Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Communicative interference in the development of
linguoculture
Dildora NAIMOVA
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2025
Received in revised form
15 June 2025
Accepted 25 June 2025
Available online
15 July 2025
This article analyzes the role and impact of communicative
interference in the development of linguistic and cultural
competence. In particular, it examines the influence of a
learner's native language on the acquisition of a second or
foreign language, as well as misunderstandings caused by
cultural differences and how to overcome them. The study
highlights both linguistic and pragmatic manifestations of
interference and their effects on intercultural communication
through concrete examples. The results demonstrate the
importance of integrating language and culture in shaping
intercultural competence.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss6/S-pp47-51
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
communicative interference,
linguistic and cultural
competence,
intercultural
communication,
language learning process,
pragmatic errors, cultural
differences,
linguistic competence.
Lingvomadaniyatni
rivojlantirishda
kommunikativ
interferensiya
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
kommunikativ
interferensiya,
lingvomadaniyat,
madaniyatlararo muloqot,
til o‘rganish jarayoni,
pragmatik xatolar,
madaniy tafovut,
lingvistik kompetensiya.
Ushbu maqolada lingvomadaniyatni rivojlantirish jarayonida
kommunikativ interferensiyaning o‘rni va ta’siri tahlil qilingan.
Xususan, til o‘rganuvchilarning ikkinchi yoki xorijiy tilni
o‘zlashtirishida ona tilining ta’siri, madaniy tafovutla
r natijasida
yuzaga keladigan tushunmovchiliklar va ularni bartaraf etish
yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqolada interferensiyaning lingvistik
va
pragmatik
ko‘rinishlari,
shuningdek,
ularning
madaniyatlararo muloqotga ta’siri asosli misollar bilan
yoritilgan. Tadqiqot natijalari lingvomadaniy kompetensiyani
shakllantirishda til va madaniyat integratsiyasining muhimligini
ko‘rsatadi.
1
Uzbekistan State World Languages University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
48
Коммуникативная
интерференция
в
развитии
лингвокультуры
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
коммуникативная
интерференция,
лингвокультурная
компетенция,
межкультурная
коммуникация,
процесс изучения языка,
прагматические ошибки,
культурные различия,
языковая компетенция
.
В данной статье рассматриваются роль и влияние
коммуникативной интерференции в процессе развития
лингвокультурной компетенции. Особое внимание уделяется
влиянию родного языка учащегося на освоение второго или
иностранного
языка,
а
также
недопониманиям,
возникающим из
-
за культурных различий, и способам их
преодоления. В статье представлены лингвистические и
прагматические
проявления
интерференции
и
их
воздействие
на
межкультурную
коммуникацию
с
конкретными
примерами.
Результаты
исследования
подчеркивают важность интеграции языка и культуры в
формировании межкультурной компетенции.
KIRISH
Globalizatsiya jarayonlari kuchayib borayotgan hozirgi davrda turli xalqlarning til
va madaniyat doirasida o
‘
zaro ta
’
sirchanligi ortib bormoqda. Xususan, chet tillarni
o
‘
rganish nafaqat lingvistik kompetensiyani, balki madaniy tafakkur va muloqot
madaniyatini ham shakllantirishni talab etadi. Shu nuqtai nazardan qaraganda,
lingvomadaniyat
—
til orqali madaniyatni anglash, uzatish va qabul qilish jarayoni
—
til
o
‘
rgatish va o
‘
rganishda muhim o
‘
rin tutadi.
Biroq, bu jarayon doimiy
ravishda silliq kechmaydi. Til o‘rganayotgan shaxs o‘z ona
tilining me’yor va tajribasiga asoslangan holda yangi tilda muloqot qilishga urinadi. Bu
esa ko‘pincha
kommunikativ interferensiya
deb ataladigan hodisani yuzaga keltiradi.
Interferensiya lingvisti
k birliklarning (fonetik, grammatik, leksik) noto‘g‘ri ishlatilishidan
tashqari, madaniy qadriyatlar, nutq etiketi va kommunikativ strategiyalarda ham
namoyon bo‘ladi.
Mazkur
maqolada
kommunikativ
interferensiyaning
lingvomadaniyatni
rivojlantirishdagi roli tahlil qilinadi, uning salbiy va ijobiy jihatlari yoritilib,
madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirishda qanday vosita bo‘lishi mumkinligi
haqida ilmiy izlanishlar olib boriladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Lingvomadaniyat
va
kommunikativ
interferensiya
sohalari
zamonaviy
tilshunoslikda keng o‘rganilayotgan mavzulardan hisoblanadi. Til va madaniyat o‘zaro
uzviy bog‘liq bo‘lib, har qanday muloqot nafaqat lingvistik, balki madaniy
komponentlarni ham o‘z ichiga oladi. Bu borada E. Sapir va B.
L. Uorf tomonidan ishlab
chiqilgan
lingvistik nisbiylik nazariyasi
til va tafakkur o‘rtasidagi bog‘liqlikni ilmiy
asosda yoritadi. Ularning fikriga ko‘ra, inson dunyoni qanday tasavvur qilishi uning tiliga
bog‘liq bo‘ladi, shuningdek, madaniy tafakkur ham
til orqali shakllanadi.
Kommunikativ interferensiya bo‘yicha G. Kellerman va E. Bialystok tadqiqotlari
muhim o‘ringa ega bo‘lib, ular til o‘rganuvchilarning ongi va nutqidagi transfer
hodisalarini tahlil qilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda O. Jo‘raqulov, M. To‘xtaxo‘jayev, R.
A’zamov kabi olimlar lingvistik va madaniy interferensiya muammolarini mahalliy
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
49
kontekstda o‘rganib, o‘zbek tilining o‘qitilishida uchraydigan interferensiya holatlarini
yoritganlar.
Ko‘plab tadqiqotlarda lingvomadaniyatiy
yondashuv o‘quvchilarning til
kompetensiyasi bilan bir qatorda, madaniyatlararo muloqotga tayyorgarligini ham
shakllantirishi ta’kidlanadi. Xususan, Claire Kramsch (1993) “
Language and Culture
”
nomli asarida madaniy kontekstlarsiz til o‘rganish mumkin ema
sligini isbotlaydi. Ushbu
nazariy asoslar maqolada olib borilayotgan tahlil va kuzatuvlar uchun ilmiy poydevor
vazifasini bajaradi.
Ushbu tadqiqotda
deskriptiv
(tasviriy) va
analitik
(tahliliy) yondashuvlar asosida
ilmiy faoliyat amalga oshirildi. Asosiy m
etod sifatida quyidagilar qo‘llanildi:
Korpus tahlili
–
o‘zbek, ingliz va rus tillaridagi madaniyatlararo muloqot matnlari
o‘rganildi va ularning lingvokulturologik jihatlari tahlil qilindi.
Solishtirma tahlil
–
ikki va undan ortiq tillarda yuzaga kelgan interferensiya
holatlari o‘zaro qiyoslandi.
Kuzatuv usuli
–
til o‘rganuvchilarning muloqot jarayonida uchraydigan tipik
interferensiya xatolari qayd etildi.
Suhbat va so‘rovnoma
–
xorijiy til o‘rganuvchi talabalar va o‘qituvchilar o‘rtasida
muloqot
madaniyati va interferensiya yuzasidan fikrlar yig‘ildi.
Tadqiqot uchun asosiy obyekt sifatida universitetda tahsil olayotgan chet ellik
talabalar hamda xorijiy til o‘qituvchilari tanlab olindi. Ularning yozma va og‘zaki nutqida
uchraydigan interferensiya
holatlari real muloqot kontekstida o‘rganildi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot davomida olib borilgan kuzatuvlar va tahlillar shuni ko‘rsatdiki,
kommunikativ interferensiya til o‘rganish jarayonida ko‘plab madaniyatlararo
tushunmovchiliklarning asosiy s
ababi hisoblanadi. Ayniqsa, o‘zbek tilini ikkinchi til
sifatida o‘rganayotgan xorijiy talabalar hamda ingliz tilini o‘rganayotgan o‘zbek talabalar
muloqot jarayonida ona tilidagi nutq normalarini avtomatik tarzda yangi tilga ko‘chirib
qo‘llaganliklari aniq
landi.
Quyidagi asosiy natijalar kuzatildi:
Fonetik interferensiya
: Ona tilining fonetik xususiyatlari yangi tilda talaffuzga
ta’sir qilmoqda. Masalan, ingliz tilidagi ba’zi tovushlar o‘zbek tilida mavjud bo‘lmagani
uchun noto‘g‘ri talaffuz qilinmoqda (masalan, /θ/ tovushining /s/ bilan almashtirilishi).
Leksik interferensiya
: O‘quvchilar ona tilidagi so‘zlarning ingliz yoki o‘zbek
tilidagi muqobilini tanlamasdan to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri tarjima qilgan holatlari ko‘p uchraydi.
Bu esa muloqotda noaniqlik va madaniy mos kelmaslik holatlariga olib kelmoqda.
Pragmatik interferensiya
: O‘z ona tilidagi etiketik ifodalarni boshqa tilda qo‘llash
madaniy xatolarga olib kelmoqda. Masalan, salomlashuv, minnatdorchilik bildirish, uzr
so‘rash kabi holatlarda kontekstga mos bo‘
lmagan iboralardan foydalanilmoqda.
Madaniy tafovutlar
: O‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasida yuzaga kelgan
kommunikativ noqulayliklarning katta qismi madaniyatlararo tafovutlar natijasida
yuzaga kelmoqda. Xususan, g‘arb madaniyatiga oid erkin muloqot usl
ubi bilan sharq
madaniyatiga xos bo‘lgan rasmiy va ehtiyotkorlik bilan yondashuv o‘rtasida ziddiyatlar
paydo bo‘lmoqda.
Muhokama natijalariga ko‘ra, kommunikativ interferensiyani bartaraf etishda
faqat til o‘rgatish yetarli emas, balki
madaniy kompetensiyani shakllantirish
,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
50
madaniyatlararo tafakkurni rivojlantirish
, hamda
lingvokulturologik materiallar
asosida o‘qitish
zaruriyati muhim o‘rin tutadi.
Shuningdek, talabalarda til va madaniyatni integratsiyalashgan holda o‘zlashtirish
samaradorligini oshirish u
chun quyidagi yondashuvlar foydali bo‘lishi mumkin:
Dialogik va rolli o‘yinlar orqali madaniy nutq vaziyatlarini modellashtirish
Interaktiv multimediya materiallari asosida madaniyatlararo muloqotni o‘rgatish
Xatoliklar tahlili asosida interferensiyaga oid maxsus mashqlar ishlab chiqish
Umuman olganda, kommunikativ interferensiya til o‘rganishdagi muammo bo‘lishi
bilan birga, to‘g‘ri yondashuvlar bilan u lingvomadaniy bilimlarni mustahkamlashda
foydali vositaga aylanishi mumkin.
XULOSA
Lingvomadaniyatni rivojlantirishda kommunikativ interferensiya muhim
omillardan biri sifatida qaralishi zarur. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, til o‘rganish
jarayonida o‘quvchilarning ona tili va madaniy tajribasi yangi tilga ko‘chirilishi natijasid
a
fonetik, leksik, grammatik hamda pragmatik darajalarda xatolar yuzaga kelmoqda.
Bunday interferensiya nafaqat lingvistik, balki madaniyatlararo muloqotda ham turli
noaniqlik va tushunmovchiliklarga sabab bo‘ladi.
Shu bois, xorijiy til o‘qitishda faqat grammatik va lug‘aviy bilimlar emas, balki
madaniy kompetensiyani ham rivojlantirish muhim hisoblanadi. O‘quvchilarda
madaniyatlararo tafakkur va lingvokulturologik anglash qobiliyatini shakllantirish orqali
kommunikativ interferensiyani kamaytirish mumkin.
Quyidagi xulosalarga kelindi:
Interferensiya
–
bu faqatgina xatolik emas, balki o‘quvchining til va madaniyat
o‘rtasidagi o‘zaro munosabatni anglash imkoniyatidir.
Madaniyatga oid real vaziyatlarga asoslangan mashg‘ulotlar, rol o‘yinlari, dialoglar
orqali interferensiyani aniqlash va bartaraf etish mumkin.
Til va madaniyat integratsiyasi zamonaviy til o‘rgatish metodikasining ajralmas
qismi bo‘lishi kerak.
Ushbu ilmiy maqola doirasidagi natijalar tilshunoslik, lingvodidaktika va
madaniyatshunoslik sohalarida olib boriladigan keyingi tadqiqotlar uchun nazariy va
amaliy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Bialystok, E. (1990).
Communication strategies: A psychological analysis of
second-language use
. Oxford: Blackwell.
2.
Kramsch, C. (1993).
Language and culture
. Oxford: Oxford University Press.
3.
Kellerman, E., & Sharwood Smith, M. (1986).
Crosslinguistic influence in second
language acquisition
. Oxford: Pergamon Press.
4.
Sapir, E. (1921).
Language: An introduction to the study of speech
. New York:
Harcourt, Brace.
5.
Whorf, B. L. (1956).
Language, thought, and reality: Selected writings of Benjamin
Lee Whorf
. Cambridge, MA: MIT Press.
6.
Jo‘raqulov, O. (2009).
Chet tilini o‘qitishda madaniyatlararo kompetensiyani
shakllantirish
. Toshkent: O‘qituvchi.
7.
To‘xtaxo‘jayev, M. (2016).
Lingvokulturologiya asoslari
. Toshkent: Fan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2025) / ISSN 2181-1415
51
8.
A’zamov, R. (2020).
Chet tilini o‘rganishda interferensiya va uning xususiyatlari
.
Tilshunoslik jurnali, 2(1), 45
–
52.
9.
Brown, H. D. (2007).
Principles of language learning and teaching
(5th ed.).
White Plains, NY: Pearson Education.
10.
Risager, K. (2006).
Language and culture: Global flows and local complexity
.
Clevedon: Multilingual Matters.
