Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
New Uzbekistan – new politics
Shuhrat HAYDARALIEV
1
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2021
Received in revised form
20 July 2021
Accepted 15 August 2021
Available online
15 September 2021
This article describes the current changes in the system of
international relations, the factors that threaten global security,
and the main principles and features of Uzbekistan’s foreign
policy in such conditions. The article also highlights the
initiatives of Uzbekistan to ensure the solidarity of the world
community in the context of the coronavirus pandemic.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
international relations,
“color revolutions”,
Central Asia,
regional cooperation,
terrorism,
ethnopolitics,
good neighborliness,
pandemic,
humanitarian aid.
Янги Ўзбекистон – янгича сиёсат
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
ҳалқаро муносабатлар,
“рангли инқилоблар”,
Марказий Осиё,
минтақавий ҳамкорлик,
терроризим,
этносиёсат,
яхши қўшничилик,
пандемия,
гуманитар ёрдам.
Мазкур мақолада бугунги кунда ҳалқаро муносабатлар
тизимида юз бераётган ўзгаришлар, умумжаҳон хафсиз-
лигига таҳдид солаётган омиллар ва мана шундай шароитда
Ўзбекистон ташқи сиёсатининг асосий тамойиллари ва
хусусиятлари
очиб
берилган.
Шунингдек
мақолада
Ўзбекистоннинг коронавирус пандемияси шароитида
жаҳон ҳамжамиятини бирдамлигини таъминлаш юзасидан
илгари сурган ташаббуслари ҳам ёритиб берилган.
1
Candidate of Historical Sciences, Senior Lecturer, Namangan State University, Namangan, Uzbekistan.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
571
Новый Узбекистан – новая политика
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
международные
отношения,
«цветные революции»,
Центральная Азия,
региональное
сотрудничество,
терроризм,
этнополитика,
добрососедство,
пандемия, гуманитарная
помощь.
В данной статье описываются изменения, происходящие
сегодня в системе международных отношений, факторы,
угрожающие глобальной безопасности, а также основные
принципы и особенности внешней политики Узбекистана в
таких условиях. В статье также освещаются инициативы
Узбекистана по обеспечению преемственности мирового
сообщества в условиях пандемии коронавируса.
Бугунги кунда жаҳонда юз берган сиёсий, иқтисодий-молиявий, жараёнлар
халқаро муносабатларнинг жиддий ўзгаришига олиб келди ва жаҳон давлат-
ларидаги ижтимоий-сиёсий жараёнларга таъсирини кўрсатди. Бугунги кунда
муайян бир минтақада содир бўлаётган турли этник ва сиёсий қарама-қарши-
ликлар, молиявий иқтисодий инқироз ва қуролли тўқнашувлар ҳамда “рангли
инқилоблар” бошқа ҳудудларга ҳам глобал миқёсида ёйилиб, миллий, этник, диний,
ҳудудий ва сиёсий аҳамият касб этган можаролар сонининг ортиши, минтақавий
хавфсизлик ҳамда барқарорликка бўлган таҳдидларнинг кучайишига сабаб
бўлмоқда.
XXI асрни бошларидаги дунёдаги сиёсий вазият шундан далолат берадики,
бугунга кунга келиб халқаро хавфсизлик тизими эскираётганлиги ёхуд қудратли
давлатларнинг манфаатлари кучайиб бориши натижасида нуфузли халкаро ва
минтақавий ташкилотларнинг мавқеи нисбатан пасайиши кузатилмоқда.
ХХ асрнинг 80–90 йиллардаги минтақавий муаммолар ва ихтилофлар сони бир неча
баробар ортиб, уларнинг сиёсий мазмуни ўзгариш билан бирга бошқа эпидемио-
логик ва техноген офатлар ҳам кириб келмоқда. Натижада, глобал муаммолар
қисман назардан четга қолгандай бўлса ҳам, сиёсий моҳияти ва тусини
ўзгартирмади. Масалан, Афғонистон, Араб-Исроил ва Ироқ урушларига ҳозирда
Араб мамлакатлардаги инқилобий ҳамда сиёсий ўзгаришлар (“Араб баҳори”) Миср,
Сурия, Ливия ва Украинадаги сиёсий жараёнлар, Грузия ҳамда Қирғизистондаги
давлат тўнтаришлари ва сиёсий йўл билан президентлик ҳамда Республика
бошқарув тизимига ўтилиши, Арманистон ва Озарбайжон ўртасидаги Тоғли
Қорабоғ муаммолари бунга яққол мисолдир. Ўзбекистон Республикаси Президенти
Ш. М. Мирзиёев тўғри таъкидлаганидек: “Бугун террорризм ва экстремизмга қарши
курашишда саъй-ҳаракатларни бирлаштириш, тобора авж олаётган қарама-
қаршиликларни бартараф этиш, тинчлик ва барқарорликка таҳдид солаётган
хавфларга қарши биргаликда курашиш муҳим аҳамият касб этмоқда”.
“Янги Ўзбекистон” ўз ташқи сиёсати ва минтақавий хавфсизлик масалаларига
жаҳондаги мураккаб вазиятдан келиб чиққан ҳолда ёндашмоқда. Ўзбекистоннинг
ташқи сиёсати сўнгги йилларда тубдан ўзгарди, 2020 йил инсоният учун оғир
келди: COVID-19 деб ном олган ушбу офат бутун дунё мамлакатларини иқтисодий
ва ижтимоий-сиёсий ҳаётига жуда катта зарба берди.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
572
Юқоридаги ҳолатларнинг барчаси жаҳон мамлакатлари ҳаётида улкан глобал
ўзгаришларга олиб келди. Турли низо ва сиёсий чиқишлар, оммавий тартибсизлик
ҳамда эпидемиологик офатлар тезлик билан бир ҳудуддан иккинчисига кўчиб
ўтиши, сиёсий воқеаларни бир минтақада эмас, бошқа қўшни давлат ва ҳудудда
яшовчи халқлага ҳам ўзининг жиддий таьсирини кўрсатмоқда.
Ўзбекистон ўзаро мулоқот, амалий ҳамкорлик ва яхши қўшничиликни
мустаҳкамлашнинг
қатъий
тарафдоридир.
Ўзбекистон
Республикасининг
Президенти Ш.М. Мирзиёев давлат раҳбари сифатидаги фаолиятиниг илк
кунларидан бошлаб Марказий Осиё давлатлари билан шериклик, ўзаро ишонч ва
яхши қўшничилик муносабатларини шакиллантириш, минтақа хавфсизлигини
таъминлаш ҳамда мамлакат ташқи сиёсатининг асосий йўналишларидан бири
бўлган қўшни давлатлар билан муносабатларни тиклашга қаратди. “Биз
ўзимизнинг энг яқин қўшниларимиз – Туркманистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва
Тожикистон билан очиқ, дўстона ҳамда прагматик сиёсат олиб боришга содиқ
қоламиз”, – деган эди Шавкат Мирзиёев.
МДҲ ҳудудида ва минтақа атрофида мураккаб вазият вужудга келаётган
шароитда, узоқ ва яқин атрофимизда турли қарама-қаршиликлар тобора кучайиб
бораётган бир пайтда мамлакатимиз тинчлиги ҳамда халқимиз фаровонлигини
сақлаш, ён-атрофимиздаги давлатлар ва халқлар билан ўзаро бир-бирини тушуниш,
ҳамжиҳатликда яшаш учун шарт-шароитларни таъминлашга қаратилган ташқи
сиёсат халқимизнинг асл орзу-умид ва интилишларига мос келади.
Ўзбекистон ҳукуматининг кенг-кўламдаги саъй-ҳаракати билан нафақат
Марказий Осиё, қолаверса, бутун Осиё минтақасида ўзаро дўстона сиёсий иқлим ва
ўзаро ишонч муҳити яратилди. Ислом дини, ёшлар ва илм-маьрифат, яхши
қўшничилик ва тенг имкониятлар ҳамда туризмга катта эьтибор бериш йўли билан
минтақада мисли кўрилмаган сиёсий ютуқларга эришилди. Узоқ йиллар давомида
минтақа мамлакатлари хавфсизлигига раҳна солиб келган чегара масалалари қисқа
муддатда тинч ва сиёсий йўл билан ҳал этилди. Марказий Осиё халқлари ўртасида
дўстлик ва аҳиллик аньаналари яна қайтадан кўз очди, мустақиллик тарихида илк
бор минтақавий интеграциянинг янгича қиёфаси кўзга ташланди. Марказий Осиё
мамлакатлари ўртасидаги савдо-иқтисодий, маданий, гуманитар ва логистик
алоқалар сўнгги 4 йил ичида мисли кўрилмаган даражада ўсди.
Ҳозирги кунга келиб минтақа давлатлари ўртасида шундай аҳиллик ва
бирдамлик сиёсати вужудга келдики, буни нафақат мамлакатлар раҳбарлари, шу
билан бирга қардош ҳамда тарихий илдизи бир бўлган халқларимиз ҳам
хурсандчилик билан қарши олди. 2020 йилда бутун инсоният бошига тушган
COVID-19 деб ном олган офат мамлакатларнинг ташқи сиёсати ва иқтисодиётига ўз
таьсирини кўрсатмоқда. Афсуски, тезлик билан тарқалиб бораётган ушбу офат 60
миллиондан ортиқ аҳолига эга бўлган Марказий Осиё давлатларини ҳам четлаб
ўтмади.
Маълумки, ушбу пандемия бутун башарият ва жаҳон иқтисодиёти учун ғоят
жиддий синовга айланди. Глобал миқёсдаги эпидемиологик инқироз дунёда
транспорт қатновининг анча қисқариши, йирик корхона ва тармоқлар фаолияти-
нинг тўхташи ҳамда ишсизлар сонининг ортишига олиб келди ҳамда барча
мамлакатларда барқарор ижтимоий-иқтисодий тараққиётга катта салбий таъсир
кўрсатишда давом этмоқда.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415
573
Шундай шароитда ҳам Президентимиз Ш.М. Мирзиёев олиб борган оқилона
сиёсат натижасида минтақада тинчлик ва яхши қўшничилик сиёсати барқарорлиги
сақланиб қолди. Оғир пандемия шароитларида ҳам Ўзбекистон Республикаси
қўшни даавлатларга гуманитар ва инсонпарварлик ёрдамларини ётказиб бериб,
минтақадаги эпидемиологик вазиятни яхшилашга ўз ҳиссасини қўшиб келмоқда.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ташаббуси билан қўшни Қирғизистонга ва
Тожикистонга озиқ-овқат маҳсулотлари ва тиббий буюмлардан шакллантирилган
инсонпарварлик ёрдами етказилди. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат
Мирзиёев 2020 йил10 апрель куни Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгашида
таъкидлаганидек: “Ҳаммамизга аёнки, бирон бир давлат якка ҳолда ушбу пандемия
балосига қарши самарали кураш олиб бора олмайди. Биз бирдамлик, ҳамкорлик ва
ўзаро ғамхўрлик тамойиллари асосида иш тутишимиз лозим. Биз биргаликда кўп
нарсага қодирмиз. Гуманитар ёрдам келажакда яхши қўшничилик, ўзаро манфаатли
муносабатлар ва стратегик ҳамкорликни янада ривожлантиришга хизмат қилади”.
Хулоса ўрнида шуни таькидлаш жоизки, Ўзбекистон Республикаси
Президенти Ш.М. Мирзиёев давлат рахбарлиги дастлабки кунлардан бошлаб
нафақат юртимиз, шу билан бирга қўшни давлатлар рахбарлари орасида ва қардош
халқлар ўртасида ўзаро ишонч, ҳурмат ҳамда бағрикенглик туйғусини уйғота олди.
Марказий Осиё давлат раҳбарлари ўртасида бир-бирига ишонч ва ҳурмат руҳи
шаклланди. Халқларимиз ўртасида дўстлик ва яхши қўшничилик муносабатлари
амалда халқларимиз қалбига кириб бўлди. Минтақада келажак учун ва тараққиё
янги ўзаро ишонч туйғуси қарор топди.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ислом
ҳамкорлик ташкилоти Ташқи ишлар вазирлари кенгаши 43-сессиясининг очилиш
маросимидаги нутқи // http://uza.uz/oz/politics/zbekistonrespublikasi-prezidenti-
sha-18-10-2016,
2. Мирзиёев Ш.М. Миллий тарақиёт йўлимизни қатьият билан давом эттириб,
янги босқичга кўтарамиз. 1-жилд. – Тошкент: Ўзбекистон. 2017. – Б. 16-17.
