Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pedagogical aspects of information technology in primary
school
Jasurbek ERGASHEV
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2023
Received in revised form
15 November 2023
Accepted 25 November 2023
Available online
15 January 2024
This article examines not only the unique pedagogical
aspects of teaching information technology in primary grades,
but also highlights the issue of reforming the system of
secondary specialized education in Uzbekistan. The main
attention is paid to harmonizing the content of education with
the modern level of scientific knowledge, increasing the
efficiency of educational activities and the conditions for the
transition to a digitalization society in primary school. The
article also addresses the issue of the social significance of
increasing the efficiency of educational work and the
introduction of digital technologies in primary grades. A special
approach to teaching the subject “Information Technology” in
primary school is described, which is relevant in the context of
modern requirements and trends in the field of education.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss10/S-pp208-211
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
information technology,
computer science,
digitalization,
educational environment,
information and
communication
Boshlangʻich sinflarda axborot texnologiyalar fanining
o‘ziga xos pedagogik jihatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
axborot texnologiyalari,
informatika,
raqamlashtirish,
ta’lim muhiti,
axborot-kommunikatsiya.
Ushbu
maqolada
boshlangʻich
sinflarda
axborot
texnologiyalari fanini oʻqitishning oʻziga xos pedagogik jihatlari,
mamlakatimizdagi oʻrta maxsus ta’lim tizimi islohotlari, ta’lim
mazmunini hozirgi ilmiy bilim darajasiga muvofiqlashtirish
chora-
tadbirlari haqida ma’lumotlar berilgan
.
1
Lecturer, Department of Applied Mathematics and Digital Technologies, Namangan State University.
E-mail: uquv_86@mail.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
209
Педагогические
аспекты
информационных
технологий в начальных классах
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
информационные
технологии,
информатика,
цифровизация,
образовательная среда,
информация и связь
.
В данной статье рассматриваются не только
уникальные
педагогические
аспекты
преподавания
информационных технологий в начальных классах, но
также освещается вопрос реформирования системы
среднего специального образования в Узбекистане.
Основное внимание уделяется гармонизации содержания
образования с современным уровнем научных знаний,
повышению
эффективности
образовательной
деятельности
и
условиям
перехода
к
обществу
цифровизации в начальных классах. Также в статье
рассматривается вопрос об общественной значимости
повышения эффективности воспитательной работы и
внедрении цифровых технологий в начальных классах.
Описывается особый подход к преподаванию предмета
"Информационные технологии" в начальных классах, что
является
актуальным
в
контексте
современных
требований и тенденций в области образования.
Bugungi kunda zamonaviy fikrlay olish, biror kasbiy faoliyatda bilim va
koʻnikmalardan samarali foydalanish, ta’lim jarayonida raqamlashtirish sharoitida
boshlangʻich sinflarda axborot texnologiyalar fanini oʻqitish metodikasini
takomillashtirishning ilmiy va oʻquv jarayonida mustahkam oʻrin olgan. Shiddat bilan
oʻzgarib borayotgan bugungi kunda axborot oqimining shiddatli oʻsishi (jamiyatda
axborot turlarining keskin oʻsishi) sababli har bir yangi avlod asosiy bilimlarni talab
etuvchi butunlay yangi vaziyatga duch kelmoqda [1]. Koʻplab yetakchi olimlar
(E.V.Bondarevskaya, V.V.Serikov, I.S.Yakimanskaya, U.SH.Begimkulov, N.A.Muslimov,
I.A.Eshmamatov, N.SH.Roʻziqulova va boshqalar) bilim
-
ma’rifatli ta’lim paradigmasiga
asoslangan mavjud an’anaviy maktab modeli bugungi zamon talabiga javob bermasligini
ta’kidlamoqdalar. Zamonaviy ta’lim muassasalari ijtimoiy faol, ijodiy tafakkurga ega
shaxsni, bitiruvchilarda axborot oqimiga yoʻnaltirilgan malakalarni shakllantirishga,
yangi texnologiyalarni oʻzlashtirish, mustaqil ta’lim, mavjud bilimlarni chuqurlashtirish
va kengaytirishni oʻz oldiga qoʻygan.
O.A.Abdullina, Ye.M.Borisova, L.S.Vigotskiy, E.F.Zeer, A.N.Leont’ev, M.I.Lukyanova,
A.K.Markova, S.L.Rubinshteyn va boshqalar oʻz ilmiy ishlarida boʻlajak kasb ta’limi
oʻqituvchilarida axborot kompetentligini shakllantirish, ularni axborot bilan ishlash
koʻnikmalarini oʻzlashtirish faoliyatiga tayyorlashning psixologik
-pedagogik asoslari
haqida e’tiborga molik fikrlarni ilgari surishgan boʻlishsa O.Abduquddusov, R.X.Djuraev,
U.I.Inoyatov, Z.K.Ismoilova, N.A.Muslimov, N.Nishonaliev, Q.T.Olimov, X.F.Rashidov,
Oʻ.Tolipov, A.R.Xodjaboev, D.O.Ximmataliev, SH.C.SHaripov va boshqalar ilmiy
-
tadqiqotlarida boʻlajak oʻqituvchilarda axborot olish haqidagi bilim, koʻnikma va
malakalarni shakllantirish, malakali kadrlar tayyorlash masalasini ilmiy-uslubiy jihatdan
tahlil etishgan.
A. Isoqov [2] fikricha, ta’limda axborot
-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanishga asosiy toʻsiq oliy oʻquv yurtlarida kompyuter texnologiyalarining kamligi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
210
yoki undan foydalanish imkoniyatlarining cheklanganligi, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari bilan ishlash boʻyicha bilim va koʻnikmalarning yetarli yemasligi, ta’lim
darajasining pastligidandir.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositasida chet tilini muloqot vositasi
sifatida ongli ravishda egallash, talabalarning kasbiy kommunikativ kompetensiyalarini
rivojlantirish, nutq hodisalarini tushunish, chet tilida nutq leksik, fonetik va grammatik
materialdan kommunikativ vaziyatlarga muvofiq foydalanish, amaliy bilimlarni oʻz
-
oʻzini
tartibga solish va oʻz
-
oʻzini tuzatish uchun asos boʻlishini oʻz ichiga oladi va kasbiy
kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda juda katta ahamiyat kasb yetadi. Bunga
nazariya va amaliyotning kasbiy kombinatsiya orqali amalga oshishini va ahamiyatini
M.R.Kadirova oʻzining ilmiy maqolalarida keltirib oʻtgan.
Shu jumladan, T.T.Popova oʻzining tadqiqot ishlarida axborot
-kommunikatsiya
texnologiyalari vositasida kasbiy kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning
maqsadi, ahamiyati, uning turlari, strukturasi va darajalarini qismlarga boʻlgan va ilmiy
asoslab bergan[3].
F.M. Moʻminova oʻz ilmiy ishlarida axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari oʻquv
jarayoniga joriy yetish, birinchidan, talabaning bilish jarayonlarini qayta tashkil yetish
orqali uning fikrlash qobiliyatining ijodiy elementini rivojlantirishga yordam beradi,
talabalarda erkin va aniq fikrlashni rivojlantiradi. Shu bilan birga, fikrlash qobiliyatining
ushbu komponentining ahamiyati juda muhimdir, chunki bu holda insonning aqliy
faoliyati hech qachon kompyuterning “fikrlash tizimi” dan nusxa koʻchirmasligi
kerakligini ta’kidlaydi [4].
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari didaktik jarayon samaradorligining
kuchli omili boʻlishi uchun ular ushbu jarayonning maqsad
-mazmun dasturiga mos
kelishi va pedagogik boshqaruvning asosiy funksiyalarini amalga oshirishga yordam
berishi kerak.
M.N.Mirzaeva axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning,
xususan, internetning ta’limga berishi mumkin boʻlgan afzalliklarini inkor yetib
boʻlmasligini va internet ta’lim jarayonining elementlari sifatida virtual konferensiyalar,
masofaviy oʻqitish kurslari va hamkorlikdagi ta’lim loyihalarini tashkil yetish uchun asos
boʻlishini ta’kidlaydi [5].
Shunday ekan, ta’lim jarayonida axborot
-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish uchun oʻqituvchi texnologiya vositalari, oʻqitish usullari va yondashuvlari
oʻrtasida toʻgʻri muvozanatni bilishi kerak. Eng ahamiyatlisi oʻqitishda axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishi talabalarning kasbiy kommunikativ
kompetensiyasi rivojlanadi, tadqiqot koʻnikmalarini, mustaqillik, ijodiy fikrlash, kognitiv
faollik, mulohaza yuritish, esselar tuzish va tekshirish koʻnikmalarini rivojlantirish uchun
intellektual kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyati kengayadi.
Boshlangʻich sinflarda oʻqitishda axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish mumkin boʻlgan sohalardagi tadqiqotlarning jadal rivojlanishi bilan ajralib
turdi. Keyinchalik bir qancha oʻzbek olimlari biri R.J. Ishmuhamedov Boshlangʻich
sinflarda, maslahatchilar, hamkorlar vazifalarini bajarish va ta’lim maqsadlarida axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish yaxshiroq ekanligini taklif qildi.
Shunday qilib, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining ta’lim jarayonida
zamonaviy darajada rivojlanishi, boshlangʻich sinfda oʻrgatish uchun axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishni qoʻllab
-
quvvatlash dasturlari, oʻqitish
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
211
va test dasturlarini ishlab chiqish, kompyuter kurslarini rivojlantirish, masofaviy oʻqitish,
auditoriyalarda internetdan foydalanish samarali ekanligini koʻrishimiz mumkin.
Axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari boshlangʻich sinfda ta’lim oʻqitishda eng
mos samarali vosita boʻlib, ularning maqsadi talabalarning kasbiy kommunikatsiyasini
rivojlantirishidan iboratdir. Boshlangʻich sinflarda oʻqitishda axborot
-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanishga boʻlgan qiziqishni uygʻotish barcha oliy ta’lim
maskanda keng koʻlamda joriy etilishi maqsadga muvofiqdir. Buni internetning global
tarmogʻi oʻqituvchilarga kasbiy kommunikativ koʻnikmalarni rivojlantirish sohasidagi
koʻplab muammolarni hal qilish imkonini berishi bilan tasdiqlanadi.
Boshlangʻich sinflarda ma’lumotlarni yuqori tezlikda va sifatli olish, mahalliy tilga
tarjima qilish, tadqiqot faoliyatini rivojlantirish va ma’lumot izlash qobiliyati; muloqot
qobiliyatlarini rivojlantirishning yeng samarali vositasi hisoblanadi. Bu, ayniqsa, aniq
oʻquv vazifalarini hal qilish, muayyan ta’lim koʻnikmalari va malakalarini rivojlantirish va
takomillashtirish, ta’lim aloqalarini tashkil qilish uchun internetning aloqa
imkoniyatlariga taalluqli ekanligini M.X.Gulyamova ta’kidlaydi.
Shu munosabat bilan boshlangʻich sinflarda axborot texnologiyalar fanini
oʻqitishda va oʻrgatishda, internet tarmogʻidan axborot va audiovizual materiallarni olish
usullari, turli fanlarni oʻrganishda axborot
-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish kabi masalalar ishlab chiqilishi ahamiyatga molikdir. Axborot
kommunikatsiya texnologiyalari vositasida boshlangʻich sinflarda yangi imkoniyatlarni
taqdim etadi. Internetdan foydalanish real vaqtda onlayn darslarni oʻtkazish imkonini
beradi. Boshlangʻich sinfda axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari asosida oʻrganish
oʻquvchilarning kompyuter tarmoqlarida jonli muloqoti va faolligini tashkil etgan holda
ularning kasbiy kommunikativ kommunikatsiyasini rivojlantirishdan iboratdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
SH.M.Mirziyoyev.
“Raqamli
Oʻzbekiston–2030”.
strategiyasi
https://www.norma.uz/oz/qonunchilikda_yangi/raqamli_uzbekiston-
2030_strategiyasi_qabul_qilindi
2.
I.Isaqov. Elektron oʻquv
-
metodik majmualar va ta’lim resurslarini yaratish
metodikasi. Metodik qoʻllanma. –
T.: OOʻMTV, 2010. –
57 b.
3.
Закирова Ф.М. Теоретические и практические основы методической
подготовки будущих преподователей информатики в педагогичеких вузах: Автореф.
дисс. … док. пед. наук. –
Ташкент, 2008. –
42 с.;
4.
Матжанов Н.С. Физика сабақларында жойбарлаў усылынан пайдаланыў //
Муғаллим ҳәм узлуксиз билимлендириў,
-
Нукус 2020,
-
№5/1,
5.
Громов С.В. Физика: Молекуляр. физика. Квантовая физика: учеб, для 11 кл.
общеобразоват. учреждений / С.В. Громов.
-
М.: Просвещение, 1999.
-
239 с.
