Особенности объекта экологических преступлений

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Characteristics of the object of crimes in the field of
ecology

Sapargul UTEMURATOVA

1

Karakalpak State University Named After Berdakh

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received May 2024

Received in revised form

15 June 2024

Accepted 25 June 2024

Available online

15 July 2024

This article analyzes the specifics of the object of crimes in

the field of ecology. The main aspects related to general,

specific, special and direct objects of crimes in the field of
environmental protection and the use of natural resources are

considered. The targets of environmental crimes include
various natural resources, ecosystems and public relations that
protect human health and well-being. The article analyzes the

basic concepts associated with environmental crimes, their
social and legal significance, regulatory measures within the

framework of international and national legislation.
Recommendations are also given for improving the practice of
applying criminal legislation in relation to environmental

crimes. The study results highlight the importance of an
integrated approach aimed at protecting the environment and
ensuring sustainable development.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss6/S-pp60-66

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

ecology,

natural resources,

damage,

criminal law,

object of crime,

social relations.

Экология

соҳасидаги

жиноятларнинг

объекти

хусусиятлари

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

экология,

табиий ресурслар,

зарар,

жиноят қонуни,

жиноят объекти,

ижтимоий муносабатлар.

Мазкур мақолада экология соҳасидаги жиноятларнинг

объекти хусусиятлари таҳлил қилинган. Атроф

-

муҳитни

муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан фойдаланиш

соҳасидаги жиноятларнинг умумий, турдош, махсус ва

бевосита

объектлари

борасидаги

асосий

жиҳатлар

ёритилган. Экология соҳасидаги жиноятларнинг объектлари

турли табиий ресурслар, экотизимлар ва инсон саломатлиги

ҳамда фаровонлигини муҳофаза қиладиган ижтимоий

1

Karakalpak State University named after Berdakh. E-mail: utemuratovasapargul8@gmail.com

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

61

муносабатларни ўз ичига олади. Мақолада экологик

жиноятлар билан боғлиқ асосий тушунчалар, уларнинг

ижтимоий ва ҳуқуқий аҳамияти, халқаро ва миллий

қонунчилик доирасидаги тартибга солиш чора

-

тадбирлари

таҳлил

қилинган.

Шунингдек,

экология

соҳасидаги

жиноятлар бўйича жиноят қонунини қўллаш амалиётини

такомиллаштириш юзасидан тавсиялар берилган. Тадқиқот

натижалари атроф

-

муҳитни муҳофаза қилиш ва барқарор

ривожланишни

таъминлашга

қаратилган

комплекс

ёндашувнинг муҳимлигини таъкидлайди.

Особенности объекта экологических преступлений

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

Экология,

природные ресурсы,

ущерб,

уголовное право,

объект преступления,

общественные отношения.

В данной статье анализируются специфика объекта

преступлений в сфере экологии. Рассматриваются

основные аспекты, связанные с общими, видовыми,

специальными

и

непосредственными

объектами

преступлений в области охраны окружающей среды и

использования

природных

ресурсов.

Объекты

преступлений в сфере экологии включают различные

природные ресурсы, экосистемы и общественные

отношения, защищающие здоровье и благополучие

человека. В статье анализируются основные понятия,

связанные

с

экологическими

преступлениями,

их

социальное и правовое значение, меры регулирования в

рамках

международного

и

национального

законодательства.

Также

даны

рекомендации

по

совершенствованию практики применения уголовного

законодательства

в

отношении

экологических

преступлений. Результаты исследования подчеркивают

важность комплексного подхода, направленного на охрану

окружающей среды и обеспечение устойчивого развития.

Экология соҳасидаги жиноятларда Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги

инсон саломатлиги учун, экологик мувозанатни сақлаш учун, республикани

самарали ва барқарор ижтимоий

-

иқтисодий ривожлантириш манфаатлари йўлида

табиатдан оқилона ва уни ишдан чиқармайдиган қилиб фойдаланиш учун қулай

шарт

-

шароитлар яратиш; жонли табиатнинг турлари ва генетик фонди бойлигини

сақлаб қолиш; экология тизимлари, ландшафтлар ва ноёб табиат объектлари

хилма

-

хиллигини сақлаб қолиш; экология хавфсизлигини таъминлаш; табиат

объектлари билан боғлиқ моддий маданий мерос объектларини асраб қолиш

зарурлигини белгилаб беради.

Бунинг учун экология соҳасида атроф

-

муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий

ресурслардан оқилона фойдаланишга қаратилган ягона давлат сиёсатини

шакллантириш ва изчил амалга ошириш зарур.

Давлат экологик сиёсати воситаларининг арсеналида инсоннинг ноқонуний

хатти

-

ҳаракатларидан келиб чиқадиган атроф

-

муҳитга нисбатан энг хавфли

таҳдидларга қарши курашиш учун ҳуқуқий асос яратишга мўлжалланган жиноят

-

ҳуқуқий сиёсат муҳим рол ўйнайди.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

62

Мутахассислар экологик жиноятчиликнинг 95

-

99% латент жиноятчилик

эканлигини таъкидлашлари бежиз эмас [1].

Ушбу вазиятнинг асосий сабаблари нафақат экология соҳасидаги

жиноятларнинг турларини аниқлаш, очиш ва тергов қилишда процессуал ва
криминалистик қийинчиликларнинг мавжудлиги, балки доимий равишда ўзгариб

турадиган, тўлиқ кодификацияланмаган ва ҳар доим ҳам мукаммал бўлмаган
экологик қонунчиликнинг Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси XIV бобида

назарда тутилган барча жиноятларнинг бланкетлилигида катта аҳамият касб
этиши билан боғлиқ.

Айниқса, экология соҳасидаги жиноятлар таркибини исботлашда экология

соҳасидаги жиноятларнинг объекти ва предметини, шунингдек, экология

соҳасидаги жиноятлар натижасида келтирилган зарарни аниқлаш муаммоли
ҳисобланади.

Экология соҳасидаги жиноятларнинг яна бир ўзига хос хусусияти шундан

иборатки, ушбу соҳадаги жиноятларни квалификация қилишда ҳуқуқни муҳофаза

қилиш орган ходимлари жиноят

-

ҳуқуқий нормани қўллашда

дуч келадиган кўплаб

ҳал қилинмаган

муаммоларниг мавжудлиги ҳисобланади (экологик жиноят

таркибида жиноят объекти ва предметини аниқлаш,

экология соҳасидаги

жиноятларда жиноят қуроли ва воситасидан предметни фарқлаш, қўриқланадиган

табиат объектлари рўйхати, экология соҳасидаги жиноятлар предмети ва мулкий
жиноятлар предмети ўртасидаги фарқ ва бошқалар.).

Экология соҳасидаги жиноятлар учун жавобгарлик тўғрисидаги жиноят

ҳуқуқи нормаларини тушуниш ва қўллаш билан боғлиқ қайд этилган

қийинчиликларнинг мавжудлиги билан изоҳланади. Бу экология соҳасидаги
жиноятлар объекти масаласини батафсил ўрганиш зарурлигинини келтириб

чиқаради.

Профессор М.Х

.Рустамбоев “Жиноят объекти –

жиноий тажовуз қаратилган

ва шу тажовуз орқали унга зарар етказилиши мумкин

бўлган ижтимоий

мунособатлардир”, –

деб таъкидлайди [2,

Б.

112].

Жиноят объекти жиноят мазмуни

ва унинг ижтимоий хавфлилик даражасини аниқлайди. Шунингдек, жиноятни
тўғри квалификация қилиш ва жазони индивидуаллаштиришга таъсир кўрсатади.

Жиноят ҳуқуқи бўйича кўпгина илмий ишларда жиноят объекти сифатида

фақат жиноят ҳуқуқи билан муҳофаза қилинадиган ижтимоий муносабатларгина

тан олиб келинади. Кейинги даврлардаги илмий ишларда жиноят

объекти

тушунчаси турлича талқин қилинмоқда. Масалан, бу муаммо Г.П.

Новоселов

томонидан чуқур тадқиқ қилинган ва у “жиноят объекти ижтимоий муносабатлар”
тезисининг ҳамма вақт ҳам тўғри бўлавермаслигини далиллашга ҳаракат қилади

[3,

Б.

208.]. Муаллиф ҳар бир

жиноят объекти, шунингдек, кўп объектли

жиноятларнинг ҳар

бирининг объекти индивидлар ёки уларнинг кичик ёҳуд катта

гуруҳлари (бирлашмалари) бўлиши мумкин, деб ҳисоблайди. У жиноят
натижасида қандайдир нарсага эмас (бойликлар, ҳуқуқ нормалари, муносабатлар,

манфаатлар), балки кимгадир зарар келтиради ёки келтириш хавфини туғдириши,
жиноят инсондан бошқа ҳеч кимга зарар келтирмаслиги,

шу боис, жиноят

объектини нимадир, деб эмас, балки кимдир, деб қараш

керак, деган фикрни

илгари суради.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

63

Биз бу ерда илмий мунозарага берилмасдан, жиноят объектини жиноят

қонуни билан қўриқланадиган ижтимоий муносабатлар деб ҳисобловчи кўпчилик
олимлар фикрига қўшиламиз. Чунки ҳар қандай давлат тузилмасининг асоси

ижтимоий муносабатлардан ташкил топади. Шу

боис ҳам қонун ушбу

муносабатларни ўз ҳимоясига олади (Жиноят кодексининг 2

-

моддаси). Демак,

жиноятнинг умумий объекти

(Жиноят кодексининг 14

-

моддасига мувофиқ)

–

жиноят қонуни билан муҳофаза қилинадиган жиноий ҳаракат (ҳаракатсизлик)

натижасида

зарар келтирадиган ёки реал зарар келтириш хавфини пайдо этувчи

ижтимоий муносабатлардир.

Экология соҳасидаги ижтимоий муносабатлар жиноят объекти сифатида

жуда мураккаб ҳодиса ҳисобланади.

Э.Н.

Жевлаков экологик тажовуз объекти сифатида сифат жиҳатидан қулай

табиий муҳитни сақлаш, унинг ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва аҳолининг

экологик хавфсизлигини таъминлаш бўйича ижтимоий муносабатларни
таъкидлайди [4.

Б.

48.].

И.В.

Лавигина экология соҳасидаги жиноятлар объектини атроф

-

муҳитни

муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилиш билан чегаралаган деб таъкидлайди

[5.

Б.

12.].

Н.И.

Ветров, В.А.

Нерсесянц экология соҳасидаги жиноятларнинг объектига

ўрнатилган экологик ҳуқуқ

-

тартиботи, жамиятнинг экологик хавфсизлиги

соҳасидаги ижтимоий муносабатларни киритадилар [6.

Б.

118.].

Э.Н.Жевлаков экология соҳасидаги жиноятларнинг гуруҳлик объекти

сифатида инсон ҳаёти ва соғлиғининг асоси бўлмиш ҳамда унинг учун

қулай

табиий муҳитдан оқилона фойдаланиш, уни сақлаб қолиш,

аҳолининг экологик

хавфсизлигини таъминлаш бўйича жиноят қонуни

билан муҳофаза қилинадиган

комплекс ижтимоий муносабатларни тан

олиш даркор, деб ҳисоблайди [4.

Б.

22.].

О.Л.

Дубовик фикрича, экология соҳасидаги жиноятларнинг объекти

–

бу

фактик ижтимоий муносабатларнинг, уларнинг ҳуқуқий шаклининг ва

моддий

таркибининг мураккаб мажмуасидир. Бу муносабатларни

оқилона ва экологик

қонунчилик нормаларига мос ҳолда амалга ошириш инсоннинг ҳаёт кечиришини,
атроф

-

муҳитдан бевосита тирикчилик

қилиш асоси сифатида фойдаланишини,

ижтимоий эҳтиёжларини

оқилона қондиришини

ва унинг хавфсизлигини

таъминлайди [7.

Б.

86.].

Кўринадики, экологик муносабатлар жуда мураккаб ва шу боис бу соҳадаги

жиноятлар объектини аниқлаш муайян қийинчиликларни келтириб чиқаради. Лекин,

шунга қарамасдан, жиноят объекти ҳар бир жиноятда тўғри аниқланиши керак.
Нотўғри аниқланган объект нотўғри квалификацияни келтириб чиқариши мумкин.

Бизнинг фикримизча, Э.

Жевлаков томонидан берилган тавсиф

объект

мазмунини тўла очиб беради. Лекин уни яна ҳам тўлдириш

лозим, яъни юқорида

қайд этилган жиноят қонуни билан муҳофаза қилинадиган ижтимоий
муносабатлар нафақат инсон, балки табиий муҳитда ьавжуд бўлган барча

жониворларнинг қулай атроф

-

муҳитга эга бўлиш ҳуқуқини жиноий тажовуздан

муҳофаза қилади.

Экологик жиноят объектининг мавжуд таърифларини таҳлил қилиш

натижасида барча муаллифлар ўз эътиборини, асосан, экологик жиноят объектини

ташкил этувчи айрим томонларига қаратади, деб хулоса қилиш мумкин. Шу билан

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

64

бирга, жиноят объектини аниқлаш муҳим аҳамиятга эга, чунки бу элемент,

биринчидан, жиноятнинг конкрет таркибининг юридик тузилишини, иккинчидан,
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг Махсус қисмида жиноят содир

этилган жойни, учинчидан, жиноят объектини аниқлашдаги хатолар жиноий
қилмишни квалификация қилишда хатоликларга сабаб бўлади.

Шундай қилиб, экология соҳасидаги жиноятларнинг объекти экологик

хавфсизликни, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш, инсон ва табиий

муҳитда яшовчи барча жониворларнинг тирикчилиги учун қулай атроф

-

муҳитни

таъминлашга қаратилган жиноят қонуни билан муҳофаза қилинадиган ижтимоий

муносабатлар мажмуасидир.

Экология соҳасидаги жиноятлар (Жиноят кодекси XIV боб) қонун чиқарувчи

томонидан икки гуруҳга ажратилади: атроф

-

муҳитни муҳофаза қилиш (ЖК 193–

196 моддалар) ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги жиноятлар (ЖК 197–

204 моддалар).

Экология соҳасидаги жиноятларнинг груҳларга ажратилишидан

келиб чиқиб, уларнинг турдош объектлари ҳам фарқланиши мумкин. Жиноятнинг

турдош объекти

(

Турдош объект тушунчаси 1960

йили россиялик олим Свердлов

юридик институти профессори Е.А.

Фролов томонидан тақдим этилган. У махсус

объект ичида турдош объектни ажратади. (Қаранг

.

:Фролов Е.А.

Спорные вопросы

учения об объекте преступления./Сб.ученых трудов

.

вып.10

.

Свердловск. 1968. –

С

. 203

–204). Лекин бу фикр ўша даврларда олимлар томонидан қўллаб

-

қувватланмайди.

) тўғрисида адабиётларда ягона фикр йўқ. Айрим тадқиқотларда

турдош объект махсус объектнинг бир тури ва уни алоҳида турга ажратиш
мақсадга мувофиқ эмас, деган фикрлар билдирилади [8.

Б.

91.].

Лекин биз бундай фикрга қўшила олмаймиз. Амалдаги Жиноят кодекси махсус

қисми тузилиши бобларни ўз ичига олувчи қисмларга бўлинган. Бизнинг

фикримизча, Жиноят кодексининг боблардан иборат бўлими жиноятнинг махсус
объекти, шу бўлим ичидаги бобларни эса турдош объект деб ҳисоблаш тўғри бўлади.

Шу нуқтаи назардан объектнинг турдош турини алоҳида ажратиб ўрганган олимлар
фикрига тўла қўшиламиз [9.

Б.

85.]. Шу нуқтаи назардан экология соҳасидаги

жиноятларнинг турдош объектлари атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан
фойдаланиш соҳасидаги ижтимоий мунособатлар ҳисобланади.

Жиноятларнинг турдош объеклари

–

ушбу ижтимоий муносабатлар алоҳида

ажраладиган бир неча мураккаб муносабатлардан ташкил топади. Булар экологик

хавфсизликни таъминлаш муносабатлари, табиат объектлари

–

ер, сув, атмосфера,

ўсимликлар ва ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш бўйича муносабатларнинг

бузилиши, ерни муҳофаза қилишнинг бузилишига олиб келиши мумкин.

Табиатдан фойдаланиш соҳасидаги жиноятларда (ЖК 197–

204-

моддалар)

объектнинг таркибий қисми атроф

-

муҳит муҳофазаси ва экологик хавфсизликни

таъминлаш сифатида табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ҳисобланади. Чунки

атроф

-

муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик ҳавфсизликни таъминлаш энг аввало

табиат инъом этган бойликлардан оқилона фойдаланишдан бошланиши керак.

Айрим тадқиқотчиларнинг жиноят

объекти табиий ресурслар

–

ер, сув,

атмосфера ва ҳайвонот дунёси деб ҳисоблаши, бизнинг фикримизча,

нотўғри.

Бу ҳақида Э.Н.

Жевлаков ҳам “экология соҳасидаги жиноятларда объект табиий

ресурслар бўлиши мумкин деб ҳисоблаганда, жиноят объекти ва предмети

орасидаги фарқ қолмайди”, –

деб таъкидлайди [4.

Б.

20.]. Дарҳақиқат, жиноят

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

65

объекти табиий ресурсларни муҳофаза қилишдан келиб чиқадиган ижтимоий

муносабатларга қарши қаратилади, табиий ресурсларнинг

ўзи эса жиноят

предмети бўлиши мумкин.

“Жиноятларнинг бевосита объекти дейилганда, ижтимоий хавфли тажовуз

содир этилаётганда бевосита тажовуз қаратилган ижтимоий мунособат

тушунилади”, –

деб таъкидлайди профессор М.Х.

Рустамбоев [2.

Б.

116.]. Айнан

жиноятнинг бевосита объектини тўғри аниқлаш жиноятни квалификация қилишда

катта аҳамият касб этиб, жиноятга яраша жазо тайинлашда муҳим ўрин тутади.

Экология соҳасидаги жиноятларнинг асосий объекти атроф

-

муҳитни

муҳофаза қилиш, турли хил табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва уларни
сақлаш, экологик хавфсизликни таъминлаш ва бошқа табиатни муҳофаза қилиш

манфаатлари

билан боғлиқ ижтимоий муносабатлардир [11]

.

Экология соҳасидаги жиноятларнинг бевосита объектлари модда

диспозицияларининг ўзида кўрсатилган. Масалан, экологик хавфсизликка оид
нормалар ва талабларни бузиш (Жиноят кодексининг 193

-

моддаси) жиноятида

бевосита объект экологик хавфсизликни таъминлашдан келиб чиқувчи ижтимоий
муносабатлар ҳисобланади. Яъни қонун чиқарувчи диспозицияда саноат,

энергетика, транспорт, коммунал хизмат, агросаноат, илм

-

фан ёки бошқа

объектларни лойиҳалаш, жойлаштириш, қуриш ва ишга тушириб фойдаланишда

экологик хавфсизликнинг сақланишини назарда тутадиган норма ва
қоидаларнинг қонун ҳимоясида эканлигини кўрсатиб беради. Демак, ушбу норма

ва қоидалар қўлланишидан келиб чиқадиган

ижтимоий муносабатлар жиноятнинг

бевосита объекти бўлиши мумкин.

Жиноят кодексининг 194

-

моддаси диспозициясида ҳам жиноят объекти

батафсил ёритилган. Яъни жиноят экологик оқибатларни келтириб чиқарган

ҳалокатлар ёки атроф табиий муҳитнинг радиациявий, кимёвий, бактериявий
ифлосланганлигини ёхуд инсон ҳаёти ёки соғлиғи, тирик табиат учун хавфли

бўлган бошқача тарзда ифлосланганлиги тўғрисида ёхуд аҳоли саломатлигининг
ҳолатига доир маълумотларни ўз вақтида ва аниқ бериши лозимлигига

қаратилган. Демак, жиноят мансабдор шахснинг юқорида келтирилган атроф

-

муҳит ўзгаришлари тўғрисида ўз вақтида ва аниқ маълумот беришини

таъминлайдиган ижтимоий муносабатлардир.

Объекти жиҳатидан экология соҳасидаги жиноятларнинг бошқа соҳалардаги

жиноятлардан фарқи шундаки, жиноятлар натижасида бевосита объектга ва
Жиноят кодекси билан муҳофаза қилинадиган бошқа объектларга ҳам зарар

келтирилади. Бундай ҳолат назарияда икки объектли жиноятлар деб келтирилади

[10.

Б.

116.]. Икки объектли жиноятларнинг бевосита объекти асосий ва қўшимча

деб ажратилади. Қўшимча объектнинг ўзи эса

зарур ва факультатив турларга

ажратилади

[11.

Б

. 151.].

Бизнинг тадқиқот объектимиздаги ҳамма жиноятларнинг (Жиноят

кодексининг 193–

204-

моддалари) бевосита объекти асосий объект ва қўшимча

зарурий объектлардан иборат.

Жиноят кодексининг 194–

204-

моддалари диспозицияларида жиноят

натижасида зарар келиши мумкин бўлган қуйидаги ҳолатлар –

қўшимча зарурий

объектлар кўрсатилган: аҳолининг оммавий касалланиши (ЖК 193, 194, 195, 196,

201-

моддалар),

ҳайвонлар, паррандалар ёки балиқларнинг қирилиб кетиши

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

06 (2024) / ISSN 2181-1415

66

(ЖК 194,195, 196, 200, 201 моддалар) ёки бошқача оғир оқибатлар (ЖК 193–

204 моддалари).

Шунингдек, Жиноят кодексининг 194–

196-

моддаларининг

2-

қисмида кўрсатилган жиноятлар натижасида одам ўлиши мумкин эканлиги қайд

этилган. Демак, Жиноят кодексининг 194–

204-

моддаларида бевосита қўшимча

объект

–

инсон ҳаёти ва соғлиғини, ҳайвонлар, паррандалар ёки балиқларнинг

тирикчилигини таъминлашга қаратилган ижтимоий муносабатлардир.

Умумий хулоса сифатида таъкидлаш керакки, экология соҳасидаги

жиноятларнинг бошқа соҳадаги жиноятлардан объекти жиҳатидан фарқи
шундаки, жиноятлар натижасида бевосита объектга ва Жиноят кодекси билан

муҳофаза қилинадиган бошқа объектларга ҳам зарар келтирилади. Экология
соҳасидаги жиноятлар натижасида одам ҳаёти ва соғлиғига зарар келиши мумкин.

Лекин, шунга қарамасдан, бу жиноятлар XIV

-

бобдаги жиноятлар қаторига

киритилган. Бу қонун чиқарувчининг экология соҳасидаги ижтимоий

муносабатларини бевосита объект деб ҳисоблаганлигидан келиб чиқади.

Қўшимча объектларнинг диспозицияда келтирилиши ушбу жиноятнинг

ижтимоий хавфлилик даражасини кўрсатади.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.

Шарипкулова А.Ф. Предмет экологического преступления: диссертация

...

кандидата юридических наук: 12.00.08 / Шарипкулова А.Ф.

[Место защиты: Тюмен.

юрид. ин

-

т МВД РФ].

–

Тюмен, 2009.

–

232 с.: ил. РГБ ОД, 61 09

-12/624.

2.

Рустамбоев М.Х. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига

шарҳлар. Умумий қисм.

-

Т.: «Yuridik adabiyotlar publish», 2021.

-

Б. 784.

3.

Новоселов Г.П. Учение об объекте преступления. Методологические

аспекты. –М.: Изд

-

во НОРМА

. 2001. -

С.208.

4.

Жевлаков Э.Н. Экологические преступления: понятия, виды, проблемы

ответственности: Дис. … доктора юрид. наук. М., 1991. С197/

5.

Лавыгина

И.В.

Экологические

преступления:

уголовно

-

правовая

характеристика и проблемы ответственности: Дис. канд. юрид. наук.

Иркутск,

2003. -

С.224.

-

С.415

6.

Ветров Н.И. Уголовное право. Особенная часть. М., 2000. С.319.; Нерсесянц

В.А.

Неосторожные преступления (проблемы и решения). Красноярск, 1991.

-

С.415

7.

Дубовик О.Л. Экологические преступления. Комментарий к

главе 26 УК

РФ.

-

М.: Изд

-

во

Спарк.1998.

-

С168.

8.

Курс уголовного права. Т.1.

-

М.: Изд

-

во ЗЕРЦАЛО. 1999.

-

С

.209.

9.

Жадан В.Н., Лебедев А.А.

Об уголовно

-

правовом анализе экологических

преступлений

//

Вопросы российского и международного права. 2017. Том 7. № 2B.

С. 247

-260.

10.

Наумов А.В. Российское уголовное право.

-

М.: Изд

-

во БЕК. 1996.

-

С.560.