Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Preparing young people for family life based on national
values and its legal basis
Dildora SOLIKHUJAEVA
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received November 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 25 December 2023
Available online
15 February 2024
The article examines the role of the family for the sustainable
development of society and the individual in conditions of
serious attention to family problems on the part of the state.
From a global perspective, family support is seen as a
mechanism for achieving sustainable development goals,
including eradicating poverty, ensuring health and well-being,
empowering youth and protecting their rights, and reducing
inequality. The author presents sociological research, analysis
of the results of a social survey and scientific and practical
conclusions aimed at studying thoughts, views, relationships
and the author’s vision of strengthening the family, healthy and
happy motherhood, as well as the necessary conditions for
childhood and family values. At the same time, attention is paid
to preparing the youth of Uzbekistan for independent life in the
spirit of national values, its legal framework and organizational
mechanisms, as well as issues of combating oppression and
violence.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss11/S-pp224-233
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
family,
age of marriage,
national values,
oppression and violence,
marriage between relatives,
early marriage,
early childbirth,
happy motherhood,
social survey,
sustainable development.
Yoshlarni milliy qadriyatlar asosida oilaviy hayotga
tayyorlash va uning huquqiy asoslari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
oila, nikoh yoshi,
milliy qadriyatlar,
tazyiq va zo‘ravonlik,
qarindoshlar o‘rtasidagi
nikoh,
erta nikoh,
Mazkur maqolada davlatimiz tomonidan oila masalalariga
qaratilgan jiddiy e’tibor, oilaning jamiyat va shaxsning barqaror
rivojlanishi uchun tutgan o‘rni bilan bog‘liq. Muallif tomonidan
oilani mustahkamlash, sog‘lom va baxtli onalik va bolalik uchun
zarur
shart-
sharoitlar
oilaviy
qadriyatlar
to‘g‘risidagi
tasavvurlari, fikrlari, qarashlari, munosabatlarini o‘rganishga
1
Researcher, Namangan State University
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
225
erta tug‘ruq,
baxtli onalik,
ijtimoiy so‘rovnoma,
barqaror rivojlanish.
qaratilgan sotsiologik tadqiqotlar, ijtimoiy so‘rovnoma natijalari
tahlili va ilmiy-amaliy xulosalar berilgan. Shu bilan birga,
O‘zbekistonda yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida mustaqil
hayotga tayyorlash, uning huquqiy asoslari va tashkiliy
mexanizmlari, shuningdek, tazyiq va zo‘ravonlikka qarshi
kurashish masalalariga ham e’tibor qaratilgan.
Подготовка молодежи к семейной жизни на основе
национальных ценностей и ее правовой основы
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
семья,
брачный возраст,
национальные ценности,
давление и насилие,
родственный брак,
ранний брак,
ранние роды,
счастливое материнство,
социальный опрос,
устойчивое развитие.
Статья рассматривает роль семьи для устойчивого
развития общества и личности в условиях серьезного
внимания к семейным проблемам со стороны государства.
С
глобальной
точки
зрения,
поддержка
семьи
рассматривается как механизм достижения целей
устойчивого развития, включая искоренение бедности,
обеспечение здоровья и благополучия, расширение
возможностей молодежи и защиту их прав, сокращение
неравенства. Автором представлены социологические
исследования, анализ результатов социального опроса и
научно
-
практические выводы, направленные на изучение
мыслей, взглядов, взаимосвязей и авторского видения
укрепления семьи, здорового и счастливого материнства, а
также необходимых условий для детства и семейных
ценностей. В то же время уделяется внимание подготовке
молодежи Узбекистана к самостоятельной жизни в духе
национальных
ценностей,
ее
правовой
базе
и
организационным механизмам, а также вопросам борьбы с
притеснениями и насилием.
KIRISH
Ko‘p olimlar o‘z tadqiqotlarida ma’naviy tanazzulning asosiy omillari bo‘yicha
qator izlanishlar olib bordi, har xil qiziqarli tahliliy ma’lumotlar asoslandi, lekin bularning
ichida odamni tashvishga soladigan, bir qaraganda e’tiborsizdek tuyiladigan, lekin oqibati
tanazzulga, johillikka olib boradigan bir omil, ya’ni oilada farzand tarbiyasi, yoshlarni
oilaviy hayotga tayyorlashda oilaviy qadriyatlarga e’tiborsizlik illati millatning ma’naviy
tanazzulining asosi desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Nega bugun ota
-
onalar o‘rtasida farzand
tarbiyasi va ularni oilaviy hayotga tayyorlash borasida e’tiborsizlikka yo‘l qo‘yilmoqda?
Farzand tarbiyasi bilan shug‘ullanishiga qanday omillar to‘sqinlik qilyapti? Ota
-onalar
tarbiyaviy yondashuvlarni biladimi? Mazkur savollar bizning masala yuzasidan hamma
uchun birdek ahamiyatga ega optimal yechim topish vazifasini oldimizga qo‘ymoqda.
Bugun butun dunyoda inson kapitali uchun kurash, eng katta sarmoya farzandni
yaxshi bilimli bo‘lishiga, kelajakda oilaviy hayotga tayyorligi, tarbiyasiga tikilayotgan bir
vaqtda, farzand tarbiyasiga e’tiborsizlik illati kuchayib borayotganligi hammamizni
tashvishlantiradi. Bu borada barcha ta’lim muassasalarida ilmiy sohalarga yo‘naltirilgan
tadqiqot ishlari olib borilmoqda. BMT Bosh Assambleyasining 1993-yilda oilalarning
ko‘plab muammolariga jamoatchilik e’tiborini jalb qilish, ularni hal qilish uchun
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
226
resurslarni safarbar qilish va oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash maqsadida e’lon
qilingan rezolyutsiyasi asosida O‘zbekistonda har yili 15
-may kuni xalqaro oila kuni
nishonlanadi. Zamonaviy oila duch keladigan ko‘plab muammolar ko‘lami gender omili,
mehnat faoliyati bilan oilaviy hayot o‘rtasidagi muvozanatni hisobga olgan holda
oilalarning ijtimoiy himoyasini ta’minlash zarurati bilan bog‘liq.
2022
–
2026-
yillarda yangi O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning yettita
ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha “taraqqiyot strategiyasi” doirasida oila institutini, ma’naviy
-
axloqiy asoslar va an’anaviy oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash, yoshlarni nikoh va
oilaviy hayotga tayyorlash, oilalardagi nizoli vaziyatlar va ajrimlarning oldini olish
borasida yagona davlat siyosati amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston Respublikasida oilani
mustahkamlash, sog‘lom va baxtli onalik va bolalik uchun zarur shart
-sharoitlarni
yaratish haqida g‘amxo‘rlik qilish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. Oila
-nikoh
munosabatlari va oila a’zolari o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi, milliy
qadriyatlarga asoslangan, xalqaro huquq normalari va talablariga javob beradigan
Qonunchilik bazasi uzluksiz takomillashtirilmoqda. So‘nggi yillarda mamlakatimizda
muvaffaqiyatli amalga oshirilayotgan davlat dasturlari oilani mustahkamlashga
qaratilgan. Amalga oshirilayotgan xalqaro va davlat strategiyalari hamda oilani
mustahkamlash chora-
tadbirlari zamirida fuqarolarning oila va oilaviy o‘zaro
munosabatlarga bo‘lgan munosabatining o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish muhim
ahamiyatga ega
METODLAR
Jamoatchilik fikrini o‘rganish yuzasidan o‘tkazilgan ijtimoiy tadqiqotlarning
natijalari fuqarolarning oila institutining zamonaviy jamiyatdagi roli va
o‘rni, oilaga
zamonaviy inson, ayniqsa, yoshlar nigohi bilan qarash, oilaviy qadriyatlarga bo‘lgan
munosabatini aniqlash imkonini beradi.
Fuqarolarning oila, oila qurish, oilaviy qadriyatlar to‘g‘risidagi tasavvurlari,
qarashlari, munosabatlarini o‘rganishga qaratilgan ijtimoiy tadqiqot onlayn so‘rov usuli
yordamida o‘tkazildi.
2023-yilning sentabr-oktabr oylarida respublikaning barcha hududida onlayn
tarzda o‘quvchilarni milliy qadriyatlar ruhida oilaviy hayotga tayyorlash masalasida
sotsiologik tadqiqot o‘tkazildi. Tadqiqotda respublikaning barcha hududlaridan
5843 nafar o‘quvchilar ishtirok etdi.
Oilaviy qadriyatlar haqidagi tasavvurlarni o‘rganishda tadqiqot doirasida
o‘zbekistonliklar oilada nikohning o‘ziga xos xususiyatlarini (uning qadriyati, oilaviy
hayotning boshlanishi, oilaviy qadriyatlarning yuzaga kelishi va farzandlar hayotiga
singdirish usullari) va oilaning mavjud bo‘lishini tavsiflovchi ehtimoliy qiyinchiliklar
(oilaviy ajrimlar) va oilaviy qadriyatlarni rivojlantirish tendensiyalari hisobga olingan
holda o‘rganildi. Onlayn so‘rovnomalar o‘zbekistonliklar tomonidan oilaviy
qadriyatlarning inson hayotidagi roliga berilgan bahoni aniqlab berdi, bunda oilaning
naslni davom ettirish uchun zarurligi va inson ruhiy-ijtimoiy farovonligining resursi
sifatida tasavvurlar asosiy hisoblanadi.
NATIJALAR
Oilalarning mustahkamligi jamiyatning iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, milliy
xavfsizligini, uning ravnaqi, taraqqiyotini belgilovchi hal qiluvchi omil hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda jamiyatimiz uchun jiddiy xavf tug‘dirayotgan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy,
ekologik, ichki va tashqi omillarning tahdidi ortib borayotgan ayni vaqtda, oilalar
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
227
mustahkamligini ta’minlashning asosiy yo‘li bo‘lgan yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash
masalasi hech kechiktirib bo‘lmaydigan, jiddiy yondashishni talab etuvchi davlat
miqyosidagi dolzarb masaladir.
O‘tkazilgan tadqiqotda yoshlarning rasmiy nikohga bo‘lgan munosabatini aniqlash
bilan birga respondentlarning oila, farzand, ota-
ona namunasi va ularning ma’naviy
axloqiy qarashlarini ko‘rish mumkin. Umuman olganda, respondentlar rasmiy nikoh,
moliyaviy mustaqillik, oilada er-xotinning vafodorligi, oila mustahkamligini oilaning
asosiy sharti hisobladi. Oila qurishda bir xil dinga e’tiqod qilish muhimligi, oilaviy
munosabatlarda patriarxal ya’ni oilada otaning ustunligi, bosh bo‘lishi va oilani moliyaviy
ta’minlash uning zimmasida ekanligini tadqiqot natijalarida ko‘rishimiz mumkin. Shu
bilan birga
ushbu muassasalarda o‘quvchilarning mustaqil oilaviy hayotga tayyorlashda
fundamental tushunchalarni bilish juda muhim va dolzarbdir. Buning sababi:
•
hozirgi vaqtda oila institutida inqirozli hodisalar ro‘y bermoqda va yoshlar
o‘rtasida “erkin munosabatlar” modasini targ‘ib qiluvchi yigit va qizlar ongida oilaviy
qadriyatlarning buzilgan stereotiplari kuzatilmoqda va hokazo;
•
ularning oilalarida moddiy va ma’naviy o‘zaro yordam va qo‘llab
-quvvatlash
bo‘lmagan, birgalikda yuritilmagan ro‘zg‘or ishlari, bolalarning ehtiyojlari qondirilmagan
(masalan, yigit-
qizlar o‘z kuchlari bilan pul topishardi).
Bu omillarning barchasi ta’lim muassasalari o‘quvchilari ongida oilaning maqsadi
va roli va shunga mos ravishda “oila”ning mazmuni haqidagi buzilgan g‘oyalarni asta
-
sekin o‘zgartiradi. Shuning uchun yigit va qizlarning “oila” tushunchasi haqidagi
bilimlarini va uni yaratishda qanday fazilatlar qimmatli ekanligini aniqlash vazifasi
qo‘yilgan. Tadqiqot natijalarining tahlili sifatida olib borilgan so‘rovnomalar va ularning
natijadorligi o‘rganildi. Ular:
Oila deganda nimani tushunasiz? deb, savol berilganda
respondentlarning 5.1% nikoh yoki tug‘ishganlikka asoslangan kichik guruh,
15.1% respondentlar esa oila a’zolar o‘rtasida ro‘zg‘orining birligi, o‘zaro yordam va
ma’naviy mas’uliyati, qarindoshlik rishtasi bilan bir
-
biriga bog‘lash, 27.2% oila
–
inson
zotini davom ettirish, bolalarni tarbiyalash, doimiy ravishda qo‘llab
-quvvatlash,
52.5% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (1
-rasm).
Nikoh yoshi
–
nikoh tuzishga (uylanish, turmushga chiqish) ruxsat etilgan eng
kichik yosh O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi oila kodeksining “nikoh yoshi” 15
-moddasiga muvofiq,
“nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun o‘n sakkiz yosh etib belgilanadi. Uzrli sabablar
bo‘lganida, alohida hollarda (homiladorlik, bola tug‘ilishi, voyaga yetmagan shaxsning
to‘la muomalaga layoqatli deb e’lon qilinishi (emansipatsiya), nikohga kirishni
xohlovchilarning iltimosiga ko‘ra nikoh davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladigan joydagi tuman,
shahar hokimi nikoh yoshini ko‘pi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin”.
А
;
Основной
Б
;
Основной
В
;
Основной
Г
;
Основной
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
228
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining 2019
–
yil 2
–
sentabrdagi “Xotin
-qizlar
va erkaklar uchun teng huquq xamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonunning
“oilaviy munosabatlar hamda bolalar tarbiyasi sohasida xotin
-qizlar va erkaklar uchun
teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari” 24
-
moddasiga muvofiq, O‘zbekistonda
majburiy va erta nikohlarga yo‘l qo‘yilmaydi.
Tadqiqotda nikoh yoshi masalasi ko‘rib chiqildi.
O‘zbekistonda erkaklar va ayollar uchun qonun bilan belgilangan nikoh yoshi
necha yosh? deb, savol berilganda respondentlarning 3.6% 17 yosh, 9.5% 18 yosh,
15.1% 19 yosh, 71.7% bilmayman deb javob berganlar.
Tahlillar shuni ko‘rsatib turibdiki, o‘quvchilarning huquqiy bilim darajasi pastligi
natijasida 71.7% o‘quvchilar nikoh yoshi to‘g‘risida bilimga ega emas (2
-rasm).
Oila qurishning eng muhim shartlari nimalarda deb o‘ylaysiz? deb, savol berilganda
respondentlarning 6.9% moliyaviy mustaqillik, barqaror, doimiy ish yoki daromad
manbaining mavjudligi, 34.3% oila quruvchilarning maishiy muammolarni mustaqil
ravishda hal qila olishi, tug‘iladigan farzandlariga tarbiya bera olishi va ro‘zg‘orni yurita
bilishi, 7.9% oila uchun alohida doimiy uy-
joyning mavjudligi va bo‘lajak er
-xotinning
jismoniy salomatligi, 50.8% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (3
-rasm.
Oila qurishning zarurati nimada deb o‘ylaysiz?
deb, savol berilganda
respondentlarning 30.2% o‘z naslini, avlodini davom ettirish, farzandlar tarbiyalab,
voyaga etkazish, 5.9% turli kasallik, maishiy buzuqlik va axloqsizliklardan saqlanish,
21.9% muqaddas Islom dini ko‘rsatmalari, ota
–
bobolarimizning azaliy qadriyatlari amal
qilish, 42% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (4
-rasm).
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной Основной Основной Основной Основной Основной Основной Основной Основной
А
Б
В
Г
Продажи
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
А
Б
В
Г
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
229
Erta nikoh va uning zararli jihatlari nimada deb o‘ylaysiz? deb, savol berilganda
respondentlarning 27.9% oila quruvchilarning jismoniy, ruhiy, psixologik va fiziologik
jihatdan oilaviy munosabatlarga, 11.6% oila quruvchilarning jinsiy hayotga tayyor emasligi,
ehtimoliy ajrim xavfining yuqoriligi, 10.5% oila quruvchilarning farzand tarbiyasiga
noqobilligi, tajribasizligi, 50% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (5
-rasm).
Siz o‘z oila a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro tushunmovchilik va janjallarning sababi
nimada deb o‘ylaysiz? deb, savol berilganda
respondentlarning 11.7% oila
quruvchilarning jismoniy, ruhiy, psixologik va fiziologik jihatdan oilaviy munosabatlarga,
31.3% oila quruvchilarning jinsiy hayotga tayyor emasligi, ehtimoliy ajrim xavfining
yuqoriligi, 19.6% oila quruvchilarning farzand tarbiyasiga noqobilligi, tajribasizligi,
37.4% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (6
-rasm).
Erkak kishi (er, ota) tomonidan ayol kishi (xotin, ona)ga nisbatan jismoniy kuch
ishlatilishiga yo‘l qo‘yilishi mumkinmi? deb, savol berilganda respondentlarning
58.3% yo‘q, har qanday holatda ham ayol kishiga qo‘l ko‘tarish, urish, jismoniy
zo‘ravonlik qilishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi, 10.2% ayol (xotin) o‘z xatti
-harakati bilan erini
kuch ishlatishga majbur qilgan hollarda jismoniy zo‘ravonlik qilish
(urish) mumkin,
16.9% oila quruvchilarning farzand tarbiyasiga noqobilligi, tajribasizligi, 14.7% aniq
javob bera olmayman deb javob berganlar (7-rasm).
А
;
Основной
Б
;
Основной
В
;
Основной
Г
;
Основной
А
;
Основной
Б
;
Основной
В
;
Основной
Г
;
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
230
Xotin-
qizlarga nisbatan zo‘ravonlik ishlatilishining asosiy sababi gender haqidagi
stereotiplardir.Shuni ta’kidlash kerakki, jamiyatda gender tenglik hosil qilishda
erkaklarni jalb qilish oson ish emas. Chunki, aksariyat erkaklar qizlar va ayollar ustidan
doimiy nazorat o‘rnatishni oddiy holat deb hisoblaydi.Huquqiy asos mavjudligiga
qaramay, ko‘plab qizlar va ayollar gender tenglik bilan bog‘liq kamsitishlarga duch
kelmoqda. Oilada zo‘ravonlik ro‘y bergan hollarda ayollar aksariyat hollarda jinoyat
haqida xabar berishdan qo‘rqadi. Ular xabar bergan taqdirda ham huquqni qo‘llovchi
idoralar ko‘pincha jinoiy yoki ma’muriy ish qo‘zg‘atmaydi, ko‘p hollarda yarashtirishga
harakat qilishadi. Oilada zo‘ravonlik ro‘y bergan hollarda ayollar aksariyat hollarda
jinoyat haqida xabar berishdan qo‘rqishi, xabar bergan taqdirda ham huquqni qo‘llovchi
idoralar ko‘pincha jinoiy yoki ma’muriy ish qo‘zg‘atmay, yarashtirishga harakat qilishi
zo‘ravonlikning qayta
-
qayta sodir etilishiga sabab bo‘lmoqda.
Oilaning mustahkam bo‘lishi uchun nimalar zarur deb o‘ylaysiz? deb, savol
berilganda respondentlarning 38.2% oila a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro iliq munosabatlar,
mehr-muhabbat va hurmat muhitining mavjudligi, 10.1% er va xotinning maishiy
muammolarni mustaqil ravishda hal qila olishi va ro‘zg‘orni yurita bilishi, 6.5% oilada
moliyaviy mustaqillik, barqaror, doimiy ish yoki daromad manbaining mavjudligi,
45.3% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (8
-rasm).
Oilada sog‘lom turmush tarzi deganda nimani tushunasiz? deb, savol berilganda
respondentlarning 9% to‘g‘ri ovqatlanish madaniyatiga amal qilish 23.6% sanitariya va
gigiyena madaniyatiga amal qilish. Turli infeksiyalarning oldini olish. Uy-
ro‘zg‘or, shaxsiy
gigiyena qoidalariga rioya etish 11.9% jinsiy hayotda tozalik va gigiyenani saqlash,
betartib va axloqiy hamda sanitariya me’yorlarga zid jinsiy hayot kechirishdan tiyilish,
55.6% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob berganlar (9
-rasm)
Основной
Основной Основной Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Продажи
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
231
Oilaviy qadriyatlarning diniy asoslari nimalardan iborat? deb, savol berilganda
respondentlarning, 10.3% oilaning muqaddas va afzalligi, 30.1% nikohning Ollohning
amri, Payg‘ambar (sallallohu alayhi va sallam) sunnati sifatida muqaddasligi, halolligi va
afzalligi, 8.8% naslni davom ettirish, farzand dunyoga keltirish, ularni komil insonlar
sifatida tarbiyalash mas’uliyatining mavjudligi, 50.8% barcha javoblar to‘g‘ri deb javob
berganlar (10-rasm).
Gender tenglik deganda nimani tushunasiz? deb, savol berilganda
respondentlarning, 61.8% jamiyat hayoti va faoliyatining barcha sohalarida, shu
jumladan siyosat, iqtisodiyot, huquq, madaniyat, ta’lim, ilm
-fan, sport munosabatlarida
xotin-qizlar va erkaklarning huquq hamda imkoniyatlarining tengligini anglatadi,
17.3% oilada erkak kishining o‘rni va roli yuqori ekanini, erkaklar ayollar har jabhada
ustun bo‘lishi lozimligini bildiradi, 7.7% faqat xotin
-qizlarning huquq va erkinliklarini
kafolatlashga qaratilgan atama, 13.3% ayollarga nisbatan zo‘ravonlik hamda jinsiy tazyiq
o‘tkazishning oldini olishga qaratilgan tushuncha deb javob berganlar (11
-rasm).
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Основной
Основной
Основной
Основной
А
Б
В
Г
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
232
XULOSA VA TAVSIYALAR
O‘tkazilgan ushbu ijtimoiy –
psixologik tadqiqotlar natijalaridan kelib chiqib,
bugungi kunda yoshlarni nikohga tayyorlash sohasida quyidagi muammolar mavjudligini
qayd etish mumkin:
Birinchidan, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlashning ta’lim bilan bog‘liq tizimi
mavjud emas.
Ikkinchidan, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash
jarayoni tizimli ravishda yo‘lga
qo‘yilmagan hamda yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlashning aniq metodikasi ishlab
chiqilmagan. Yoshlar asosan majburiy tarzda ishtirok etishlari, aksariyat hollarda
auditoriya xuddi majburlab bir joyga to‘planganday tuyulishi va tadbirlarning
ta’sirchanligi kamligini bildirishmoqda.
Uchinchidan, ma’lumotlarni yoshlarga yetkazish usuli va shakllari bugungi kun
talablariga javob bermaydi, bu borada axborot texnologiyalarining so‘ngi
imkoniyatlaridan foydalanish talab darajasida emas. Mutaxassislar yoshlarni fikr va
mulohazalarini eshitmayotganligini ta’kidlamoqda.
Jamiyatning asosiy bo‘g‘ini hisoblangan oilalar ajrimining oldini olishda yoshlarni
oilaviy hayotga to‘g‘ri tayyorlash muhim ahamiyat kasb etadi. Bu o‘z navbatida jamiyat
milliy qadriyatlarining asrab avaylanishiga xizmat qilib, kelajak yoshlarning to‘liqsiz
oilalarda tarbiyalanishi va buning oqibatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan salbiy
holatlarning oldini olishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018
-yil 2-
fevraldagi “Xotin
-qizlarni
qo‘llab
-quvvatlash va oila institutini mustahkamlash sohasidagi faoliyatni tubdan
takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” PF
-5325-son Farmoni.
–
“Xalq so‘zi”
gazetasi, 2018-yil 3-fevraldagi soni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev 2017
-yil 15-iyunda
“Ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, muqaddas dinimizning sofligini asrash
–
davr talabi”
mavzusidagi anjumanda so‘zlagan nutqi.
–
http://uza.uz/oz/politics/vatanimiz-tadiri-va-
kelazhagi-y-lida-yanada-amzhi-at-b-lib--15-06-2017 (elektron manba. 2018 yil
9 avgustda murojaat etilgan).
3. 2018-yil 26-
mart kuni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oila
institutini mustahkamlash sohasida kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini
oshirish bo‘yicha maxsus o‘quv kurslarini tashkil etish to‘g‘risida” 230
-son qarori.
–
http://lex.uz/docs/3598026 (elektron manba. 2018 yil 9 avgustda murojaat etilgan).
4.
Anastasi A., Urbina S. (2009) Психологическое тестирование. 7
-
е изд.
–
СПб.:
“Питер”,
–
688 с.
5.
V.M.Karimova (2006) Oilaviy hayot psixologiyasi // o‘quv qo‘llanma.–
T.: Nizomiy nomidagi TDPU,
–
142 b.
7.
G‘.B. Shoumarov va boshqalar. (2008) Oila psixologiyasi. Akademik litsey va
kasb-
hunar kollejlari o‘quvchilari uchun o‘quv qo‘llanma.
-
Т.: “Sharq”,
–
296-
б.
9. Adams, Gary A.; King, Lynda A.; King, Daniel W. (2006) Relationships of job and
family involvement, family social support, and work
–
family conflict with job and life
satisfaction. Source: Journal of Applied Psychology 81.4
–
411-420.Impact factor: 3.8
10. Gilligan C. (1986) In a different voice: psychological theory and women
development. Cambridge (Mass.). P. 18-19
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2023) / ISSN 2181-1415
233
11. Davila J. Marriage (2000).// Encyclopedia of Stress In 3 vol. / Ed. By G. Fink
Vol.2. SanDiego: Acad. Press,
12. Hodorow H. (1982) In a different voice: psychological theory and women
development. Cambridge (Mass.). P. 35-38
14. William L. Cook, David A. Kenny. (2007) Application of the Social Relations
Model to Family Assessment. Source: Journal of Family Psychology, Vol. 18, No. 2,
361
–
371. Impact factor:
