Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Professional activity of specialists of the department of public
education
Shakhlo ABUBAKIROVA
1
Scientific Research Institute named after A. Avloni
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2021
Received in revised form
20 March 2021
Accepted 15 April 2021
Available online
20 May 2021
The work of public education specialists plays a very
important role in improving the pedagogical and methodological
potential of teachers, in the development of their work. The
scope of expert (Methodist) activity is much wider, the forms and
methods of work are different. It is their diversity that allows the
Methodist to carry out his or her task and to accomplish the
tasks.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
specialist,
professional activity,
innovation,
education,
task of specialists
(methodologist),
information,
propaganda,
constructive.
Xalq ta’limi bo‘limi mutaxassislarning kasbiy faoliyatini
takomillashtirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
mutaxassis,
kasbiy faoliyat,
innovatsiya,
ta’lim,
mutaxassislar (metodist)
vazifasi,
axborot,
targ‘ibot,
konstruktiv.
Xalq ta’limi mutaxassislarining faoliyati o‘qituvchilarning
pedagogik-metodik salohiyatini takomillashtirishda, ularni ish
faoliyatini rivojlantirishda juda muhim o‘rinni egallaydi.
Mutaxassis (Methodist) faoliyatining doirasi ancha keng, ishning
shakllari va usullari xilma-xil. Aynan ularning xilma-xilligi
mutaxassisga (metodist) o‘z vazifani amalga oshirish va
vazifalarni bajarishga imkon beradi.
1
Trainee researcher, Scientific Research Institute named after A. Avloni, Tashkent, Uzbekistan.
E-mail: abubakirovashaxlo@gmail.com
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
503
Профессиональная деятельность специалистов отдела
образования
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
специалист,
профессиональная
деятельность,
инновация,
образование,
задача специалиста
(методиста),
информация,
пропаганда,
конструктив.
Работа специалистов народного образования играет
очень важную роль в повышении педагогического и
методического потенциала учителей, развитии их труда.
Сфера деятельности эксперта (методиста) намного шире,
формы и методы работы разные. Именно их разнообразие
позволяет методисту выполнять свою задачу и выполнять
задачи.
Hozirgi zamon talabi o‘qituvchi kasbiy faoliyatida doimiy innovatsion izlanishda
bo‘lishi, hamda zamonaviy o‘quvchilarda innovatsion g‘oyalarni shakllantirish. Axborot
ko‘p, lekin uni qanday qabul qilish va qay usulda targ‘ib qilish har doim o‘qituvchi kasbiy
faoliyatida to‘g‘ri foydalana olmaydi. Ba’zan shunday holatlar bo‘ladiki, dars jarayonida
o‘qituvchi mavzuni tushuntirayotgan paytida mavzuni yorita olmaydigan yoki bo‘lmasa
mavzuga umuman to‘g‘ri kelmaydigan metodni, innovatsion texnologiyani qo‘llaydi. Bu
o‘qituvchining bilimsizligidan dalolat bermaydi, bu shunchaki o‘qituvchi qaysi innovatsion
texnologiyalar mazmun mohiyatini to‘liq tushunmaganligidan. Har qanday metod,
texnologiyaning o‘zining qoidasi hamda qo‘llanish usuli mavjud. Shunday holatlarda
ularga tavsiyalarni beradigan, hozirgi zamon innovatsiyalaridan xabardor qilib turadigan
hamda metodik faoliyatini isloh qilishga undaydigan mutaxassislar (metodist) mavjud.
Mutaxassislar (metodist) bu pedagoglarga amaliy metodik yordam ko‘rsatadigan
jamoa [1].
Mutaxassislar (metodist)ning asosiy vazifalaridan biri o‘qituvchilarning mehnat
faoliyatini ilmiy asosda tashkil qilishlarida yordam ko‘rsatish. Metodistlarning ishi
o‘qituvchining o‘quvchilarga ta’lim-tarbiya berish jarayonida darsga qo‘yilgan
maqsadlarga erishishga yordam berish. Mutaxassislar (metodist) pedagogik jarayonlarni
uyushtirish, pedagogik mahoratlarni oshirish, hozirgi kunda ta’limdagi o‘zgarishlar,
ta’limga oid qarorlar, farmonlar haqida, ta’limdagi muammolar va yechimlarni tatbiq
qilish, o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatini ommalashtirish, innovatsiyalar, ta’lim
texnologiyalar, yangi tadqiqotlar, AKT va IT, pedagoglarning metodik tayyorgarligini
oshirish, xususan ta’lim sifatini oshirishda muhim ro‘l o‘ynaydi. Innovatsion jarayonlarni
samarali ilmiy-uslubiy qo‘llab-quvvatlash, o‘qituvchilarning doimiy kasbiy ta’limi va
rivojlanishini ta’minlaydigan muhitni yaratish ko‘p jihatdan metodistning kasbiy mahorat
darajasi, uning qo‘yilgan vazifalarni tezkor va malakali yechish qobiliyatiga bog‘liq.
Ta’limda metodist faoliyatining asosiy mohiyatini aniqlash, ustuvor yo‘nalishlarning
mazmuni va faoliyatning maqbul variantlari, uning muvaffaqiyatli kasbiy rivojlanish
jarayoni uchun juda muhim shartdir.
Metodik faoliyatining asosiy mohiyati va mazmuni uning vazifasi bilan belgilanadi.
Ta’lim tizimidagi metodistning vazifasi, birinchidan, fan (pedagogik, psixologik, uslubiy)
va o‘quv amaliyoti o‘rtasida vositachi bo‘lish, metodistlar o‘qituvchilarga fanning tarjimoni
bo‘lish. Ikkinchidan, o‘qituvchilar uchun uzluksiz kasbiy ta’lim sharoitlarni ta’minlash.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
504
Shunday qilib, kasbiy uslubiy faoliyatning asosiy mazmuni o‘qituvchining kasbiy
faoliyati va o‘quv jarayonini uslubiy ta’minlashdir. Metodist faoliyatining doirasi ancha
keng, ishning shakllari va usullari xilma-xildir. Aynan ularning xilma-xilligi metodistga o‘z
vazifani amalga oshirish va vazifalarni bajarishga imkon beradi:
1.
Axborot va tashkiliy vazifa – metodistning asosiy vazifasi o‘qituvchilarga
ma’lumotni ular tomonidan qabul qilinadigan, tushunilgan, sinab ko‘rilgan va maqsadga
muvofiq qo‘llaniladigan tarzda berishdir.
2.
Tashkiliy-pedagogik vazifa – turli toifadagi pedagogik ishchilarga uslubiy yordam
ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi. Faoliyat doirasi, shakllari va vositalari juda boy va xilma-xildir,
bu metodistga o‘qituvchilarni tabaqalashtirilgan tarzda uslubiy qo‘llab-quvvatlashga
imkon beradi.
3.
Targ‘ibot vazifasi – innovatsion pedagogik tajribani umumlashtirish va
tarqatishni ta’minlaydi; zamonaviy pedagogik texnologiyalarni, o‘quv qo‘llanmalarni,
o‘quv va uslubiy to‘plamlarni targ‘ib qilish, ommaviy axborot vositalari orqali pedagogik
bilimlarni targ‘ib qilish.
4.
Diagnostik va analitik vazifa – metodistning eng muhim vazifalaridan biridir. Bu
sizga muassasalar, o‘qituvchilarning kadrlar salohiyatini o‘rganishga, ta’lim sifatini
oshirishning ichki pedagogik zaxiralarini aniqlashga, o‘z ishini diagnostika asosida
qurishga imkon beradi.
5.
Nazorat va diagnostika vazifasi – o‘qituvchilarning amaliy ishlariga tashrif
buyurish va tahlil qilishni, o‘qituvchi tomonidan amalga oshirilayotgan dasturlarning
samaradorligi va foydalanilayotgan pedagogik texnologiyalarni, muassasadagi o‘quv
jarayonining holatini diagnostika qilishni o‘z ichiga oladi.
6.
Prognozlash vazifasi – muassasalardagi ta’lim jarayonini prognoz qilmasdan
turib, muassasalarni va umuman ta’lim tizimini rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqish
mumkin emas.
7.
Innovatsion vazifa – metodist muassasalarda eksperimental ishlarni qo‘llab-
quvvatlaydi; rivojlanish dasturlari va texnologiyalarini joriy etish va amalga oshirish, o‘quv
materiallarini sinovdan o‘tkazish.
8.
Konstruktiv vazifa-o‘quv-uslubiy hujjatlarni ishlab chiqish, muassasalarning
ta’lim dasturlarini tuzatish, uslubiy tavsiyalar, qo‘llanmalar, qoidalarni ishlab chiqish
kiradi.
9.
Muvofiqlashtirish vazifasi – metodist ta’lim muassasalarining tarmoqdagi o‘zaro
aloqalarini, o‘quv muassasalarining bolalikning turli xil ijtimoiy institutlari bilan
hamkorligini muvofiqlashtirishni ta’minlaydi.
10.
Rag‘batlantirish vazifasi – ular qandaydir tarzda o‘qituvchilar faoliyatini
rag‘batlantiradi.
Ushbu vazifalarning barchasi o‘zaro bog‘liq va bir-birini to‘ldiradi. Ushbu vazifalarni
bajarish metodistning yuqori professional fazilatlarisiz mumkin emas. U nafaqat kasb
me’yorlarini o‘rganishi, balki u yerda yetarlicha yuqori natijalarga erishishi, o‘zini
tasdiqlashi, o‘zini mutaxassis sifatida tan olishi va o‘zida kasbiy mahoratni rivojlantirishi
kerak. Aynan metodistning ushbu professionallik darajasi umuman ta’lim tizimining
rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi [2].
Metodist – o‘qitish metodikasini o‘rganish, ishlab chiqish ustida ishlaydigan
o‘qituvchi, muayyan mavzu metodikasi bo‘yicha mutaxassis (dars jarayonida).
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
505
Metodist yangi mahsulotlardan xabardor bo‘lishi, ularni o‘rganishi va eng
muvaffaqiyatli o‘qituvchilar amaliyotiga joriy etishga intilishi kerak. Metodist uchun bilish
jarayoni hech qachon tugamaydi. Bu o‘qituvchilarning o‘qituvchisi va abadiy shogird.
Zamonaviy sharoitda metodist quyidagi fazilatlarga ega bo‘lishi kerak:
–
analitik aql;
–
rivojlangan ijtimoiy intellekt;
–
keng dunyoqarash va umumiy madaniy eruditsiya;
–
mavhum mantiqiy fikrlash rivojlanishining yuqori darajasi;
–
yangi narsalarga ochiqlik, tashabbuskorlik;
–
savodli nutqni rivojlantirish;
–
katta lug‘at;
–
notiqlik va tashkilotchilik qobiliyatlari;
–
rivojlangan aloqa qobiliyatlari, diqqatni jamlash qobiliyati, e’tiborni yuqori
darajada taqsimlash (bir vaqtning o‘zida bir nechta narsalarga e’tibor berish qobiliyati);
–
uzoq vaqt davomida yuqori samaradorlik bilan ishlarni bajarish qobiliyati va
boshqalar [3].
Zamonaviy metodist kasbiy va shaxsiy fazilatlaridan tashqari, quyidagi yo‘nalishlar
bo‘yicha keng ko‘lamli nazariy va amaliy bilimlarga ega bo‘lishi kerak: umumiy
pedagogika, diagnostika, tarbiya nazariyasi, qiyosiy pedagogika, pedagogik tadqiqot
metodologiyasi va metodikasi, eksperiment; umumiy, tarbiyaviy, ijtimoiy psixologiya;
sotsiologiya, sotsiologik tadqiqot usullari; umumiy va pedagogik yangilik.
Ushbu bilimlarning barchasi ta’lim sohasidagi, jamoa xususiyatlari va imkoniyatlari,
ishlash holati, istiqbollari va rivojlanish rejalari va boshqalar to‘g‘risida aniq bilimlar bilan
birlashtirilishi kerak.
Har bir o‘qituvchining faoliyat g‘oyasi metodist sifatida o‘z navbatida mavjud
yutuqlar va aniqlangan muammolarni hisobga olgan holda kasbiy rivojlanishini
boshqarish imkoniyatini beradi. Bir so‘z bilan aytganda, muvaffaqiyatga erishish, tasodifiy
narsalarni yo‘q qilish va qarama-qarshiliklarni yengishga yordam berish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
M.X. Baybaeva “Ta’lim tarbiya jarayonida innovatsion texnologiyalar”
Monografiya: T.: 2017. – B. 143. “O‘zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi.
2.
Р.Ж. Ишмуҳамедов, М.А. Юлдашев “Таълим ва тарбияда инновацион
педагогик технологиялар”. “ Ниҳол” нашриёти, – Т. 2013.
3.
Международные педагогические чтения «Непрерывное образование
педагогов: достижения, проблемы, перспективы», Минск, 26–27 нояб. 2015 г.
[Электронный
ресурс].
Режим
доступа:
http://www.academy.edu.by
/files/sbornik%20pedchtenia.pdf//. Дата доступа: 10.01.2021.
4.
Печеня Л.Д.
Организация
экспериментальной
и
инновационной
деятельности в учреждениях профессионально-технического и среднего
специального образования: метод. рекомендации / Л.Д. Печеня, М.В. Бондарь; под
общ. ред. Э.М. Калицкого. 2-е изд., перераб. и доп. Минск, 2013.
5.
Василевская Е.В. Повышение профессионального уровня методиста —
первое условие эффективного методического сопровождения инновационных
процессов в системе образования // Методист. – 2016. – № 6. – С. 4–8.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415
506
6.
Denisova L.N., Medvedev V.P. Modular – competence-based approach to the new
state educational standards 2014.
7.
Yarochkina G.V., Efimova S.A. Methodology for the design of educational materials
on a modular-competence basis for the system of pre-university vocational education:
a methodological guide / G.V. Yarochkina, S.A. Efimova – Moscow: Moscow Psychological
and Social Institute, Federal Institute for Education Development, 2006. – P. 177.
8.
Vasilevskaya E.V. Raising the professional level of a methodologist is the first
condition for effective methodological support of innovative processes in the education
system // Methodist. – 2016. – No. 6. – P. 4.
9.
Gulyaeva M.A. Organizational and pedagogical conditions for the formation of the
methodological culture of a teacher of vocational education // Professional education in
Russia and abroad. – 2014. – No. 1. – P. 60–65.
10.
Maksimchenko T.V. Development of key competencies of a methodologist in the
system of advanced training: author. dis. ... Cand. ped. Sciences: 13.00.08. -– M., 2010. – P. 25.
11.
Professionalism of a methodologist, or One in five persons: a methodological
guide / T.A. Sergeeva, N.M. Uvarova, S.E. Nazarova and others – M.: IRPO: ProfObrIzdat,
2002. – P. 17.
