Жамият ва инновациялар –
Общество и инновации –
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Development of professional competence of military education
students
Muzafar KHASANOV
1
Tashkent State Pedagogical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2021
Received in revised form
20 August 2021
Accepted 15 September 2021
Available online
11 October 2021
Consistent organization of higher education processes is
important for students studying in the field of pre-service
military education today to become mature professionals in
accordance with the requirements of the period. In general, the
strong potential of future military educators in terms of physical,
mental and logical thinking will be of great importance in the
future development of this field. This article focuses on the
development of professional competencies of pre-service
military students.
2181-1415/© 2021 in Science LLC.
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
pre-service military
education,
students’ military skills,
professional competence,
personal development,
professional skills.
Chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining kasbiy
kompetentligini rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
chaqiriqqacha harbiy taʼlim
yoʻnalishi,
talabalarning harbiy iqtidori,
kasbiy kompetentligi,
shaxsiy rivojlanish,
kasbiy mahorat.
Chaqiriqqacha harbiy ta’lim yo‘nalishida tahsil olayotgan
talabalar bugungi kunda har tomonlama davr talablariga mos
yetuk kadr bo‘lib yetishlarida oliy ta’lim jarayonlarining izchil
tashkil etilishi muhim hisoblanadi. Umuman olganda, bo‘lajak
harbiy taʼlim mutaxassislari jismoniy, aqliy, mantiqiy fikrlay
olish jihatidan kuchli salohiyatga ega bo‘lishlari kelgusida ushbu
soha rivojida katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada, aynan
chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining kasbiy
kompetentligini rivojlantirish haqida fikr yuritiladi.
1
Researcher (Phd) in Pedagogical Sciences, Tashkent State Pedagogical University, Tashkent, Uzbekistan.
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415
339
Развитие профессиональной компетентности студентов
военного образования
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
довоенное и военное
образование,
военное мастерство
студентов,
профессиональная
компетентность,
личностное развитие,
профессиональные
навыки.
Для студентов, обучающихся в сфере довоенного и
военного образования, сегодня важна последовательная
организация процессов высшего образования, чтобы они
стали зрелыми профессионалами в соответствии с
требованиями того времени. В целом, сильный потенциал
будущих военных преподавателей с точки зрения
физического, умственного и логического мышления будет
иметь большое значение в будущем развитии этой области.
Данная статья посвящена развитию профессиональных
компетенций студентов-военнослужащих.
Ta’lim tizimi zamon bilan hamnafas tarzda olib borilishi zarur. Bu jarayonda
o‘quvchilarimizdan zamonaviy bilimlar berishini talab qilinadi. Lekin zamonaviy bilim-
larni berish, birinchi navbatda, ustozlardan ham bunday ma’lumotga ega bo‘lishni taqazo
etadi. Demak, oliy ta’lim sifatini oshirishda har ikkala tomonning ham salohiyatini
shakllantirib borish talab etiladi. Kadrlar tayyorlash milliy modelining muhim kompo-
nenti, ta’lim tizimining asosiy predmeti va ob’ekti ta’lim sohasidagi xizmatlarning
iste’molchisi, shuning ushbu jarayonni yurituvchilarning ham bilim darajasi zamon
talabiga mos boʻlishi kerak. Mamlakatimizda markazlashtirilgan o‘qitish ta’lim paradig-
masini o‘zgartirish, hozirgi ta’lim tizimidagi ustuvorlikni saqlab qolgan holda, jamiyatning
axborot asrida ustuvorlik qilayotgan sohalarni o‘qitish va o‘rgatish zarur. Zamonaviy
pedagogik kadrlar yangi lavozimga ega bo‘lib, uning vazifasi birinchi navbatda uni tashkil
etishga qaratilishi kerak. Ayniqsa bu borada amaliyot – kasbiy mahoratni egallashda
muhim sanalgan chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarning mustaqil o‘quv
faoliyati, bilimlarni mustaqil egallashi va ko‘nikmalarini shakllantirishi uchun ularga erkin
amaliy muhit yaratilmoqda.
Chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining amaliy kasbiy kompetentining
fazilatlarini rivojlantirishda: pedagogik va psixologik tayyorgarlik, darslarni tashkil etish
va o‘tkazish ko‘nikmalari, pedagogik va psixologik asoslari pedagogik ta’lim jarayonida
qo‘llaniladigan o‘qitish shakllari, psixodiagnostik usullardan foydalanish, o‘qitish shakl-
larida, o‘qitish usullari va vositalaridan to‘g‘ri foydalanishning izchilligi hamda uzluk-
sizligini ta’minlashdan iborat. Bu borada esa pedagogikadan foydalanishning nazariy va
amaliy asoslariga ega va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari oqali ma’ruzalar,
seminarlar, amaliy mashg‘ulotlarga qo‘yiladigan didaktik talablar va laboratoriya darslari
o‘tlishi samaralidir. Reproduktiv ta’limni rivojlantirish didaktikaga asoslangan mashg‘u-
lotlarning har bir bosqichi uchun vazifalar maqsadlar va fanlararo aloqalarni o‘rnatish
ushbu talabalarga asosiy harbiy taʼlimga oid bilimlarni berishda ko‘maklashadi.
Aynan ushbu yo‘nalishida ta’lim olayotgan yoshlarning kompetentini shakllan-
tirishda zamonaviy bilimlar alohida ahamiyatga ega. Jumladan, AKTdan bemalol foyda-
lanish, informatika va axborot texnologiyalari asoslarini chuqur o‘rganish sohada qo‘l
keladi. Microsoft Office dasturlari, shu jumladan Windows, Microsoft Exceldagi elektron
jadvallar texnologiyasi, internetning asosiy xususiyatlari, Internet ma’lumotlari axborot
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415
340
maydonlarini saralaydigan saytlar, ma’lumot olish va ma’lumotlarni kiritish texnologiyasi
haqidagi bilimlar, e-maildan foydalanish, dasturiy ta’minotning asosiy turlari, maxsus
prezentatsiyalar tayyorlash va elektron mavzular bo‘yicha resurslardan ish jarayonida
foydalana olish harbiy salohiyatni zamonaviy bilim bilan uyg‘unligi hisoblanadi. Bu amaliy
muammolarni hal qilishda axborot texnologiyalaridan foydalana olish, mamlakatimiz
harbiy salohiyatini ham kuchaytiradi, ham zamonaviylashtirish. Bu esa davr talabi hamdir.
Chunki hozirgi globallashuv davrida dunyo, har bir harbiy talaba bir-biri bilan raqobat-
bardosh bo‘lishi uchun ham yoshlarning yuqoridagilardan xabardor bo‘lishi muhimdir.
Chet tillarini o‘zlashtirish audio va video matnlarning asosiy ma’nosini tushunish va
muhokama qilish qobiliyati esa sohaning yanada kengayishiga asos bo‘ladi. Shuningdek,
qisqa yozish qobiliyati oddiy eslatmalar, ma’lumotlar, shaxsiy xatlarni to‘ldirish, so‘rov-
nomalarni to‘ldirish, ma’lumot daftarlari, biografiya, e’lonlar yozishda grammatik va leksik
xatolar qilmaslik, rasmiy tiilda bayon etib bera olish harbiylar salohiyatini yaa bir karra
orttiradi. Yuqoridagi kabi zamonaviy bilimlar va amaliy ko‘nikmlarni rivojlantirish aynan
chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining kompetentini shakllantirishda
yordam beradi.
Chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining kompetentini rivojlantirish
quyidagicha aniqlandi:
Chaqiriqqacha harbiy taʼlim yoʻnalishi talabalarining kasbiy kompetentini shakllan-
tirish omillarini nazariy va amaliy tadqiqotlar natijasida, oldindan harbiy xizmat ta’limi
“kasbiy kompetenti” tushunchasining mazmuni va asosiy yo‘nalishlari, uning rivojlanishi
aniqlanadi.
Nazariy qarashlar asosida, harbiy pedagogikani uslubiy ta’minlash shartlari talaba-
larning kasbiy mahoratini shakllantirish imkoniyatlari tekshiriladi.
Tarbiya nazariyasi va amaliyotining tahlil qilinib, kelajakda o‘qitishning ba’zi
bosqichlarida harbiy rahbarlar, ko‘nikma va bilimlarni egallashda ijodiy xususiyat
shakllanadi. Bu xususiyatlarning har biri o‘ziga xos xususiyatlarga ega.
Talabalarning kasbiy kompetentini shakllantirishning didaktik shartlari, usullari,
bosqichlari, ko‘rsatkichlari hamda chaqiriqqacha harbiy taʼlim boʻyicha bilimlar aniq-
lanadi.
Eksperimental va nazariy tadqiqotlar natijalari tahlil qilinib, yakuniy xulosa
chiqariladi.
Zamonaviy o‘qitish modeli harbiy o‘qituvchiga qo‘yiladigan talablarni aks ettiradi.
Kelajakdagi harbiy ta’limning kasbiy kompetentsiyasini shakllantirish – bu ijodiy rivoj-
lanish, tezkorlik qobiliyati tarkibidagi o‘zgarishlarni moslashtirish va boshqarish muhiti,
ijtimoiy jarayonning iqtisodiy hamda ma’naviy rivojlanishi, uning kasbiy darajasiga
bog‘liq. Bo‘lajak harbiy ta’lim mutaxassisining kasbiy kompetentsiyasini shakllantirishda
pedagogik va texnik texnologik muammoli vaziyat, pedagogik jarayonni yaratishga imkon
beradigan shartlar majmui sifatida qayd etilgan.
Xulosa qilib aytganda, pedagogik oliy ta’lim muassasalarida asosiy kompetent-
siyalar ta’lim darajasida belgilanadi. Bunda muvofiq ijtimoiy va shaxsiy tajribaning
mohiyati alohida ahamiyatga ega. Kasbiy pedagogikaning asosiy vazifalari ta’lim ijtimoiy
jamiyatda kasbiy faoliyatni tashkil etish jarayonida muhim hisoblanadi. Shu nuqtai
nazardan qaraganda asosiy kompetentsiya quyidagilarga bo‘linadi: mazmunli, ijtimoiy
madaniy, ma’rifiy bilim, ma’lumot olish va takomillashtirishdan iborat Kasbiy shaxsni
shakllantirishda axborot – uslubiy yordami muhim rol o‘ynaydi. Axborot texnologiyasi
Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations
Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415
341
ta’lim va o‘quv qurollari harbiy talabaning kasbiy malakasini oshirishda asosiy omil
hisoblanadi. Ta’lim sifati omillar bo‘yicha eksperimental ishlarning samaradorligining
professional kompetentsiyasini shakllantirish muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
A.K. Gayla “Enhancing Professional Knowledge of Pre-Service Science” 2016 //
January // PP. 68–69.
2.
Begimqulov U.Sh. Scientific and theoretical introduction of modern information
technologies in pedagogical education basics. // T.: Fan, 2007. – P. 160.
3.
Current issues and devoloping professional military education // 2021 // article
// http://usajournalshub.com.
4.
Development of military patriotic training of students of pre-service military
education in higher education institutions// 2021 https://conferencepublication.com/
index.php/aoc/article/view/1069.
