Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The concept of digital skills and its content
Sunnatillo BAZAROV
1
Uzbekistan State University of World Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article explores the concept of digital skills, their
meaning, and essence. It also suggests that the development of
digital technologies can be regarded as a progressive step
toward improving the quality of education, despite concerns
that digitization might limit the creative thinking of educators
and students. The concept of digital education, which has
become an integral part of everyday life through digitization
processes, is examined. One of the fundamental requirements of
digital education
–
ensuring that learners acquire digital literacy
–
is also analyzed.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1
/S-pp545-548
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
digital skills,
digitization,
artificial intelligence,
cloud computing,
product management,
social media,
digital education,
digital literacy,
digital technology,
digital competence.
Raqamli k
o‘
nikma tushunchasi va uning mazmun-
mohiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
raqamli k
o‘
nikma,
raqamlashtirish,
sun
’
iy intellekt,
bulutli hisoblash,
mahsulotni boshqarish,
ijtimoiy tarmoqlar,
raqamli ta
’
lim,
raqamli savodxonlik,
raqamli texnologiya,
raqamli kompetensiya.
Mazkur maqolada raqamli k
o‘
nikma tushunchasi va
uning mazmun-mohiyati yoritilgan. Shuningdek, raqamli
texnologiyalarning rivojlanishi ta’lim sifatini oshirish yо‘
lidagi
progressiv qadam sifatida baholanishi, raqamlashtirish
pedagoglar va talabalarning ijodiy fikrlashini cheklab q
о‘
yishini
nazarda tutiladi. Raqamli ta’lim tushunchasi kundalik hayotga
raqamlashtirish jarayonlari orqali kirib kelgan tushunchalardan
biri b
о‘lib, uning eng asosiy talablaridan biri bu ta’lim
oluvchilarning raqamli savodxonlikka ega b
о‘
lishi ham
o‘
rganilgan.
1
Trainee Researcher, Uzbekistan State University of World Languages.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
546
Понятие цифрового навыка и его содержание
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
цифровые навыки,
оцифровка,
искусственный интеллект,
облачные вычисления,
управление продуктами,
социальные сети,
цифровое образование,
цифровая грамотность,
цифровые технологии,
цифровые компетенции.
В данной статье рассматривается понятие цифровых
навыков и их значение. Утверждается, что развитие
цифровых технологий следует рассматривать как
прогрессивный шаг на пути к повышению качества
образования, несмотря на то, что цифровизация может
ограничивать
творческое
мышление
педагогов
и
студентов. Концепция цифрового образования является
одной из ключевых идей, вошедших в повседневную жизнь
через процессы цифровизации. Одним из основных
требований
цифрового
образования
является
приобретение обучающимися цифровой грамотности.
KIRISH
Ta
’
lim jaryonlarini raqamlashtirish tushunchasi qarama-qarshi mazmunga egaligi,
ya
’
ni bir tomondan, raqamli texnologiyalarning rivojlanishi ta
’
lim sifatini oshirish
y
о‘
lidagi progressiv qadam sifatida baholanishi; ikkinchi tomondan esa raqamlashtirish
pedagoglar va talabalarning ijodiy fikrlashini cheklab q
о‘
yishini nazarda tutiladi.
XX asrning 90-yillarida ta
’
lim sohasida raqamlashtirish dunyo ilm ahlining e
’
tiborini
о‘
ziga jalb qildi. Xorijlik tadqiqotchilar tomonidan dastlab ta
’
lim sohasida
raqamlashtirishning asosiy tasnifiy belgilarini aniqlash, raqamli ta
’
lim, raqamli
savodxonlik, raqamli madaniyat, raqamli texnologiya, raqamli k
о‘
nikma, raqamli
kompetensiya kabi tushunchalarga aniqlik kiritish, ta
’
lim sohasida q
о‘
llaniladigan
raqamli transformatsiyaning afzalliklari va kamchiliklarini asoslashga qaratilgan ilmiy
tadqiqotlar amalga oshirilgan.
Jahon va
О‘
zbekistonda ta
’
limni rivojlantirish, uni tubdan qayta
о‘
zgartirishda aniq
y
о‘
nalishlar paydo b
о‘
ldi. Ularning birinchisi, ta
’
limni tubdan demokratlashtirish;
ikkinchisi, uzluksiz ta
’
lim
g‘
oyasi, s
о‘ng “ta’
lim
–
bir umrga” g‘oyasini “ta’
lim
–
butun umr
davomida” g‘
oyasiga almashtirish; uchinchisi, bu nafaqat mutaxassislarni tayyorlash
vositasi, balki jamiyatga ongli, fidoyi insonlarni yetkazib berish; t
о‘
rtinchisi, ta
’
limning
globallashuviga erishish; beshinchisi, ta
’
limni axborotlashtirishdan iborat [6]. Masalan,
Janubiy Koreyaning ta
’
lim tizimini raqamlashtirish borasidagi muvaffaqiyatli
loyihalaridan biri
–
bu Smart-maktablar loyihasidir. Smart-maktablar
–
bu t
о‘
liq
kompyuterlashgan umumta
’
lim muassasalari b
о‘
lib, ularda
о‘
quvchilar axborot
resurslaridan foydalanishni
о‘
rganadilar.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Vazirlar Mahkamasining “Internet jahon axborot tarmog‘
ida milliy kontentni
rivojlantirishga doir q
o‘
shimcha chora-tadbirlar t
o‘g‘risida” 2019
-yil 21-oktyabrdagi
888-son qarori asosida raqamli k
o‘
nikmalarni milliy kontentda rivoj topishi uchun
alohida kompleks dastur qabul qilindi, natijada, milliy uz domenida r
o‘
yxatdan
o‘
tgan faol
domenlar soni 100 mingdan oshdi, milliy axborot-qidiruv tizimi (www.uz)da r
o‘
yxatdan
o‘
tgan axborot resurslarining soni 11 mingga yetdi, ushbu milliy axborot resurslariga
tashrif etuvchilarning
o‘
rtacha oylik soni 57,3 mln. nafarga yetdi, shulardan 45,6 mln.
nafari Tas-IX foydalanuvchilarini tashkil etilishiga erishildi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
547
Yuqori texnologiyali biznes sohalari kosmik taraqqiyot bilan rivojlanmoqda, mos
ravishda rivojlangan raqamli k
o‘
nikmalarga ega mutaxassislarga talab ortib bormoqda.
HeadHunter ish qidirish va ishga qabul qilish portali neyron tarmoq tomonidan
shakllantirilgan kelajak kasblari reytingini e
’
lon qildi. R
o‘
yxatda raqamli tilshunos,
neyropilot va mediapolitsey tilshunoslari uchraydi. Ba
’
zi kasblar bugungi kunda
dolzarbdir. Masalan, kiberxavfsizlik b
o‘
yicha mutaxassis yoki AKT etikasi b
o‘
yicha
mutaxassis. Ёки Burning Glass Institute, Business
-Higher Education Forum
’
s (BHEF)
notijorat t
ahlil tashkilotlari va Wiley Publishersнинг “ko‘nikmalar ishni qanday buzadi”
hisobotida talab tez sur
’
atlar bilan
o‘
sib borayotgan va bir vaqtning
o‘
zida k
o‘
plab
sohalarda t
o‘
rtta mahorat guruhini ajratib k
o‘
rsatdi:
–
tahlilchilar qaysi кўникма guruhlarin
i ajratib k
o‘
rsatishadi;
–
qaysi kasblarda ular eng muhim;
–
nima uchun bu k
o‘
nikmalar bunday e
’
tiborni tortdi;
–
universitetlarda qanday dasturlar bunday k
o‘
nikmalarni
o‘
rgatadi;
–
universitetlar va ish beruvchilar
o‘
z talabalari va xodimlari ushbu k
o‘
nikmalarni
egallashlari uchun nima qilishlari mumkin.
2015-yildan 2022-yilgacha AQShda e
’
lon qilingan hisobot mualliflari 228 million
ish e
’
lonlari ma
’
lumotlariga k
o‘
ra t
o‘
rtta asosiy mahorat guruhini aniqladilar:
–
sun
’
iy intellekt va mashinani
o‘
rganish sohasida;
–
bulutli hisoblashda;
–
mahsulotni boshqarishda;
–
ijtimoiy tarmoqlar bilan ishlashda.
Yuqorida qayd etilgan hisobotlarga k
о‘
ra ta
’
limni raqamlashtirish muhimligi
aniqlash mumkin. Bunda raqamli ta
’
lim, raqamli savodxonlik, raqamli texnologiya,
raqamli k
o‘
nikma, raqamli kompetensiya kabi tushunchalarning mazmun-mohiyatini
ajratish talab etiladi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Raqamli ta
’
lim
tushunchasi kundalik hayotimizga raqamlashtirish jarayonlari
orqali kirib kelgan tushunchalardan biri b
о‘
lib, uning eng asosiy talablaridan biri bu
ta
’
lim oluvchilarning raqamli savodxonlikka ega b
о‘
lishidir. Soha tadqiqotchilarining
ta
’
kidlashicha raqamli ta
’
lim shu bugunga qadar rivojlanishning 4 bosqichini bosib
о‘
tgan:
birinchi bosqich
–
о‘
z-
о‘
zidan ta
’
lim tizimiga kompyuterlarning kirib kelishi bilan
bo
g‘
lanadi. Ushbu davr ta
’
limga kompyuter savodxonligi darslarining kirib kelishi,
shuningdek ta
’
lim darajasini tekshirib beruvchi turli xildagi sodda kompyuter testlari
ishlab chiqilishi hamda ularni ta
’
lim jarayoniga tatbiq etilishi bilan bo
g‘
liqdir;
ikkinchi bosqich
–
ta
’
lim tizimida kompyuter texnikalaridan yanada k
о‘
proq
foydlanish va turli
о‘
quv dasturlarning yaratila boshlanishi bilan bo
g‘
liq. Bu bosqichda
texnologik vositalarni t
о‘g‘
ridan-t
о‘g‘
ri ta
’
lim sohasining barcha y
о‘
nalishlarida q
о‘
llash,
ya
’
ni ta
’
lim jarayonida audiokasseta (audioyozuv), videokassetalardan keng foydalanila
boshlangan;
uchinchi bosqich
–
dastlabki ikki bosqich orqali orttirilgan malaka, ya
’
ni
jarayondagi yutuq va kamchiliklarning tahlili natijasi
–
ta
’
limni raqamlashtirishdagi
ijobiy va salbiy ta
’
sirlar tahlili bilan bo
g‘
liq. Buning natijasida ta
’
limga salbiy ta
’
sir qilgan
jihatlardan voz kechilib ijobiy jihatlarga ahamiyat oshirilgan;
tо‘rtinchi bosqich
–
shaxsiy individual ta
’
limga
о‘
tish bilan bo
g‘
liq.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
548
Raqamli savodxonlik (digital fluency)
Internet texnologiyalari va manbalaridan
xavfsiz va samarali foydalanish uchun zarur b
o‘
lgan bilim va k
o‘
nikmalar t
o‘
plami bilan
belgilanadi.
Raqamli texnologiyalar
(Digitaltechnology)
–
signallarni uzluksiz spektr
shaklidaemas, balki analog darajadagi d
iskret diapazonlarda koʻrsatishga asoslangan
texnologiyalar.
Ushbu texnologiyalarning barcha darajalari diapazonda bir xil signal
holatini ifodalaydi. Raqamli texnologiya
analogdan
farqli oʻlaroq,
uzluksiz emas
, balki
diskret signallar bilan
ishlaydi. Bundan tashqari, signallar kichik qiymatlar toʻplamiga
ega, odatda ikkita. Haqiqiy hayotda tizimlar, ayniqsa, buxgalteriya hisobini saqlash
tizimlari uchta maʼnoga asoslanadi.
Bir qator raqamli k
о‘
nikmalarni
о‘
rganish bilan shu
g‘
ullangan tadqiqotchilarning
fikriga k
о‘
ra bunday k
о‘
nikmalar kompyuter va internetdan foydalanish
kompetensiyalari
deb
tushunilgan.
Ammo
kompetensiya
bilan
k
о‘
nikma
tushunchalarining bir-biridan farqligi barchamizga ma
’
lum. N.N. Trofimova fikriga k
о‘
ra,
raqamli k
о‘
nikmalar
–
ma
’
lumotlarni tahlil qilish, tanlash va tushunishdagi mavjud
k
о‘
nikmalar. Shunday qilib, axborot texnologiyalaridan foydalanish ma
’
lumotlar bilan
yuqori mahsuldorlik va samaradorlikda ishlashni talab etadi.
Raqamli kompetentsiyalar (digital competencies)
–
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish sohasidagi turli xil qarorlarni qabul qilish,
AKT texnologiyalari yordamida ma
’
lumot qidirish va almashish, savollarga javob berish,
boshqa odamlar bilan muloqot qilish, kompyuter dasturlarni yaratish qobiliyati.
Raqamli k
о‘
nikmalar
–
bu odamning raqamli qurilmalardan (kompyuter, smartfon
va boshqalardan foydalanish) va ma
’
lumotlarni qidirish, tahlil qilish, almashish, himoya
qilish uchun dasturlar bilan ishlash hisoblanadi. Bugungi kunda ma
’
lumotlar va raqamli
vositalar bilan ishlash nafaqat AKT mutaxassisi, balki boshqa mutaxassislarning ham
vazifalaridan biriga aylandi. Endi bu zamonaviy inson hayoti va ishi uchun zarur b
о‘
lgan
asosiy k
о‘
nikmalardir. Bugungi kunda hayotni bu imkoniyatlarsiz tasavvur qilish qiyin,
ya
’
ni odamlar vaqtni, qulaylikni qadrlay boshladilar va raqamli xizmatlarning qulayligini
sinab k
о‘
rdilar. Ulardan samarali foydalanish uchun tegishli kompetensiyalarni
rivojlantirish zarurligini anglashdi.
FOYDALANILGAN ADABI
YOTLAR RO‘YXATI:
1.
Anorboyev, Amiriddin: R
aqamli ko‘nikmalarni tizimli shakllantirish orqali
kiberxavfni
bartaraf
etishning
istiqboli
//
orienss.
2022.
№2.
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/raqamli-ko-nikmalarni-tizimli-shakllantirish-orqali-
kiberxavfni-bartaraf-etishning-
istiqboli (дата обращения: 18.09.2024).
2.
Digital-
навыки: каким специалистам они нужны.
Https://www.hr-
director.ru/article/67081-digital-navyki-kakim-spetsialistam-18-m4
3.
«Raqamli О‘zbekiston –
2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga
oshirish chora-
tadbirlari tо‘g‘risida. О‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining
PF
–
6079-son Farmoni. 2020 yil 5 oktabr.
4.
Raqamli texnologiya asoslari. Raqamli texnologiya asoslari
–
Vikipediya
(wikipedia.org)
5.
Xakimova
Muxabbat
Fayziyevna
ТАЪЛИМНИ
РАҚАМЛАШТИРИШ
ШАРОИТИДА ОЛИЙ ТАЪЛИМДА ЎҚИТИШ СИФАТИНИ ОШИРИШ ОМИЛЛАРИ // SAI.
2023. №Special Issue 5. URL: https://cyberleninka.ru/articl
e/n/talimni-ra-amlashtirish-
sharoitida-oliy-talimda-itish-sifatini-oshirish-
omillari (дата обращения: 18.09.2024).
