonxon Afg‘onistonni ichki parokandalikdan qutqarib, markazlashgan
hokimiyatni tiklash, ijtimoiy-
iqtisodiy islohotlar o‘tkazish va ayniqsa, tashqi siyosatda
muvozanatli, ehtiyotkorlik bilan harakat qi
luvchi rahbar sifatida namoyon bo‘ldi. Uning
hukmronlik yillari (1880
–1901) Afg‘oniston tarixida nisbatan siyosiy barqarorlik davri
bo‘lishi bilan birga, xalqaro bosimlar kuchaygan, diplomatik tahdidlar oshgan murakkab
davr sifatida baholanadi. Amir Abdurr
ahmonxon tashqi siyosatining o‘ziga xosligi
shundaki, u Rossiya va Buyuk Britaniya kabi kuchli imperiyalar bilan biror tomon
foydasiga aniq ittifoq tuzmasdan, ularning o‘zaro raqobatidan Afg‘oniston manfaatlari
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
58
yo‘lida foydalanishga harakat qilgan. Bu esa uni “realpolitik” deb nomlanuvchi siyosiy
yondashuvga yaqinlashtiradi. Realpolitik - mavjud geosiyosiy vaziyatda gipotetik idealizm
yoki ideologik tamoyillarga emas, balki pragmatik va manfaatdor pozitsiyaga asoslangan
tashqi siyosat yuritishni nazarda tutadi. Amirning tashqi siyosiy qarorlari, ayniqsa 1885
yildagi Panjdeh inqirozi va 1893 yildagi Dyurand bitimi orqali yanada yaqqol namoyon
bo‘lgan. Shu sababli Amir Abdurrahmonxonning siyosiy faoliyati faqat ichki islohotlar
emas, balki xalqaro siyosatdagi
o‘ziga xos pozitsiyasi bilan ham ilmiy tahlil qilishga
loyiqdir. Ayniqsa, uning o‘z xotiralarida (“The Life of Amir Abdur Rahman”, 1900)
Britaniya va Rossiya siyosatiga bergan baholari, ikki imperiya o‘rtasidagi diplomatik
o‘yinlarni qanday tushungani va Afg‘oniston mustaqilligini qanday himoya qilganini aks
ettiruvchi fikrlar ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi.
Maqolaning asosiy maqsadi - Amir Abdurrahmonxonning tashqi siyosatini Buyuk
o‘yin geosiyosiy konteksti doirasida o‘rganish, uning Rossiya va Buyuk Britaniya bilan olib
borgan diplomatik munosabatlarini tahlil qilish, realpolitik yondashuvining amaliy
ifodasini ko‘rsatishdan iborat. Shuningdek, maqolada Amirning tashqi siyosatiga ta’sir
ko‘rsatgan ichki siyosiy is
lohotlar, xalqaro bosimlar va uning shaxsiy siyosiy qarashlari
ham kompleks
tarzda tahlil etiladi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada Amir Abdurrahmonxonning tashqi siyosati tarixiy-geosiyosiy
kontekstda tizimli ravishda tahlil qilindi. Tadqiqotning asosiy metodologik yondashuvi
tarixiy-huquqiy tahlil, manbashunoslik asoslari, siyosiy nazariya (xususan realpolitik
konsepsiyasi) hamda tarixiy-
komparativ yondashuv uyg‘unligiga asoslanadi. Bu
yondashuvlar birgalikda XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi Buy
uk o‘yin sharoitida
Afg‘onistonning siyosiy pozitsiyasini har tomonlama ochib berish imkonini berdi.
Birinchidan, tarixiy-komparativ uslub orqali Buyuk Britaniya va Rossiya
imperiyalari o‘rtasidagi raqobatli munosabatlar va ularning Afg‘onistonga nisbatan siyosiy
bosimi solishtirildi. Masalan, 1885 yilda yuz bergan Panjdeh inqirozi Rossiyaning
Afg‘onistonga bosimi kuchaygan pallani anglatgan bo‘lsa, 1893 yildagi Dyurand bit
imi
Buyuk Britaniyaning o‘z ta’sir zonasi chegarasini aniqlashtirishga urinishi bo‘lgan. Ushbu
voqealarning har ikkisi ham Amir Abdurrahmonxon tomonidan muvozanatli diplomatik
yondashuv orqali nazorat qilingan (Skrine, 1901; Yate, 1887). Ikkinchidan,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
59
manbashunoslik metodidan foydalanildi. Tadqiqotning eng muhim manbalaridan biri
Amir Abdurrahmonxonning o‘zi tomonidan ingliz tilida yozilgan “The Life of Amir Abdur
Rahman, Amir of Afghanistan” (1900) nomli ikki jildli xotiralaridir. Bu asar nafaqat siyosiy
qarashlar, balki diplomatik strategiyalar va shaxsiy motivatsiyalarni tahlil qilish uchun
asosiy manba sifatida xizmat qildi. Masalan, Amir shunday deydi: “Biz haddan ziyod
ishonmasligimiz va keraksiz ravishda qo‘zg‘almasligimiz kerak; muvozanat —
omon
qolis
hning siri”.
(Amir Abdur Rahman. The Life of Amir Abdur Rahman, Amir of
Afghanistan. Vol. II. London: John Murray, 1900, p. 214). Bu fikr uning realpolitik
tamoyillarini ochiq ifodalaydi. Uchinchidan, tadqiqotda realpolitik konsepsiyasiga
asoslangan siyosiy tahlil ishlatildi. Realpolitik - davlat manfaatlari doirasida mavjud
geosiyosiy vaziyatni inobatga olgan holda, idealistik emas, balki amaliy yondashuvga
asoslanadi. Amir Abdurrahmonxon aynan shu yo‘ldan borgan: u Britaniyadan subsidiyalar
olib, Rossiya
bilan urushga bormadi, lekin biror kuchga to‘liq bo‘ysunmadi. Saikal va Maley
(1991) bu siyosatni "strategic pragmatism"
—
ya’ni kuchli imperiyalar bilan ochiq qarama
-
qarshilikdan saqlanib, milliy manfaatlarni saqlab qolishga qaratilgan ehtiyotkor siyosat
deb baholaydilar (Saikal & Maley, 1991, p. 112).
To‘rtinchidan, zamonaviy geosiyosiy model va tahliliy xaritalardan foydalanildi.
Afg‘onistonning tampon davlat sifatidagi o‘rni, uning xalqaro huquqiy maqomi va
diplomatik harakatlar maydoni tarixiy kontekstda grafik materiallar va chegara hujjatlari
yordamida yoritildi. Bu yondashuv, ayniqsa Dyurand bitimi kontekstida Afg‘onistonning
xalqaro maydondagi harakat erkinligini aniqlashda muhim rol o‘ynadi
ADABIYOTLAR TAHLILI
Amir Abdurrahmonxonning tashqi siyosat
ini chuqur o‘rganish jarayonida turli davr
va uslubdagi adabiyotlar tahlil qilindi. Tadqiqotning asosiy manbasi sifatida Amirning o‘z
xotiralari
—
The Life of Amir Abdur Rahman, Amir of Afghanistan
(1900) asari olindi. Ushbu
ikki jildlik manba
nafaqat amirning siyosiy qarashlari va qarorlarini bevosita o‘z og‘zidan
yetkazadi, balki u davrda Afg‘oniston ichki va tashqi siyosatining murakkab kontekstini
anglashda muhim ahamiyatga ega. Xotiralar realpolitik yondashuv elementlarini bevosita
ko‘rsatishi bilan ilmiy tahlil uchun qulay asos bo‘lib xizmat qiladi. Amir siyosatining tarixiy
dinamikasini zamonaviy tahlil nuqtai nazaridan ko‘rsatishda Vartan Gregorianning
The
Emergence of Modern Afghanistan
(1969) asari muhim manba bo‘ldi. Ushbu tadqiqot
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
60
Afg
‘onistondagi modernizatsiya jarayonini keng doirada ochib beradi va
Abdurrahmonxonning islohotlari, tashqi bosimlar qarshisidagi siyosiy qarorlari bilan
bog‘liq muhim tafsilotlarni taqdim etadi. Saikal va Maleyning
Regime Change in
Afghanistan
(1991) nomli
asari esa Afg‘onistonda tashqi kuchlar ishtirokidagi siyosiy
o‘zgarishlar va legimitet masalasini muhokama qiladi. Bu asar orqali Amir siyosati xalqaro
qonun, kuch muvozanati va suverenitet nuqtai nazaridan zamonaviy nazariyalar bilan
solishtirildi. G‘arb
manbalari bilan bir qatorda, rus va o‘zbek olimlari tomonidan yozilgan
tarixiy adabiyotlar Amirning tashqi siyosatdagi harakatlarini Markaziy Osiyo mintaqaviy
siyosati doirasida tahlil qilish imkonini berdi. Jumladan,
Хидоятов
(1969) va
Халфин
(1958) asar
larida Rossiya va Britaniya imperiyalari o‘rtasidagi “Buyuk o‘yin” kontekstida
Afg‘onistonning strategik mavqei ochib beriladi. Ushbu manbalar Amirning Rossiyaga
nisbatan ehtiyotkor, lekin pragmatik siyosatini tushunishda katta yordam berdi. R.D.
McChesney va M.M. Khorrami tomonidan nashr etilgan
The History of Afghanistan
(2013)
esa Afg‘oniston tarixiga zamonaviy ilmiy yondashuvni aks ettirib, Amir davrining siyosiy
manzarasini keng va ob’ektiv tarzda yoritadi.
Yakuniy manba sifatida V.A. Romodinning
Афганистан
(1983) asari mintaqaviy
siyosiy jarayonlar va Afg‘oniston–
Rossiya aloqalari tarixini umumlashtiruvchi tavsifga ega
bo‘lib, tadqiqotning tarixiy kontekstini yanada mustahkamlaydi. Umuman olganda, bu
adabiyotlar birgalikda Amir Abdurrahmonxon tashqi siyosatini har tomonlama yoritish,
uni realpolitik konsepsiyasi asosida tahlil qilish hamda zamonaviy geosiyosiy nazariyalar
bilan bog‘lash imkonini berdi. Tarixiy manba va siyosiy nazariy tahlilning uyg‘unligi
maqolaning ilmiy yangiligini ta’minladi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari Amir Abdurrahmonxonning tashqi siyosati Buyuk o‘yin davrida
Afg‘onistonning nisbatan siyosiy mustaqilligini saqlab qolishda qanday strategik yo‘nalish
tutganini ko‘rsatib berdi. Amir Abdurrahmonxon ikki imperiya —
Rossiya va Buyuk
Britaniya
—
o‘rtasida muvozanatni saqlashga asoslangan realpolitik siyosatni olib bordi.
U Britaniyadan iqtisodiy yordam (subsidiyalar) olarkan, Rossiya bilan ochiq harbiy
to‘qnashuvdan saqlandi, lekin har ikkala davlatning haddan tashqari aralashuviga yo‘
l
qo‘ymadi. U o‘z xotiralarida ta'kidlaganidek: “Muvozanat —
bu tirik qolishning siri” (The
Life of Amir Abdur Rahman, Vol. II, p. 214).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
61
1885 yilda yuz bergan Panjdeh inqirozi va 1893 yildagi Dyurand chizig‘i haqidagi
kelishuvlar orqali Amir har ikki imperiyaning bosimlarini yumshatishga erishdi. Panjdeh
mojarosida u Rossiya bilan to‘qnashmasdan, Britaniya orqali murosaga erishdi. Romodin
ta’kidlaydi: “Angliya Rossiya bilan to‘qnashuvga yo‘l qo‘ymaslikka intilib, Amirdan harbiy
harakatlarga o‘tmaslikni talab qilgan”
-
ya’ni Britaniya Rossiya bilan to‘qnashuvni
istamagani uchun Amirga harbiy choralarni ko‘rmaslik bosimini o‘tkazgan edi.(Romodin,
1983, s. 91). Dyurand bitimida esa Afg‘onistonning rasmiy mustaqilligini saqlab qolgan
holda, chegara masalasida v
aqtinchalik murosaga bordi. Romodin bu haqida yozadi: “1893
yilda Dyurand bilan bitim imzolanishi Britaniya hukumati tomonidan Hindiston va
Afg‘oniston o‘rtasidagi davlat chegarasining tan olinishi edi, biroq afg‘onlar bu kelishuvni
vaqtinchalik chora deb
hisoblashgan”. (Romodin, 1983, s. 96).
Amir tashqi bosimlar bilan kurashish fonida ichki siyosiy markazlashuvni
kuchaytirdi. Mahalliy hokimlar ustidan nazorat kuchaytirildi, armiyaga zamonaviylashgan
tuzilmalar kiritildi. Bu islohotlar tashqi subsidiyalar va nisbiy tinchlik sharoitida amalga
oshdi, natijada Afg‘oniston ichkarisida siyosiy barqarorlik ta’minlandi (Gregorian, 1969, p.
174).
Tadqiqot davomida aniqlanishicha, Amirning tashqi siyosiy faoliyati Afg‘onistonni
faqat Buyuk o‘yin obyekti emas, balki
subyekti sifatida shakllantirdi. G.A. Hidoyatov qayd
etganidek, 1890 yillarga kelib Afg‘oniston o‘z tashabbusi bilan xalqaro diplomatik
muzokaralarda
qatnashgan
yagona
musulmon
davlat
bo‘lib
chiqdi.
(Hidoyatov,1969,p.112).
Amir Abdurrahmonxon tomonidan oli
b borilgan tashqi siyosat Afg‘onistonning
xalqaro huquqiy maydonda mustaqil siyosiy subyekt sifatida shakllanishida muhim rol
o‘ynadi. U mustamlakachi kuchlar —
Rossiya va Britaniya imperiyalari o‘rtasidagi
geosiyosiy qarama-
qarshilik sharoitida to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri to‘qnashuvlardan saqlanib,
ularning manfaatlari orasida mohirona manevr qilish orqali milliy manfaatlarni ilgari
surishga erishdi. Saikal va Maley (1991) bu yondashuvni “strategik pragmatizm” deb
ta’riflab, uni geosiyosiy bosim ostidagi kichik dav
latlar uchun namunaviy strategiya
sifatida ko‘rsatadi. Amirning tashqi siyosati izolyatsionistik yo‘nalishda emas edi. U xorijiy
davlatlar bilan aloqalarni butunlay rad etmagan, balki ularni qat’iy nazorat ostida ushlab
turishga intilgan. Romodin ta’kidlaganidek: “Amir chet el vakillarini Kobulda doimiy
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
62
ravishda joylashtirishga ruxsat bermagan, chunki u bunday holat ichki siyosatga
aralashuvga sabab bo‘lishini yaxshi tushungan”.
MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Amir
Abdurrahmonxon tashqi siyosatini
“Buyuk o‘yin” davrida kuchli davlatlar o‘rtasidagi geosiyosiy muvozanat tamoyillariga
asoslangan holda olib borgan. U mustamlakachilik bosimi ostidagi davrda Afg‘oniston
suverenitetini saqlab qolishga erishgan kam sonli musulmon hukmdorlardan biri sifatida
ajralib turadi. Amirning yondashuvi, ayniqsa realpolitik doirasida olib borilgan ehtiyotkor,
ammo aniq maqsadga yo‘naltirilgan siyosat edi. Rossiya va Britaniya imperiyalari o‘rtasida
ochiq tarafkashlikdan qochgan holda u manfaatlar muvozanatini saqlashga harakat qilgan,
bu esa Afg‘onistonni kuchli harbiy tayanchsiz bo‘lsa
-da, strategik mustaqillikka erishgan
davlat sifatida saqlab qolgan.
Saikal va Maley (1991) ushbu yondashuvni “strategik pragmatizm” deb ta’riflab, uni
mu
stamlakachilik xavfi ostida bo‘lgan millatlar uchun samarali siyosiy model sifatida
ko‘rsatadi. Bu strategiya kuch ishlatish o‘rniga diplomatik noziklik va uzoqni ko‘ra bilish
qobiliyatiga tayangan. Romodin (1983) ta’kidlaganidek, Amir xorijiy kuchlarning
Kobulda
doimiy diplomatik ishtirokiga yo‘l qo‘ymagan, chunki u bunday aralashuv ichki siyosiy
barqarorlikka tahdid solishini yaxshi anglagan. Bu esa Afg‘onistonning tashqi siyosatda
passiv emas, balki hisob-kitobli va ongli subyekt sifatida shakllanishiga xizmat qilgan.
Panjdeh mojarosi va Dyurand bitimi misolida Amirning urush o‘rniga diplomatik murosani
tanlagani, qisqa muddatli yo‘qotishlar evaziga uzoq muddatli suverenitetni ta’minlash
strategiyasini amalda qo‘llaganini ko‘rish mumkin. Bu holatlar, G. A
. Hidoyatov (1969)
qayd etganidek, Afg‘oniston tarixida obyektdan subyektga aylanish —
ya’ni tashqi kuchlar
tomonidan boshqariladigan hudud emas, balki o‘z qarorlarini mustaqil qabul qiluvchi
davlat maqomiga o‘tishning muhim bosqichi bo‘lgan. Amir Abdurrah
monxonning tashqi
siyosiy strategiyasi zamonaviy Markaziy Osiyo davlatlari uchun ham dolzarb model
sifatida qaralishi mumkin. Global kuchlar o‘rtasidagi raqobat kuchayayotgan bir sharoitda
mustaqillikni saqlash, kuchlar o‘rtasida muvozanatni ushlash va suv
eren qarorlar qabul
qilish
—
bugungi siyosiy amaliyot uchun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Bu borada
realpolitik tamoyillariga asoslangan ehtiyotkor va pragmatik diplomatiya hanuz
dolzarbdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
63
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, Amir Abdurrahmonxon murakkab geosiyosiy sharoitda
Afg‘oniston suverenitetini saqlab qolgan yetuk siyosatchi sifatida ajralib turadi. U
realpolitik yondashuv asosida Rossiya va Britaniya manfaatlari o‘rtasida muvozanatni
ta’minlab, urushsiz yutuqlarga erishdi.
Panjdeh mojarosi va Dyurand bitimi singari
voqealarda mo‘’tadil va izchil pozitsiya tutgan. Amir tashqi bosimlardan foydalanib, ichki
islohotlarni ilgari surdi va davlat institutlarini mustahkamladi. Amirning “ehtiyotkor
strategik yondashuvi” Afg‘onistonni xalqaro siyosiy tizimda bar
qaror subyekt sifatida
shakllantirdi. Uning siyosiy tajribasi ayniqsa Markaziy Osiyodagi kichik davlatlar uchun
muvozanatli tashqi siyosat yuritishda dolzarb model bo‘la oladi. Shu bois, Amir
Abdurrahmonxon faoliyati nafaqat tarixiy, balki zamonaviy siyosiy tahlillar uchun ham
nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Abdur Rahman, Amir.
The Life of Amir Abdur Rahman, Amir of Afghanistan
.
Vol. II. London: John Murray, 1900.
—
396 p.
—
p. 214.
2.
Gregorian, V.
The Emergence of Modern Afghanistan: Politics of Reform and
Modernization, 1880
–
1946
. Stanford: Stanford University Press, 1969.
—
264 p.
—
p. 174.
3.
Saikal, A.; Maley, W.
Regime Change in Afghanistan: Foreign Intervention and
the Politics of Legitimacy
. Boulder: Westview Press, 1991.
—
232 p.
—
p. 112.
4.
Хидоятов, Г. А.
Из истории англо
-
русских отношений в Средней Азии в
конце XIX века
. Ташкент: Фан, 1969. —
175 с. —
с. 112.
5.
Ромодин, В. А.
Афганистан
. Москва: Наука, 1983. —
192 с. —
с. 91, 96–
97.
6.
Kuropatkin, A. N.
Kaspiyskiy kray i Turkmeniya
. Sankt-Peterburg, 1879.
—
240 p.
7.
Terentyev, M. A.
Rossiya i Angliya v Sredney Azii
. Sankt-Peterburg:
Tipografiya V. Golovina, 1875.
—
296 p.
8.
Tikhomirov, M. N.
Prisoedinenie Merva k Rossii
. Tashkent, 1951.
—
188 p.
9.
McChesney, R. D.; Khorrami, M. M.
The History of Afghanistan
. Leiden: Brill,
2013.
—
432 p.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
64
10.
Hopkins, B. D.
The Making of Modern Afghanistan
. New York: Palgrave
Macmillan, 2008.
—
256 p.
11.
Yapp, M. E.
Strategies of British India: Britain, Iran, and Afghanistan, 1798
–
1850
. Oxford: Clarendon Press, 1980.
—
412 p.
12.
Dani, A. H.
Central Asia and the Regional Powers
. Islamabad: National Institute
of Historical and Cultural Research, 1992.
—
208 p.
13.
Noelle-Karimi, C.
“The Durrani Empire and British Diplomacy in
Afghani
stan.”
Journal of Asian Studies
, 2004, Vol. 63(3).
—
pp. 613
–
637.
14.
Skrine, F. H.
The Expansion of Russia: Problems of the East and Problems of the
Far East
. London: Cambridge University Press, 1900.
—
328 p.
15.
Yate, C. E.
Northern Afghanistan or Letters from the Afghan Boundary
Commission
. London: Richard Bentley, 1887.
—
459 p.
