Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Islamic museum and civilization centers organization
Dilnoza SAIPOVA
1
National Institute of Art and Design Named after Kamoliddin Bekhzod
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2021
Received in revised form
28 March 2022
Accepted 20 April 2022
Available online
15 May 2022
Along with world museums, this article discusses in detail
how to maintain modern and national harmony in the design of
museums in Uzbekistan, to increase the effectiveness and
attractiveness of museums to people of all ages, to connect
museums with interior and exterior design.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss4/S-pp13-19
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
musion,
exterior,
interior,
design,
composition.
Islom museylari va sivilizatsiya markazlarini tashkil etish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
musion,
foye,
eksteryer,
interyer,
dizayn,
kompozitsiya
Ushbu maqolada dunyo muzeylari bilan bir qatorda
O‘zbekiston muzeylarini loyihalashda zamonaviy va milliy
uyg‘unlikni saqlab qolish, insonlarni yoshi, jinsidan qat`i nazar,
ularga muzeylarning ta’sirchanligi va jozibadorligini oshirish,
muzeylarni interyer va eksteryer dizaynini bo
g‘
lash haqida
batafsil fikrlar yuritiladi.
Исламский музей и центры цивилизации организация
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
мусион,
экстерьер,
интерьер,
дизайн,
композиция.
Наряду с музеями мира в данной статье подробно
рассматривается,
как
сохранить
современную
и
национальную гармонию в оформлении музеев Узбекистана,
повысить эффективность и привлекательность музеев для
людей всех возрастов, соединить музеи с дизайном
интерьера и экстерьера.
1
Teacher of the Department of Design, National Institute of Art and Design Named after Kamoliddin Bekhzod.
E-mail: dilnozasaipova1984@gmail.com. Tel.: (+998) 90-991-71-19.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
14
KIRISH
Dunyoda Islom muzeylari juda k
o‘
p. Ular bir-biridan qaytarilmas va betakror
dizayni bilan ajralib turadi. Shunday muzeylardan biri Qatar poytaxti Doha shahridagi
Islom san’ati muzeyi bo‘
lib, u 2008-
yilda san’at muxlislariga o‘z eshiklarini ochgan.
Ayni
damga kelib, muzey mamlakatning eng diqqatga sazovor joylaridan biriga aylanib
ulgurgan. Muzey binosi qadim islom me’morlik an’analariga xos ravishda loyihalash
-
tirilgan bo‘lib, loyiha muallifi –
dunyoning mashhur zamonaviy arxitektorlaridan biri
–
xitoylik Io Min Peydir. Parijdagi Luvr muzeyining shishali piramida loyihasi ham aynan
shu arxitektorga tegishli. Muzey binosi Doha shahrining janubiy qismidagi sun’iy
orollardan birida joylashgan. Binoning ichki qismi 3 qavatdan iborat bo‘lib, arab
me’morchiligiga muvofiq sodda, i
xcham qilib ishlangan.
Ushbu muzeyga san’at asarlari
namunalari 1980-
yillardan boshlab yig‘ila boshlagan.
Ular VIII-XIX asrlarga oid juda katta
hajmdagi boy eksponatlardir.
Qatar poytaxti Doha shahridagi Islom san’ati muzeyi.
Muzeyning 45 ming kvadrat
metrdan iborat keng va zamonaviy ko‘rgazma
zallarida dunyoning turli yurtlaridan
–
Markaziy Osiyo, Misr, Ispaniya, Turkiya, Pokiston,
Suriya, Saudiya Arabistoni, Bahrayn, Iroq va Erondan keltirilgan hamda jamlangan san’at
asarlari, eksponatlar
o‘
rin olgan olgan.
Bular sirasiga nodir qo‘lyozma asarlar, kitoblar,
tekstil-
to‘qimachilik mahsulotlari, liboslar, metalldan yasalgan turli buyumlar, bezaklar,
zargarlik buyumlari va ko‘rkam kulolchilik buyumlari, idishlar kiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
15
Doha shahridagi Islom
san’ati muzeyi interyerlari
Doha shahridagi Islom san’ati muzeyi interyerlari
Dunyodagi aksariyat muzey interyerlari t
o‘q rangda boʻlib, maxsus sun’iy
yoritkichlar bilan yoritiladi. Sababi, muzeyda eksponat va ma’lumotlar juda ko‘
p.
Tomoshabinni bir e
ksponat boshqasidan chalgʻitmaslik uchun shunday dizayn yechimlari
beriladi.
Eksponatlar holatiga qarab ochiq yoki yopiq, oynalar bilan toʻsilgan holda
taqdim etiladi.
Koʻrgazma (lot. exponatus –
koʻrgazmada namoyish etish) –
muzey yoki koʻrgaz
-
mada
koʻrsatiladigan obyekt. Muzey yoki ko‘rgazma tomonidan ishlab chiqilgan ilmiy
yoki badiiy konsepsiyaga muvofiq san’at asarlari, hujjatlar, artefaktlar, tabiiy jarayonlar
mahsuloti namunalari, texnik mahsulotlar maketlari, tarixiy voqealar illyustratsiyasi va
boshqalar ko‘rgazmaga qo‘yilishi mumkin. Koʻrgazmalar ularni namoyish etuvchi muas
-
sasaga tegishli boʻlishi yoki ularning egalari tomonidan vaqtinchalik koʻrgazmalar, shu
jumladan, doimiy saqlash joylaridan vaqtincha keltirilib, koʻrgazmalar uchun taqdi
m
etilishi mumkin.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
16
Soʻnggi yillarda mamlakatimizda ham muzeylarni qayta ta’mirlash va jihozlar bilan
yanada boyitish uchun e’tibor qaratilmoqda. Shu qatorda O‘zbekistonda ham Islom
sivilizatsiya markazining binosi qurilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezi
dentining
“O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida O‘zbekistondagi Islom
sivilizatsiyasi markazini tashkil etish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”
2017-yil 23-iyundagi
PQ
–
3080-
sonli qarori ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi Toshkentd
a
Islom Sivilizatsiya Markazini qurishga qaror qabul qiladi. Bunga ko
‘
ra, Markazni
Toshkentning Hazrati Imom majmuasi chap yonida qurilish ishlari boshlab yuborilgan.
Islom sivilizatsiya markazi eksteryeri. Arxitektor: A. Turdiyev.
Loyihaga k
o‘
ra,
markazda akademiya, kutubxona, arxiv va qoʻlyozmalar fondi
tashkil etilib, ularni bugungi Oʻzbekiston zaminidan yetishib chiqqan buyuk
mutafakkirlar, allomalar tomonidan asos solingan ilmiy va diniy maktablarga doir
mamlakatda va chet ellarda saqlanayotgan qadimiy q
o‘
lyozma hamda toshbosma
kitoblar, tarixiy hujjatlar, arxeologik topilmalar, asori-atiqalar, shu y
o‘
nalishdagi zamo-
naviy ilmiy-tadqiqot ishlari, video va foto hujjatlar bilan boyitish, 300
o‘
rinli konferensiya
zali barpo etish koʻzda tutilgan.
D
izayner nafaqat muzeylarning me’moriy va funktsional xususiyatlarini, balki
qurilishning ijtimoiy va iqtisodiy sharoitlarini, potensial tomoshabinlarning talablarini
–
uning talablari va real imkoniyatlarini hisobga olishi kerak. Loyihalash jarayonida yoki
mavjud b
o‘
lgan
g‘
oyalarni k
o‘paytirish, an’anaviy yechimlardan foydalanish yoki yangi
texnologik imkoniyatlarga asoslangan hajmli-makonli loyihalarni izlash kabi
masalalardan iborat. Ilm-fan va texnologiyaning doimiy rivojlanishi loyihalarni amalga
oshirishning aniq shart-sharoitlarini farqlashni dizaynni har tomonlama rivojlanishiga
olib keladi.
“
Biz ajdodlarimiz bilan doimo faxrlanib kelganmiz,
–
deydi Davlatimiz rahbari Sh.
Miromonovich.
–
Shunday ekan,
o‘
zimiz ham ularga munosib b
o‘
lishimiz kerak. Tashkil
etilayotgan markazda ham buning uchun barcha sharoitlarni yaratish, yetuk olimlarni
jalb qilish lozim. Mazkur sohaga oid adabiyotlarni jamlash, chet ellarda b
o‘
lsa, yurtimizga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
17
olib kelish choralarini k
o‘
rish zarur. Bundan tashqari, mamlakatimizdagi diniy
y
o‘
nalishlarda t
o‘
qqizta
o‘rta maxsus va ikkita oliy ta’lim muassasasi ham, markaz
ixtiyoriga
o‘
tkaziladi. Bu yerda saboq beradigan
o‘
qituvchilar bilimi va saviyasiga alohida
e’tibor qaratish darkor”
.
XULOSA
“
Bu markaz bizning Islom dini tar
g‘
ibotidagi yuzimiz b
o‘
ladi. Shunday ekan, uning
tashqi k
o‘rinishi, bu yerda ishlatiladigan qurilish materiallariga ham e’tibor qaratish
lozim. Odatdagi k
o‘
zimiz
o‘
rganib qolgan loyihalardan voz kechib, yangi shakl va dizayn
topishimiz kerak
”
,
–
dedi Prezident.
Ushbu k
o‘
rsatmaga tayanib, Islom sivilizatsiya markazi direktori Shoazim
Minavarov boshchiligida olimlar, yetuk mutaxassislar, ijodkor rassom, dizaynerlar ish
boshladilar. Shu bilan bir qatorda, Fransiyaning Willmotte & Associes Architectes
kompaniyasi ham
o‘
z loyiha takliflarini tayyorlay boshladilar.
Fransiyaning Willmotte & Associes Architectes kompaniyasi
Fransiyaning Willmotte & Associes Architectes kompaniyasi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
18
Prezident qaroriga asosan,
O‘
zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi
“
Uchinchi
Renessans
–
Yangi
O‘
zbekiston
”
gʻoyasini targʻib qiluvchi, mamlakatning yangi yuksalish
davridagi yutuqlarini ilmiy asosda
o‘
rganuvchi va keng jamoatchilikka yetkazuvchi
markazga aylantiriladi.
Prezidentning 16-iyuldagi Qaroriga binoan Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
O‘
zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi quyidagilarni amalga oshiruvchi ilmiy-
ma’rifiy markazga aylantirilmoqda:
“
Uchinchi Renessans
–
Yangi
O‘
zbekiston
”
g‘
oyasini keng tar
g‘
ib qiluvchi;
mamlakat tarixining yangi yuksalish davridagi yutuqlarini ilmiy asosda
o‘
rganuvchi, uni
keng jamoatchilikka yetkazib beruvchi;
moddiy-madaniy meros namunalarini, islom dini bilan bo
g‘
liq qadimiy va boy
an’analarni targ‘
ib qiluvchi.
Stendlar joylashuvi
O‘
zbekistonlik dizaynerlar: O. Kasimov va D. Saipovalar
tomonidan bajarilgan birinchi loyiha taklifi
Loyihada umumiy konsepsiyadan uzoqlashmagan holda ishlar olib borilib, fransuz
dizaynerlari loyihasidagi ranglar mutanosibligi saqlangan. Sababi, umumiy rang
uy
g‘
unligini saqlab qolish muhim omillardan sanaladi. Loyihaning tarh qismida aylana
markazi b
o‘
ylab hamma oynali stendlar joylashtiriladi. Markazda esa uchta maket
loyihasi rejalashtirilgan, maketlar
O‘
zbekistondagi uchta renessansni
o‘
zida mujassam
etadi.
Muzeyning ushbu interyer
qismida barcha eksponat, foto va ma’lumotlarning
xronologik joylashuviga katta e’tibor qaratilgan. Mazkur bo‘
lim b
o‘
yicha tarix fanlari
doktori, professor, Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, Sharq mamlakatlari
tarixi va antropologiyasi kafedra mudiri Shodmonova Sanobar Bazarbayevna, tarix
fanlari nomzodi, Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, Sharq mamlakatlari tarixi
va antropologiyasi kafedra dotsenti Shamsiyeva Iroda Mahmudovna,
G‘
afur
G‘
ulom uy-
muzeyi katta ilmiy xodimi, muzeyshunos Ilhomjonov Lutfulla Sultanovich kabi yirik
olimlar ish olib bormoqdalar. Yuqoridagi suratlar asosida dizaynerlar muzey interyer-
larini yanada boyitmoqdalar. Ijodiy izlanishlar qatorida ilmiy izlanishlar ham bir
maromda hal etilayotganini k
o‘rishimiz mumkin. “Uchinchi renessans” bo‘
limini
mazmunan yoritishda dizaynerlar qadimgi manbalarga murojaat qilmoqdalar.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2022) / ISSN 2181-1415
19
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2017
-yil 7-fevraldagi
PF
–
4947-sonli
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar
strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni http://strategy.regulation.gov.uz
.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994
-yil 23-dekabrda qabul
qilingan “Respublika muzeylari faoliyat
ini yaxshilash chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
Qarori //
“Xalq so‘zi”
, 1994-yil 24-dekabr.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998
-yil 5-martda qabul
qilingan
“Muzeylar faoliyatini tubdan qo‘llab
-
quvvatlash masalalari to‘g‘risida”
gi Qarori
//
“Xalq so‘zi”
, 1998-yil 15-mart.
4.
“Muzey ishi asoslari” o‘quv qo‘llanma D.T. Kuryazova. 2018.
5.
Muzey va jamiyat (darslik) J.X. Ismailova, K.S. Nishonova, M.S. Muxamedova.
2015-yil.
6.
Muzeyshunoslik 2018-yil. Ch.X. Ganiyeva.
7.
Latipovich T. A. Styles of
Prototyping… Prototyping and about Layout //
Middle
European Scientific Bulletin.
–
2022.
–
Т
. 20.
–
С
. 76
–
80.
8.
Makhmudova M.T. Features of a country house in hot countries // ACADEMICIA:
An International Multidisciplinary Research Journal.
–
2021.
–
Т
. 11.
–
№. 3. –
С
. 2167-2173.
9.
Mannapova N.R., Saidyusupova M.F. Art schoolsat the composition and color
solutions // Scientific progress.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№. 6. –
С
. 1919
–
1921.
10.
Kasimov O.S., Miguel A.A.A.
Теория и
практика современной науки
//
теория и практика современной науки Учредители: ООО
«Институт управления и
социально
-
экономического развития»
.
–
№. 10. –
С. 24–
31.
11.
Саипова
Д
. Lighting design and modern trends in the organization of museum
exhibitions //
Общество
и
инновации
.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№. 11/S. –
С
. 7
–
15.
12.
Sultanova M.F. et al. The Effect of architectural design and its dimensions on
human psychology // NVEO-natural volatiles & essential oils Journal | NVEO.
–
2021.
–
С
. 1601
–
1610.
13.
Kamalova F.K.Q. Arxitektura va interyer maketini yasashda xom-ashyo va
materiallarning orni // Scientific progress.
–
2021.
–
Т
. 1.
–
№ 5.
14.
Ахунова
Н
. Dizayn obyektini loyihalashda kompyuter texnologiyalaridan
foydalanish //
Общество
и
инновации
.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№. 10/S. –
С
. 463
–
470.
15.
Султанова
М
. Landshaft loyihasini yaratishda landshaft dizayni va bino
uy
g‘
unligi //
Общество
и
инновации
.
–
2021.
–
Т
. 2.
–
№.
12/S.
–
С. 49–
54.
16.
Sultanova M.F. The role of tour bases in the development of tourism in
Uzbekistan // International Scientific and Current Research Conferences.
–
2021.
–
С
. 1-5.
17.
Kasimov O., Salimov O. Landscape formation in central part of historical cities
of Uzbekistan // Problems of Architecture and Construction.
–
2018.
–
Т
. 1.
–
№. 1. –
С
. 17
–
20.
18.
Makhmudova M., Makhmudova M. Islamic style in landscape design on the
example of ancient gardens of the temurid period // Society. Integration. Education.
Proceedings of the International Scientific Conference.
–
2020.
–
Т
. 5.
–
С
. 706
–
718.
