Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Electronic educational resources as a means of developing
students' independent work competencies "Temurbeklar
Maktabi"
Javlonbek JUMAEV
Tashkent State Pedagogical University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article explores the role and significance of electronic
educational resources in developing the independent work
competencies of students at the "Temurbeklar Maktabi". It also
discusses the advantages and convenience of these resources in
facilitating communication between students and teachers.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss10/S-pp63-73
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Temurbeklar maktabi,
competence,
competency,
independent work,
learning,
electronic educational
resources.
Elektron ta’lim resurslari “Temurbeklar maktabi”
o‘quvchilarinning mustaqil ishlash kompetensiyalarini
rivojlantirish vositasi sifatida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Temurbeklar maktabi,
kompotentlik,
kompetensiya,
mustaqil ish,
elektron ta’lim,
elektron ta’lim resurslari
.
U
shbu maqolada “Temurbeklar maktabi” o‘quvchilarini
mustaqil ishlash kompetensiyalarini rivojlantirishda elektron
ta’lim resurslarining o‘rni va ahamyati haqida va elektron ta’lim
resurslarini o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi muloqot
jarayonida afzalliklari hamda qulayliklari haqida so‘z boradi.
1
Independent researcher, Tashkent State Pedagogical University named after Nizami.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
64
Электронные образовательные ресурсы как средство
развития компетенций самостоятельной работы
учащихся «Темурбеклар мактаби»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Темурбеклар мактаби,
компетентность,
компетентность,
самостоятельная работа,
электронное обучение,
электронные учебные
ресурсы.
В статье раскрываются роль и значение электронных
образовательных ресурсов в развитии компетенций
самостоятельной работы учащихся «Темурбеклар мактаби».
Также
обсуждаются
преимущества
и
удобство
использования этих ресурсов в процессе взаимодействия
между учеником и преподавателем
.
Bugungi kundagi ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar o‘quvchilarni elektron
ta’lim resurslari orqali mustaqil ishlashlarini rivojlantirish, individual ta’lim
traektoriyalariga asoslangan, o‘quvchilarda kreativ fikrlash, amaliy ko‘nikmalarni
shakllantirishga oid muammolarni bartaraf etishga qaratilgandir. “Temurbeklar maktabi”
harbiy akademik litseylarida bu vazifalarni amalga oshirishga bosqichma-
bosqich o‘tish
rejalashtirilgan.“Temurbeklar maktabi” harbiy akademik litseylarining asosiy vazifasi Oliy
harbiy bilim yurtlari uchun o‘z
-
o‘zini rivojlantirish, o‘z
-
o‘zini tarbiyalash va
innovatsiyalarga qodir bo‘lgan nomzodlarning ijodiy shaxsini shakllantirishdir. B
u
muammoni faqat o‘qituvchidan o‘quvchiga tayyor shaklda o‘tkazish orqali hal qilish qiyin.
O‘quvchini passiv bilim iste’molchisidan muammoni shakllantirish, uni yechish yo‘llarini
tahlil qilish, optimal natijani topish va uning to‘g‘riligini isbotlay olad
igan faol bilim
yaratuvchiga o‘tkazish zarur. Shu munosabat bilan shuni e'tirof etish kerakki, o‘quvchining
mustaqil ishi nafaqat o‘quv jarayonining muhim shakli, balki uning asosiga aylanishi kerak.
Elektron ta’lim resurslari orqali o‘quvchilarning mustaq
il ishlarini rejalashtirish va tashkil
etishga bag‘ishlangan tadqiqotlarda (L.G.Vyatkin, M.G.Garunov, B.P.Esipov, V.A.Kozakov,
I.Ya.Lerner, M.I.Maxmutov, N.A.Polovnikova, P.I.Pidkasisty va boshqalar) umumiy
didaktik, psixologik, tashkiliy faoliyati, bu faoliyatning uslubiy, mantiqiy va boshqa jihatlari
ko‘rib chiqiladi, o‘rganilayotgan muammoning ko‘p jihatlari, ayniqsa, an’anaviy didaktik
rejada ochib beriladi. Shu bilan birga, o‘quvchilarning individual qiziqishlari, qobiliyatlari
va moyilliklarini hisobg
a oladigan yaxlit pedagogik tizim bo‘lib, mustaqil bilish faoliyatini
motivatsion, protsessual, texnologik ta'minlash masalalari alohida e'tiborni talab qiladi.
Tahlillar asosida aytish mumkinki, respublikamizda Elektron ta’lim resurslarini
yaratish bo‘yicha A.A.Abduqodirov, M.M.Aripov, U.SH.Begimqulov, S.S.G‘ulomov,
F.M.Zakirova, Q.T.Olimov, S.Q.Tursunov, A.G‘.Hayitov elektron axborot
-
ta’lim resurslarini
ta’lim jarayonida qo‘llash imkoniyatlari bo‘yicha M.E.Mamarajabov, U.Y.Yuldashevlar va
boshqalar ilmiy izlanishlar olib borgan.
Elektron ta’lim resurslarini rivojlantirishning dolzarbligi va ahamiyati raqamli
jamiyatga o‘quvchilarni moslashtirish zarurligi bilan belgilanadi. Elektron ta’lim
resurslarini tashkil etish
–
O‘zbekiston Respublikasi davlat siyosatining muhim ustivor
vaz
ifalari bo‘lib hisoblanadi va bu davlatimizning qabul qilinayotgan me’yoriy
-huquqiy
hujjatlari va qonunchiligida belgilab berilgan:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
65
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston –
2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”
2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079 son Farmoni ;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017
-yil 20-
apreldagi “Oliy ta’lim tizimini
yanada rivojlantirish chora
–tadbirlari to‘g‘risida”
PQ-2909-son qarori ;
2018-yil 5-
iyundagi “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning
mamlakatda amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini ta’minlash
bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ
-3775-son Qarori .
Elektron ta’lim resurslari vositasida o‘quvchilarning mustaqil ishlash faoliyatining
samaradorlik tuzilmasi
Elektron ta’lim resurslari yordamida o‘quvchilar mustaqil ishlashlarining maqsadi;
- turli manbalardan yangi bilimlarni
o‘zlashtirish jarayonida ularning shaxsiy
rivojlanishini ko‘zda tutiladi. So‘nggi paytlarda mustaqil ishlarda elektron shakldagi
manbalar (Internet tizimi, kompyuter dasturlari va elektron tashuvchilardagi
ma'lumotlar) bilan ishlash katta o‘rin egalladi. O‘quvchilarning elektron ta’lim resurslari
orqali mustaqil ishlarini tashkil qilishda wep saytlar va elektron platformalar bilan ishlash
ham tizim
Birinchi bosqichda o‘quvchi wep saytlar va elektron platformalar bilan
tanishadi, mualliflarning ism-sharifla
riga, platformada joylashgan manba’larga e’tibor
beradi, mazmunini ko‘rib chiqadi, mundarija, diagramma, chizmalarni ko‘zdan kechiradi,
o‘zi qiziqqan bo‘limga murojaat qiladi.
Ikkinchi bosqichda o‘quvchi web saytga joylashtirilgan darsliklarni birinchi
sahifasidan to oxirgi sahifasigacha alohida varaqlarda majburiy yozuvlar bilan diqqat bilan
o‘qib chiqadi Ushbu belgilar o‘qilgan narsalarni asosiy va ikkilamchi, muhim va
ahamiya
tsiz, qiziqarli va qiziq bo‘lmagan, hodisalarning ta'riflari va tavsiflarini,
Elektron ta'lim
resurslari
vositasida
o'quvchilarning
mustaqil ishlash
samaradorligi
tuzilmasi
O'quv xonasi va
mustaqil ishlashning
to'g'ri
kombinatsiyasini
ta'minlash
O'quvchilarning
mustaqil ishlashlari
uchun didaktik
materiallar bilan
ta'minlash
O'quvchilar mustaqil
ishlashlarini tashkil
etish va ular ustidan
nazorat o'rnatish
O'quvchilarning
mustaqil ishlash
kompotensiyasini
rivojlantirishni
metodik jixatdan
to'g'ri tashkil etish
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
66
shuningdek, materialni farqlashning boshqa mezonlaridan foydalangan holda farqlash
imkonini beradi..
Uchinchi bosqichda elektron platformada taqdim qilingan mustaqil ishlar
bo`limidan shu darslikka doir mustaqil topshiriqlarni bajarib joylashriradi. Elektron ta’lim
muhitida o‘quvchilarrning faol mustaqil ishlashi faqat jiddiy va barqaror motivatsiya
mavju
d bo‘lganda o‘zining ijobiy natijasini ko‘rsatadi.
Shuni aytib o‘tish kerakki, elektron ta’lim resurslarini tashkil etish ta’lim
oluvchining ehtiyojlarini hisobga olgan holda muvofiq zarur bo‘lgan barcha materiallar va
qo‘shimcha xizmatlarni taklif etish imkonini beradi. Elektron ta’lim resurslarining
afz
alliklari shundan iboratki, boshqa ta’lim vositalariga nisbatan yuqori samaradorligi va
yangi ta’lim turlari va xizmatlarini taqdim etish imkoniyatining mavjudligidir.
Z.To‘xsanov izoh berishicha raqamli texnologiyalardan foydalangan holda raqamli
ta’lim platformalarini ishlab chiqishni, o‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida bevosita
onlayn muloqot qilishni va shu asnoda o‘quvchilarni mustaqil ta’lim bilan qamrab olishn
i
talab etadi. Elektron ta’lim tizimi birinchi bor 1999
-
yilda paydo bo‘lgan bo‘lsa
-da, har doim
ham jiddiy qabul qilinmagan. Ta’lim muassasalari o‘zlarining onlayn o‘quv dasturlarini
akkreditatsiyadan o‘tkazishi va moslashuvchan ta’lim imkoniyatlari sohaga
kirib borishi
natijasida raqamli ta’limga bo‘lgan e’tibor va qarashlar tezlik bilan o‘zgarib ketdi. Chunki,
raqamli ta’lim tizimi orqali yangi ko‘nikmalarni yoki mavzuga oid materiallarni o‘rganish
tezroq, osonroq va arzonroqdir .
Ta’limda zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari o‘qituvchi va
o‘quvchining mustaqil erkin fikrlash doirasini batamom o‘zgartiradi, chunki ular o‘zlari
uchun zarur axborotlarni birgalikda izlashga harakat qiladilar. U shaxsga yo‘naltirilgan
ta’limning aspektlarini qayta ko‘rib chiqish muammosini ilmiy jihatdan asoslashni bir
vaqtdga pedagogika, didaktika va metodika kabi tadqiqotlarda o‘rganish muammosini
qo‘ydi .
O‘qitishda kompyuterning funksiyalari :
- texnik-
pedagogik (o‘rgatuvchi va boshqaruvchi dasturlar, diagnostik,
modellashtiruvchi, ekspert, muloqotli, maslaxatchi, mantiqiy);
- didaktik kompyuter trenajyor, repetitor, assistent sifatida, aniq vaziyatlarni
modellashtiruvchi qurilma sifatida, kompyuter o‘quv faoliyatni jadallashtirish, o‘qituvchi
faoliyatini optimallashtirish vositasi sifatida;
-
kompyuter quyidagi funksiyalarni bajaruvchi vosita sifatida: o‘quv axborotini
tezkor yangilash, talabalarning yakka xususiyatlari to‘g‘risida tezkor axborot olish, uning
faoliyatini baxolash, nazorat qilish, tuzatish, uni faollashtirish va rag‘batlantiri
sh vositasi
sifatida .
Ta’limda o‘qitishning sifatini oshirish so‘zsiz yangi o‘qitish usullaridan qanday
foydalanishga bog‘liq bo‘lmoqda. Yangi o‘qitish usullarida o‘quvchi doimiy ravishda
izlanish va xarakatda bo‘lishi lozim, ya’ni berilgan ma’lumotlarni olishi, qayta ishlashi
va
olgan bilimlarni aniq masalalar yechishda qo‘llashi lozim. O‘qitishning ma’ruza, amaliyot,
laboratoriya va mustaqil ta’lim shakllarida electron ta’lim resurslarining qo‘llanilishi tezlik
bilan o‘z samarasini beradi.
Masalan mustaqil ishlash uchun topshiriqlarni berishda virtual ma’lumotlarning
qo‘llanilishining o‘zi albatta o‘zlashtirishning sifatli bo‘lishiga asos bo‘ladi.
Kompyuter va dasturiy maxsulotlarning beqiyos darajada rivojlanishi axborot
texnologiyani ta’limda qo‘llashga keng imkoniyatlar ochib bermoqda. O‘quv materiallarini
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
67
multimedia tizimlari ko‘rinishida tayyorlash va ularni kompyuter tarmoqlari va uzatish
vositalari orqali ko‘pchilikka taqdim etish mumkin. Kompyuter texnologiyalarining ta’lim
tizimiga keng joriy etilishi barcha turdagi o‘qitish shakllarining o‘quv materia
llarini
qaytadan ko‘rib chiqishni talab etadi. Xar bir o‘qitish shakliga mos ravishda multimediali
elektron o‘quv materiallari tayyorlash kerak bo‘ladi .
Odatda mustaqil ishlash uchun beriladigan topshiriqlarni taqdim qilishda axborot
texnologiya vositalaridan kam foydalaniladi. Lekin o‘qitish texnologiyalari sohasi
tadqiqotlari shuni ko‘rsatmoqdaki, aynan ushbu o‘qitish shakllarida o‘qitish sifatini
oshiri
shning zaxiralari yashirinib yotibdi. Gap shundaki, an’anaviy o‘qitish usullarida
guruhni faol ishlashga jalb etish va ularning o‘zlashtirishini nazorat qilish hamma vaqt ham
ko‘ngildagidek bo‘lavermaydi. O‘quv materialining elektron shaklda bo‘lishi, matn
li,
grafikli, ovozli, animatsion materiallarni kompyuter ekranida ko‘rish, o‘rganish,
o‘zgartirish kiritish va yozib olib yanada chuqurroq o‘rganishga imkon beradi. O‘quv
materialining elektron shaklini mavjud electron ta’lim resurslariga jamlansa, ular o
rqali
topshiriqlarni korporativ bo‘lib yechish va axborot almashish imkoniyatlari paydo bo‘ladi.
Kompyuter sinfidagi kompyuter va dasturiy vositalar o ‘quvchilarga o‘rganilayotgan
mavzuga individual yondashish, o‘z fikrini shakllantirish va mustaqil ishlas
hda faollikni
oshirish imkonini beradi .
O‘qituvchi elektron platforma orqali xar bir o‘quvchining o‘zlashtirish jarayoni va
berilgan topshiriqlarning qanday bajarilganligini nazorat qilish va qayd etish imkoniyatiga
ega bo‘ladi. Yagona axborot gipermaydonidan birgalikda foydalanish amaliy bilimn
i
olishda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida ijodiy hamkorlikni ta’minlaydi. Bunday o‘qitishni
tashkil etishda o‘qituvchidan elektron ta’lim resurslarni yaratish dasturlari bo‘yicha bilim
va ko‘nikmaga ega bo‘lishni talab etiladi.
Elektron ta’lim resurslaridan o‘quv jarayonida to‘liq foydalanish natijasida
quyidagilarga erishiladi:
1) xotiraga qabul qiladilar, anglaydilar, yig‘adilar, biroq xatosiz, ongli ravishda qayta
tiklamaydilar;
2)
bevosita
o‘qituvchi
hamkorligida
tahlil
qiladilar,
taqqoslaydilar,
umumlashtiradilar, namuna bo‘yicha amaliy harakatlarni bajaradilar;
3) muammolarni yechish jarayonida mustaqil izlanadilar, kutilayotgan natijaga
erishishning yo‘l va vositalarini mustaqil ravishda aniqlaydilar. Zamonaviy dasturlash
vositalarida tayyorlangan elektron ta’lim resurslarining sifati darajasi qanchalik yuqori
b
o‘lsa, ta’lim berish jarayoni shuncha natijali bo‘ladi
Elektron ta’lim resurslari qo‘llanilgan darslarda o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi
pedagogik hamkorlik o‘quvchini dars davomida befarq bo‘lmaslikka, mustaqil fikrlashga,
ijodiy izlanishga olib keladi, fanga bo‘lgan qiziqishlari doimiyligini ta’minlaydi
.
Tadqiqot ishida muhim ilmiy natija sifatida elektron ta’lim resurslari vositasida
“Temurbeklar maktabi” harbiy akademik litseyi o‘quvchilarining mustaqil ishlash
kompotentligini rivojlantirishning pedagogik imkoniyatlari elektron ta’lim resurslarining
shakllanish va rivojlanish bosqichlari, omillari, funksiyalari integrativ yaxlitligini
ta’minlashga qaratilgan interaktiv axborot resurslaridan ratsional foydalanish hamda
polimodal tashkiliy strukturasi xususiyatlarini qiyosiy tavsiflash asosida aniqlashtirilgan
bo‘lib, yuqoridagi tahlillar asosida raqamli ta’lim jarayonining shakllanishi va rivojlanish
bosqichlari quyidagicha tavsiflanishi mumkin (1.1-jadvalga qarang):
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
68
1.1-jadval
Elektron ta’lim
resurslarining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari
№
Bos
qi
ch
Ustuvorlik
Komponetlar
Mazmuni
1
Bos
hl
ang
‘
ic
h
bos
qi
ch
An’anaviy
ta’limdan
elektron ta’limga
o‘tish
Xabardorlik
ta’lim muassasalari axborot texnologiyalarni
o‘rganish va ularning
imkoniyatlarini
tushunishni boshlaydi
Resurslarni tanlash
talabalar va o‘qituvchilarni moddiy texnik
baza bilan ta’minlash (kompyuterlar,
planshetlar va boshqa texnologiyalar)
Tajriba-sinov
Elektron ta’lim muhitida kichik guruhlarni
yoki ayrim
darslarda sinab ko‘rish
2
Integ
rats
iy
a b
os
qi
chi
Elektron ta’lim
resurslarining
vositalarni keng
miqyosda joriy
qilish
O‘qituvchilarni
tayyorlash
o‘qituvchilarni elektron vositalardan
foydalanishga o‘rgatish uchun maxsus
trening va seminarlar tashkil qilish
Davlat ta’lim
standartlarini
moslashtirish
ta’lim dasturlarini raqamli vositalarga
moslashtirish, shu jumladan, onlayn kurslar,
virtual laboratoriyalar va interaktiv
darsliklarni ishlab chiqish
Texnik
qo‘llab
-
quvvatlash
texnik muammolarni hal qilish uchun maxsus
yordam platformalar, call markazlar tashkil
qilish
3
Qab
ul
q
ili
sh b
os
qi
chi
Elektron ta’lim
resursining keng
qabul qilinishi
Keng miqyosda qabul
qilish
ta’lim muassasalarida elektron ta’lim muhiti
vositalarining keng joriy etilishi. Talabalar va
o‘qituvchilar orasida elektron ta’lim
muhitining ommalashishi.
Natijalarni baholash
elektron ta’limning samaradorligini baholash
va o‘quv natijalarini kuzatish uchun maxsus
vositalarni ishlab chiqish.
Qayta aloqa
o‘qituvchilar, talabalar va ota
-onalar bilan
muntazam aloqa qilish va elektron ta’lim
jarayonini yaxshilash uchun takliflar yig‘ish.
4
Opt
im
alla
sht
iri
sh b
os
qi
ch
i
Jarayonlarni
takomillashtirish
va
optimallashtirish
Texnologiyalarni
yangilash
raqamli vositalarni va dasturlarni yangilash
va ularni eng zamonaviy texnologiyalar bilan
ta’minlash
Personalizatsiya
talabalar uchun raqamli ta’lim jarayonini
individual ehtiyojlariga moslashtirish.
Individual o‘quv rejalari va adaptiv o‘quv
dasturlarini ishlab chiqish
Elektron madaniyat
ta’lim
muassasalarida
elektron
ta’lim
muhitining
madaniyatni
shakllantirish,
elektron ta’limning etiket va xavfsizlik
qoidalarini
o‘rgatish
5
Inn
ovatsi
ya v
a
barq
arorli
k
bo
sq
ic
hi
Innovatsiyalarni
joriy qilish va
barqarorlikni
ta’minlash
Yangi texnologiyalarni
sinab ko‘rish
ta’limda sun’iy intellekt, kengaytirilgan
reallik (AR) va virtual reallik (VR) kabi yangi
texnologiyalarni sinab ko‘rish hamda joriy
qilish, virtual va real harakat maydoni ichki
chegarasi traektoriyasini aniqlashtirish
Hamkorlik va
tarmoqlanish
ta’lim muassasalari va boshqa tashkilotlar
o‘rtasida hamkorlikni kuchaytirish. Ilmiy
tadqiqotlar va innovatsiyalarni qo‘llab
-
quvvatlash
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
69
Barqarorlik
elektron ta’lim muhitining barqarorligini
ta’minlash uchun moliyaviy, texnik va
tashkiliy choralari ko‘rish. Davomli
professional rivojlanishni qo‘llab
-quvvatlash
Yuqorida
keltirilgan bosqichlarda samarali strategiyalarni qo‘llash va doimiy
ravishda jarayonlarni optimallashtirish ta’lim sifatini yaxshilashga yordam beradi.
Tadqiqotlarda an’anaviy ta’lim, elektronlashgan an’anaviy ta’lim va elektron ta’lim
muhiti ma’lum xususiyatlarga ko‘ra farqlanadi (1.2
-jadvalga qarang).
Elektron ta’lim jarayonida ta’lim tashkilotining asosiy vazifalari quyidagilardan
iborat:
- tashkiliy tuzilmaning samaradorligini oshirish;
-
raqamli ta’lim maqsadlariga erishish vositalariga ega bo‘lish;
-
ta’lim tashkilotining axborot resurslari bazasini shakllantirish;
-
axborot texnologiyalarini joriy etishni qo‘llab
-quvvatlash;
-elektron
hujjat
aylanishiga
asoslangan
boshqaruv
texnologiyalarini
takomillashtirish.
1.2-jadval
An’anaviy ta’lim, elektronlashgan an’anaviy ta’lim va elektron ta’lim
resurslarining xususiyatlari
Yondashuv
Ta’lim jarayoni
maqsadlari
O‘qish
mazmuni
O‘qitishni
ng asosiy
jarayoni
O‘qitish shakllari
O‘qitish muhiti
An’anaviy
ta’lim
Di
dakt
ik
jiha
td
an
m
os
la
sh
-
ti
ri
lg
an
bi
lim
lar, ko
‘
ni
km
ala
r,
qobil
iy
atl
ar, duny
oqa
-ra
shl
ar
sha
kl
ida
ifod
ala
ng
an
m
a’
lu
m
bi
r
ijti
m
oi
y t
aj
ri
bani an
’
anav
iy
o‘
zla
sht
iri
sh
O‘quv
axboroti -
“bilimlar”
shaklida
ifodalangan
ijtimoiy
tajriba
natijalari
O‘qitish
Auditoriya ishining
frontal (qarama-
qarshi) shakllari va
mustaqil ishning
individual
shaklining ustunlik
qilishi
Darslik, bosma
ko‘rgazma
vositalari,
lavhali-real
predmetlar
“
Elektronlash
gan
”
an’anaviy
ta’lim
(o‘tish
bosqichi)
Individual-
lashtirishga bo‘lgan
urinish va jamoaviy
shakllarning yaqqol
ifodalanishi orqali
frontal
o‘qitish
Vaqti-vaqti
bilan foydalani-
ladigan raqamli
ta’lim vositalari
Elektron
ta’lim
Elektron
jam
iy
at
sha
roi
tl
ari
da
ha
yotg
a s
am
ar
ali
tay
yog
arli
k
O‘qish
O‘qitishning
jamoaviy va
individual
shakllarining
ustunlik qilishi,
dinamik shakllar
Elektron
axborot-
kommuni-
katsiya
texnologi-
yalari, metape-
dagogika
texnologiyalari
“Temurbeklar maktabi” o‘quvchilariga elektron ta’lim resurslarida mustaqil o‘z
ustida ishlashni o‘rgatish, ularda elektron ta’lim resurslari ko‘nikmalarni rivojlantirishni
talab qiladi. Ya’ni, o‘quvchilarga elektron ta’lim resurslarida mustaqil ishlashni o‘rgatish
bevosita ularda elektron tizim tasavvur ko‘nikmalarni rivojlantirish bilan bog‘liqlikda olib
boriladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
70
Shundan kelib chiqib, tadqiqot ishida “Temurbaklar maktabi” o‘quvchilarini
elektron ta`lim resurslaridan oqilona foydalanish, didaktik ma’lumotlarni va saytda
mavjud imkoniyatlardan foydalanishni rivojlantirish asosida takomillashtirilgan.
Umumiy qilib aytish lozimki, “Temurbeklar maktabi” o‘quvchilarini elektron ta’lim
resurslari vositasida mustaqil ishlashga o‘rgatishda o‘quvchining bilim olishga va
o‘zlashtirishga qiziqishi yuqori bo‘lishi muhim bo‘lib, shu jihatdan ushbu dissertatsiyada
“Temurbeklar maktabi” o‘quvchilarini elektron ta’lim resursida mustaqil ishlash
samaradorligi va bilimini rivojlantirishga yo‘naltirilgan nazariy topshiriqlar va nazorat
qiluvchi testlarni kiritish hamda o‘quvchiga kerakli ma’lumotlarni taqdim qilish asos
ida
takomillashtirilgan
Ma’lumki,
birinchi
bosqich
o‘quvchilarida
maktablarda
o‘zlashtirilgan
bilim,ko‘nikma,malaka, turli darajada rivojlangan. Bu, o‘z navbatida, yangi ma’lumotlarni
o‘zlashtirishga va elektron ta’lim resurslari vositasida mustaqil ishlashni tashkil etishda
salb
iy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu kamchilikni bartaraf etish maqsadida, avvalambor,
o‘quvchining elektron platformalaarda mustaqil ishlash darajasini aniqlash va dars
mashg‘ulotlarida ularning elektron platformalarda mustaqil ishlashlarini rivojlanitirishga
qa
ratish lozim. O‘quvchilarning umumta’lim fanlarini samarali o‘zlashtirishda elektron
ta’lim resurslari vositasida mustaqil ishlash yetakchi omillardan biri hisoblanadi.
Elektron ta’lim resursida mustaqil o‘z ustida ishlashni rivojlantirish uchun amaliy,
nazariy topshiriqlardan foydalaniladi. Bunday topshiriqlarni bajarish o‘quvchidan te’ran
fikrlash mustaqil ishlay olish va fan bo‘yicha ko‘nikmaga ega bo‘lishni taqozo et
adi.
Masalalar o‘rta murakkablikda bo‘lishiga qaramasdan o‘quvchilardan mavzular va ular
orasidagi bog’lanishlarni fikran «ko‘ra bilish»ni talab etadi. Natijada o‘quvchi mazkur
masalalarni qay darajada to‘g‘ri yecha olishi aniqlanadi. Mustaqil ishlash qobi
lyati
rivojlangan o‘quvchilar bo‘lsa, ushbu masalalarni bemalol yecha oladi.
Elektron ta’lim resurslarini rivojlantirish orqali o‘quv faoliyatini rivojlantirish
nafaqat o‘quv jarayonini samarali amalga oshirishda, balki tarbiyaviy ishlarni ham amalga
oshirish uchun muhim bo‘lib, pirovard natijada o‘quvchilarning aqliy qobiliyatini
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shundan kelib chiqib, tadqiqotda “Temurbeklar
maktabi” o‘quvchilarini elektron ta’lim resurslarida mustaqil ishlash kompotensiyasini
ko‘nikmalari tarkib toptirilgan.
Umumiy qilib aytish lozimki, o‘quvchining mustaqil ishlash kompotentligini
rivojlantirishda elektron ta’lim resurslari zaruratning mavjudligi tadqiqotlar davomida
yaqqol namoyon bo‘ldi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Abdukadirov A.A., Masofali o‘qitish nazariyasi va amaliyoti. Monografiya /
2. A.A.Abdukadirov, A.X.Pardaev; red. M.Sodikova. -
T. O‘zbekiston Respublikasi
fanlar Akademiyasi “Fan”, 2009.
- 145 s.,
3. Aripov M., Axmedov A.B., Ikramov X..Z., Irmuxammedova R.M.va boshq.
Informatika. Axborot texnologiyalari. 2-qism. -Toshkent, 2003.- 421b.,
4.
Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’lim jarayonlarini axborotlashtirishni tashkil etish
va boshqarish nazariyasi va amaliyoti. Pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini olish
uchun yozilgan dissertatsiya.
–
T.:2007. 30-32 b.,
5.
G‘ulomov S.S., Alimov R.X., Lutfullaev X.S. Axborot tizimlari va texnologiyalari.
Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun darslik. –
Toshkent: Sharq, 2000.
–
592 b.,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
71
6.
Юлдашев У., Закирова Ф. Роль и место учебно
-
методического комплекса
нового поколения в информационно
-
учебном обеспечении образовательного
процесса// Педагогик таълим. –Ташкент, 2004. –
№2. –
С. 27
-29.,
7.
Olimov Q.T. va boshqalar. Kasb ta’limi metodikasi. Darslik. “Fan texnologiyalari
nashriyoti”. –
T.: 2016. 328 b.,
8.
Tursunov S. Ta’limda elektron axborot resurslarini yaratish va ularni joriy
qilishning metodik asoslari. Diss.p.f.n. -T. 2011. -154 b.,
9.
Hayitov A. Informatika darslarida muammoli o‘qitish // Xalq ta’limi.
- Toshkent,
2001. -
№5.
-102-104-b.
10.
Mamarajabov
M.E.
Raqamlashtirilgan
ta’lim
sharoitida
bo‘lajak
o‘qituvchilarning kasbiy
-pedagogik tayyorgarligini takomillashtirish. Pedagogika fanlari
doktori (DSc) ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. Toshkent
–
2022. 176 b.
