Вопросы совершенствования административно-законодательных норм в нашей стране

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Issues of improving administrative legislative standards

in our country

Rajabboy OTAJONOV

1

Academic Lyceum of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received December 2023

Received in revised form

15 December 2023

Accepted 20 January 2024

Available online

25 February 2024

This article is based on the practice of administrative

legislation in the new Uzbekistan, including the Code of

Administrative Responsibility, and based on the analysis of the

theories of legal scholars, recommendations were developed by

the author.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1-pp303-306

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

administrative norm,

violation,

administrative offense,

administrative punishment,

vehicles.

Yurtimizda

ma’muriy

qonunchilik

normalarini

takomillashtirish masalalari

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

ma’muriy norma,

qoidabuzarlik,

ma’muriy huquqbuzarlik,

ma’muriy jazo,

transport vositalari.

Ushbu maqola yangi O‘zbekistonda ma’muriy qonunchilik,

jumladan ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksini

amaliyotdan kelib chiqib hamda huquqshunos olimlarni

nazariyalarni tahlil qilib muallif tomonidan taklif tavsiyalar

ishlab chiqilgan.

Вопросы

совершенствования

административно

-

законодательных норм в нашей стране

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

Административная норма,

нарушение,

административное

правонарушение,

административное

наказание,

транспортные средства.

Данная статья основывается на практике применения

административного

законодательства

в

Новом

Узбекистане, включая Кодекс об административной

ответственности. Автор провел анализ теорий ученых

-

правоведов и на его основе разработал рекомендации.

1

Director, Lieutenant Colonel, the Academic Lyceum of Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

1 (2024) / ISSN 2181-1415

304

Huquqiy demokratik davlat va kuchli fuqarolik jamiyatini qurish, davlat va jamiyat

ishlarini boshqarishda jamoatchilik ishtirokini kengaytirish, mamlakatning ijtimoiy-

siyosiy hayotida o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, ommaviy
axborot vositalarining faol va bunyodkor rolini, jamiyat va davlatning o‘zaro hamkorligi

samaradorligini oshirish bugungi kunning dolzarb vazifasidir.

Mamlakatimizda so‘nggi yillarda jamoat xavfsizligini ta’minlash yo‘nalishidagi

ishlarni “Xalq manfaatlariga xizmat qilish” tamoyili asosida tashkil etishning mutlaqo

yangi mexanizm va tartiblari joriy etilib, davlat organlarining jamoatchilik tuzilmalari

bilan o‘zaro maqsadli hamkorligi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa

-

da, ammo so‘nggi paytlarda

jahonda kuchayib borayotgan turli xavf-xatar va ziddiyatlar, el-yurt tinchligi va

osoyishtaligiga tahdidlar, pandemiya, tabiiy va texnogen ofatlar mas’ul davlat
tuzilmalariga o‘z faoliyatini “Barcha sa’y

-

harakatlar inson qadri uchun” degan ustuvor

g‘oya asosida yanada takomillashtirish vazifasini yuklamoqda[1].

Shu boisdan, bugungi kunda yo‘l

-transport hodisalari sababli vafot etayotgan va

tan jarohati olayotgan shaxslar, ayniqsa yoshlar va bolalar o‘limining yuqoriligi yo‘l
harakati xavfsizligini ta’minlash zaruratini kun tartibidagi eng muhim masalalardan

biriga aylantirmoqda[2].

Bu jarayonda javobgarlikning muqarrarligini ta’minlash hamda jazo choralarining

ta’sirchanligi va samaradorligini oshirish mazkur turdagi huquqbuzarliklar profilaktikasi
muhim o‘rin tutadi. Hozirgi kunda haydovchilar tomonidan turli mast qiluvchi,
gangituvchi dori vositalarini iste’mol qilgan holda transport vositalarini boshqarish
holatlari ko‘payib bormoqda.

Amaliyotda ushbu turdagi qoidabuzarlik holati aniqlangan holda sodir etilgan

huquqbuzarlik uchun chora ko‘rishning aniq huquqiy mexanizmlaring belgilanmaganligi
(huquqiy asosi yo‘qligi sababli), fuqarolar tomonidan e’tiroz va shikoyatlar bildirilishiga
sabab bo‘lmoqda. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi MJtKning[3] 131

-moddasida

transport vositalarini alkogolli ichimlikdan, giyohvand modda ta’siridan yoki o‘zgacha
tarzda mast holda boshqarish tegishli javobgarlikka sabab bo‘lishi belgilangan bo‘lib,
qonun normasida “o‘zgacha tarzdagi mastlik” tushunchasining mazmuniga izoh

berilmagan.

Bugungi kun amaliyotida shaxsning alkogolli mastlik yoki giyohvandlik vositalari

ta’sirida ekanligini aniqlash va tegishli ta’sir choralarini qo‘llash imkoni mavjud bo‘lsa

-da,

giyohvandlik vositalarining analoglari, psixotrop moddalar yoki shaxsning aql-idrokiga

ta’sir ko‘rsatuvchi boshqa moddalar ta’siri ostidahuquqiy baholash turli muammolarni
yuzaga keltirmoqda. Sababi, yuqoridagi qonun normasi ushbu masalalarni to‘liq qamrab
olmagan. Shuningdek, ma’lumki ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishni ko‘rib

chiqayotgan organ (mansabdor shaxs) sodir etilgan qilmishda javobgarlikni

yengillashtiruvchi va og‘irlashtiruvchi holatlarning mavjudligini aniqlashi shart

hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasi MJtKning [3] 32

-

moddasida quyidagi ma’muriy

javobgarlikni og‘irlashtiruvchi holatlar nazarda tutilgan:

1)

g‘ayrihuquqiy harakatlarni to‘xtatish vakolati bor shaxslar tomonidan qo‘yilgan

talabga qaramay, bunday harakatlarni davom ettirish;

2)

ma’muriy jazo chorasiga tortilgan shaxsning bir yil mobaynida yana o‘sha

xildagi huquqbuzarlikni sodir etishi, xuddi shuningdek huquqbuzarlikning ilgari
sudlangan shaxs tomonidan sodir etilishi;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

1 (2024) / ISSN 2181-1415

305

3) voyaga yetmagan shaxsni huquqbuzarlikka tortish;
4) huquqbuzarlikning bir guruh shaxslar tomonidan sodir etilishi;
5) huquqbuzarlikning tabiiy ofat sharoitida yoki boshqa favqulodda holatlarda

sodir etilishi;

6) huquqbuzarlikning mast holda sodir etilishi.

Ma’muriy jazo chorasini qo‘llovchi

organ (mansabdor shaxs) sodir etilgan ma’muriy huquqbuzarlikning xususiyatiga qarab
mazkur holatni aybni og‘irlashtiruvchi holat deb topmasligi mumkin Mazkur holatlar
tahlilidan ham ko‘rinib turibdiki, huquqbuzarlikning mast holda sodir etilishi
javobgarlikni og‘irlashtiruvchi holat ekanligi qayd etilgan holda, mastlikning turi
(alkogolli yoki boshqa moddalar ta’sirida) haqida izoh keltirilmagan.

Bu holatda ham, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar

yoki shaxsning aql-

idrokiga ta’sir ko‘rsatuvchi boshqa moddalar ta’sirida ma’muriy

huquqbuzarlik sodir etish javobgarlikni og‘irlashtiruvchi holat deb tan olinish
(olinmaslik) bahsli masala bo‘lib qolmoqda.

Yuqoridagilarni inobatga olib, fikrimizcha, O‘zbekiston Respublikasi MJtKga [3]

tegishli o‘zgartirishlar kiritish asosida quyidagicha bayon etish lozim bo‘ladi:

1) 32-moddaning birinchi qismi yettinchi xatboshisini quyidagi tahrirda bayon

etish:“6) huquqbuzarlikning alkogolli mastlik holatida yoki giyohvandlik vositalari,

ularning analoglari, psixotrop moddalar yoki shaxsning aql-

idrokiga ta’sir ko‘rsatuvchi

boshqa moddalar ta’siri ostida sodir etilishi. Ma’muriy jazo chorasini qo‘llanuvchi organ
(mansabdor shaxs) sodir etilgan ma’muriy huquqbuzarlikning xususiyatiga qarab
mazkur holatni aybni og‘irlashtiruvchi holat deb topmasligi mumkin”.

2) 32-moddani quyidagi tahrirda bayon etish:

“131

-modda. Transport vositalarini

mast holda boshqarish haydovchilarning transport vositalarini alkogolli ichimlikdan
mast holda yoki giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop moddalar yoki
shaxsning aql-

idrokiga ta’sir ko‘rsatuvchi boshqa moddalar ta’siri ostida boshqarishi

transport vositasini boshqarish huquqidan uch yil muddatga mahrum qilib, bazaviy

hisoblash miqdorining qirq baravari miqdorida jarima solishga sabab bo‘ladi.

Xuddi shunday huquqbuzarlik transport vositalarini boshqarish huquqi bo‘lmagan

shaxs tomonidan sodir etilgan bo‘lsa, bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravari
miqdorida jarima solishga yoki o‘n besh sutkagacha muddatga ma’muriy qamoqqa
olishga sabab bo‘ladi.Alkogolli ichimlikdan mast holda yoki giyohvandlik vositalari,

ularning analoglari, psixotrop moddalar yoki shaxsning aql-

idrokiga ta’sir ko‘rsatuvchi

boshqa moddalar ta’siri ostidagi shaxsga transport vositasini boshqarishni topshirish

transport vositasini boshqarish huquqidan uch yil muddatga mahrum qilib, bazaviy

hisoblash miqdorining qirq baravari miqdorida jarima solishga sabab bo‘ladi.Yo‘l
harakati xavfsizligini ta’minlash amaliyotida noma’lum shaxslar tomonidan yo‘l

-transport

hodisalari sodir etilib, haydovchilarning hodisa joyidan yashirinishi oqibatida hujjatlar

to‘plamini huquqbuzar topilgunga qadar yuritish jarayonida ham turli muammolar

kuzatiladi.

Jumladan, ulardan biri yuqoridagi kabi holatlarda ma’muriy javobgarlikka tortish

muddatining o‘tib ketishi bo‘lib, ushbu holat huquqbuzarlik uchun javobgarlikning
muqarrarligini ta’minlash imkonini bermaydi. Qoidaga ko‘ra (MJtKning 36

-moddasi),

ma’muriy jazo huquqbuzarlik sodir etilgan kundan boshlab, davom etayotgan

huquqbuzarliklar uchun esa, huquqbuzarlik aniqlangan kundan boshlab bir yildan

kechiktirmay qo‘llanilishi mumkin.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

5

№

1 (2024) / ISSN 2181-1415

306

Jinoyat ishini qo‘zg‘atish rad etilgan yoki jinoyat ishi tugatilgan bo‘lsa

-yu, lekin

huquqbuzarning harakatlarida ma’muriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud bo‘lsa,
ma’muriy jazo chorasi jinoyat ishi qo‘zg‘atishni rad etish yoki jinoyat ishini tugatish
to‘g‘risida, agar ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan muddatlar o‘tmagan
bo‘lsa, qaror qabul qilingan kundan e’tiboran bir oydan kechiktirmay qo‘llanilishi

mumkin.

Yuqoridagi holatlar natijasida to‘xtatilgan ma’muriy

huquqbuzarlik to‘g‘risidagi

ish tergovga qadar tekshiruv organlari tomonidan qayta tiklangan hollarda ma’muriy
jazo chorasi qachon va qay tartibda qo‘llanilishi mumkinligi hal etib berilmagan.

Natijada ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni yuritish muddatlari o‘tib,

jabrlanuvchilarning e’tirozlari va shikoyatlari ko‘payib bormoqda. Masalan, O‘zbekiston
Respublikasi IIVning ma’lumotlariga ko‘ra, 2019

-yilda 1097 ta, 2020-yilda 1093 ta,

2021-yilda 1

797 tasi ma’muriy tartibdagi yo‘l

-

transport hodisalari bo‘yicha haydovchilar

hodisa joyidan ketib qolgan. Mazkur holatlar natijasida 2019-yilda 1097 ta, 2020-yilda
1093 ta, 2021-

yilda 1099 ta ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish hujjatlari

to‘xtatilgan.

Bu kabi salbiy holatlarni oldini olish, sodir etilgan huquqbuzarlik holati uchun jazo

muqarrarligini ta’minlash va jabrlanuvchilarning e’tirozlarini oldini olish maqsadida

MJtKning 36-

moddasini quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan to‘ldirish, uchinchi

qismni esa, to‘rtinchi qism deb hisoblash taklif etiladi: “To‘xtatilgan ma’muriy
huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish tergovga qadar tekshiruv organlari tomonidan qayta
tiklangan hollarda ma’muriy jazo chorasi shaxsni ma’muriy javobgarlikka tortish
to‘g‘risida qaror qabul qilingan kundan e’tiboran bir oydan kechiktirmay qo‘llanilishi
mumkin”.Ayrim MDH davlatlari tajribasi tahlili ham ushbu taklifning asosli ekanligini

tasdiqlaydi. Xususan, Rossiya Federatsiyasi (191-

moddasi), Qirg‘iziston (548

-1-moddasi)

va Tojikiston (134-

moddasi) respublikalari ma’muriy qonunchiligida bunday holatlar

belgilangan.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO

‘

YXATI:

1.

M.Suvankulov Fuqarolarni o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyatini huquqiy

ta’minlashda ma’muriy qonunchilikni takomillashtirishning dolzarb masalalari //
Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i prikladnыx nauk. –

2022.

–

T. 2.

–

№. 10 Special

Issue.

–

S. 247-252.

2.

D.X.Yuldashev O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy qonunchilik normalarini

takomillashtirishga doir ayrim mulohazalar // Yevraziyskiy jurnal prava, finansov i

prikladnыx nauk. –

2022.

–

T. 2.

–

№. 10 Special Issue. –

S. 9-11.

3.

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi.

Elektron manba: https://www.lex.uz/acts/97664