Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Teaching methods aimed at developing cognitive
competence
Gulzira MADAMINOVA
1
Andijan State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 15 December 2024
Available online
25 January 2025
This article examines contemporary teaching methods
designed to foster cognitive competence. It emphasizes the
practical importance of approaches that enhance students'
knowledge acquisition by deepening their cognitive processes.
Among the recommended strategies, the author highlights the
"Reading Fiction" method as a particularly effective tool for
cultivating cognitive competence.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
cognitive competence,
knowledge,
understanding,
skills,
abilities,
creative thinking,
critical thinking,
reading fiction.
Kognitiv kompetensiyani rivojlantirishga bag‘ishlangan
ta’lim metodlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
kognitiv kompetensiya,
bilim,
tushunish,
ko‘nikma,
malaka,
ijodiy fikrlash,
tanqidiy fikrlash,
badiiy adabiyot mutolaasi.
Ushbu maqolada kognitiv kompetensiyani rivojlantirishga
qaratilgan zamonaviy ta’lim metodlari tahlil qilinadi.
Kognitiv jarayonlarni chuqurlashtirish orqali o‘quvchilarning
o‘zlashtirish darajasini oshirishga xizmat qiladigan
usullarning
amaliy ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Dissertant tomonidan
“Badiiy adabiyot mutolaasi” nomli usul kognitiv kompetensiyani
rivojlantirishga xizmat qiladigan metod sifatida tavsiya etilgan.
1
PhD, Assistant Professor, Doctoral Student, Andijan State Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
2
Методы обучения, направленные на развитие
когнитивной компетенции
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
когнитивная
компетенция,
знание,
понимание,
умение,
навык,
творческое мышление,
критическое мышление,
чтение художественной
литературы.
В данной статье анализируются современные методы
обучения, направленные на развитие когнитивной
компетенции. Показано практическое значение методов,
способствующих повышению уровня усвоения знаний
учащимися
посредством
углубления
когнитивных
процессов. Автором предложен метод под названием
«Чтение художественной литературы» как эффективное
средство для развития когнитивной компетенции.
KIRISH
XXI asr ta
’
lim tizimi ma
’
lumotni tez qabul qiladigan, o
‘
zlashtiradigan va
o
‘
zlashtirilgan bilimlar asosida tanqidiy va kreativ fikrlaydigan o
‘
quvchi-yoshlarni
tarbiyalashga urg
‘
u bermoqda. Bunga asosiy sabablardan biri, tez sur
’
atda rivojlanib
borayotgan axborot-kommunikatsion texnologiyalar bo
‘
lib, bu dunyoda bo
‘
layotgan
voqea-hodisalarning soniyalarda dunyoning istalgan burchagiga yetib borishida o
‘
z
aksini topadi. Hozirgi raqamli texnologiyalar davrida yoshlar axborotlar ummonida qolib
ketmoqda. O
‘
quvchi-yoshlarga yetib kelayotgan ma
’
lumotlarning ishonchliligini aniqlash
va bunga munosib javob qaytarish ulardan tezlik, tanqidiy va kreativ fikrlash
qobiliyatlarini talab etmoqda. O
‘
quvchilardan no-standart fikrlash, moslashuvchanlik,
topqirlik va h.k. ko
‘
nikmalar talab qilinar ekan, eng avvalo ularga bu malaka va
ko
‘
nikmalarni egallashga xizmat qiluvchi ta
’
lim metodlarini dars jarayoniga integratsiya
qilish amaliy ehtiyoj kasb etadi.
KOGNITIV KOMPETENSIYA TUSHUNCHASI VA TA
’
RIFLARI
Kognitiv kompetensiya zamonaviy ta
’
limda muhim tushunchalardan biri bo
‘
lib,
u o
‘
quvchilarning o
‘
quv jarayonida bilimlarni egallash, ularni qayta ishlash va amaliyotda
qo
‘
llash qobiliyatini ifodalaydi. Tadqiqotchilar ushbu tushunchani turli nuqtai nazardan
ta
’
riflab, uning mazmunini aniqlashga harakat qilgan. Quyida kognitiv kompetensiyaga
berilgan asosiy ta’riflar va ularning mualliflari keltirilad
i:
1.
Bloom taksonomiyasi (1956).
Benjamin Bloom kognitiv jarayonlarni bir
nechta darajaga ajratgan: bilim (knowledge), tushunish (comprehension), qo‘llash
(application), tahlil (analysis), sintez (synthesis) va baholash (evaluation). Unga ko‘ra,
kognitiv kompetensiya
–
bu insonning bilimni chuqur o‘zlashtirish va uni murakkab
vaziyatlarda qo‘llash qobiliyati [4; 113].
2.
Anderson va Krathwohl (2001).
Anderson va Krathwohl Bloom
taksonomiyasini yangilab, unga ikki o‘lchovli yondashuvni qo‘shgan: bilim
darajalari
(faktlar, tushunchalar, jarayonlar) va kognitiv jarayonlar (eslab qolish, tushunish,
qo‘llash, tahlil qilish, sintez qilish, baholash). Ular kognitiv kompetensiyani insonning
bilimni nafaqat egallashi, balki uni tahlil qilish va yangi bilim yaratishga xizmat qiladigan
malakalar majmuasi sifatida ko‘rgan [1; 201].
3.
Vygotsky (1978).
Lev Vygotskiyning ijtimoiy konstruktivizm nazariyasida
kognitiv kompetensiya o‘rganish jarayonida ijtimoiy muloqot va o‘zaro ta’sir orqali
rivojlanadi, deb ta’kidlanadi
. U
“
yaqin rivojlanish zonasi
”
(Zone of Proximal
Development) tushunchasini ilgari surib, o‘quvchilarning potentsial kognitiv salohiyati
ustoz va guruh yordami bilan oshishini ko‘rsatib bergan [12; 93].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
3
4.
Piaget (1971).
Jean Piaget kognitiv rivojlanish nazariyasida kognitiv
kompetensiyani insonning aqliy jarayonlarini rivojlantirish, ma’lumotni tizimlashtirish
va yangi tushunchalarni o‘zlashtirish qobiliyati sifatida ta’riflagan. U kognitiv jarayonlar
bolaning o‘z tajribasini qanday tartibga solishi va qayta
ishlashi orqali rivojlanishini tahlil
qilgan [10; 142].
5.
Weinert (2001).
Franz E. Weinert kognitiv kompetensiyani "bilim, ko‘nikma va
malakalar majmuasi bo‘lib, u insonning muayyan vaziyatlarda muvaffaqiyatli harakat
qilishiga imkon beradi", deb ta’riflagan
. Uning fikricha, bu kompetensiya faqat bilimlarni
egallash emas, balki ularni hayotiy vaziyatlarda qo‘llash qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi
[13; 47].
6.
Jonassen (2014).
Jonassen kognitiv kompetensiyani muammolarni hal qilishda
o‘zini namoyon qiladigan o‘quvchining ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari sifatida
ko‘radi. U texnologiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish orqali kognitiv
jarayonlarni chuqurlashtirishga katta urg‘u beradi [7; 211].
Yuqoridagi olimlarning kognitiv bergan ta’riflarini um
umlashtirgan holda kognitiv
kompetensiyaning quyidagi tarkibiy qismlarga ajratish mumkin:
1.
Bilim olish qobiliyati:
•
Ma’lumotni eslab qolish, ularni mantiqiy tizimga solish va asosiy mazmunini
tushunish [4; 113].
2.
Tahlil va sintez qilish:
•
Axborotni kichik bo
‘
laklarga ajratib tahlil qilish va ularni yangi bilim yaratish
uchun sintez qilish [1; 201].
3.
Muammoni hal qilish qobiliyati:
•
D.H.
Jonassen kognitiv kompetensiyaning muhim jihati sifatida o‘quvchilarning
murakkab vaziyatlarda ijodiy va
samarali yechim topa olish qobiliyatini ko‘rsatadi [7; 211].
4.
Ijodiy va tanqidiy fikrlash:
•
De Bono fikricha, kognitiv kompetensiyaning rivojlanishi o‘quvchilarning
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari bilan bog‘liq [3; 25].
5.
O‘z
-
o‘zini boshqarish:
•
Vygotskiy
ta’lim jarayonida mustaqil fikrlash va o‘z
-
o‘zini boshqarishning
ahamiyatini ta’kidlaydi [12; 87].
Kognitiv kompetensiyaning yuqoridagi tarkibiy qismlarini inobatga olgan holda
kognitiv kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qiluvchi quyidagi metod va
texnologiyalarni tahlil qilish mumkin.
1.
Muammoli ta’lim (Problem
-based learning)
2.
G‘oya yomg‘iri (Brainstorming)
3.
Kooperativ o‘qitish (Collaborative learning)
Muammoli ta’lim (Problem
-Based Learning, PBL)
–
o‘quvchilarning
muammolarni hal qilish jarayon
ida bilim va ko‘nikmalarni mustaqil ravishda
o‘zlashtirishga qaratilgan ta’lim shakli. Ushbu uslub nafaqat o‘quvchilarning bilimini
oshirishga, balki ularning kognitiv kompetensiyasini rivojlantirishga ham xizmat qiladi.
Muammoli ta’limni joriy qilishda o‘
quvchilarga oldindan belgilangan muammoli
vaziyatlar taqdim etiladi. Ushbu vaziyatlar ular tomonidan mustaqil ravishda yoki
guruhda yechim topishni talab qiladi.
PBL quyidagi jarayonlarni o‘z ichiga oladi:
•
Muammoni aniqlash
–
berilgan vaziyatdan muammoni aniqlash va tushunish.
•
Axborot to‘plash
–
muammoni hal qilish uchun kerakli ma’lumotlarni izlash va
to‘plash.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
4
•
Tahlil qilish va reja tuzish
–
to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qilib, muammoni
yechish yo‘llarini rejalashtirish.
•
Amaliy yechim topish
–
nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq qilish.
•
Natijalarni baholash va xulosa chiqarish
–
olingan yechimning samaradorligini
tahlil qilish va xulosalar chiqarish.
Muammoli ta’limning kognitiv kompetensiyani rivojlantirishdagi roli:
1.
Ijodiy fikrlashni rivojlantirish.
PBL o‘quvchilarning odatiy yondashuvlardan
chiqib, innovatsion yechimni izlashga undaydi. Bu esa ularning ijodiy fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Dewey
muammoli vaziyatlarni o‘quv jarayonining
markaziga qo‘yish orqali ijodkorlikni oshirish mumkinligini ta’kidlagan [6; 247].
2.
Tanqidiy fikrlashni o‘stirish.
Muammoli ta’lim jarayonida o‘quvchilar mavjud
ma’lumotlarni tahlil qilib, ularning afzallik va kamchiliklarini aniqlaydi. Bu esa tanqidiy
fikrlash malakalarini rivojlantiradi [5; 176].
3.
Biliml
arni tizimlashtirish va amalda qo‘llash.
PBL o‘quvchilarning bilimlarini
real hayotiy vaziyatlarga tatbiq qilishni talab qiladi. Piaget fikricha, bilimlarni
tizimlashtirish va amaliyotga qo‘llash kognitiv jarayonlarni chuqurlashtirishga yordam
beradi [10; 159].
4.
Mustaqil o‘rganish ko‘nikmasini rivojlantirish.
Muammoli ta’limda
o‘quvchilar kerakli axborotni mustaqil ravishda izlaydi, tahlil qiladi va qo‘llaydi. Knowles
(1984) bu jarayonni o‘z
-
o‘zini o‘qitish malakalarini rivojlantirishning muhim vositasi
sifa
tida ta’riflagan.
5.
Hamkorlik ko‘nikmalarini shakllantirish.
Ko‘pincha PBL guruhli shaklda
amalga oshiriladi, bu esa o‘quvchilarning birgalikda ishlash, fikr almashish va yyechimni
muhokama qilish malakalarini rivojlantiradi. Vygotskiy fikricha, ijtimoiy muloqot orqali
o‘quvchilar bilimlarini boyitadi va kognitiv kompetensiyani kuchaytiradi [12; 54].
Brainstorming
, ya’ni g‘oya yomg‘iri, ijodiy fikrlashni rivojlantirishda eng samarali
va ommabop metodlardan biri hisoblanadi. Bu uslub jamoaviy yoki individual shaklda
yangi g‘oyalarni yaratish va mavjud muammolarga turli ijodiy yyechim topish uchun
qo‘llaniladi.
Alex Osborn
tomonidan 1940-yillarda ishlab chiqilgan ushbu metod
o‘quvchilarning fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga, ijodiy potentsialini ochishga
va
birgalikda ishlash qobiliyatini oshirishga yordam beradi [9].
Brainstorming jarayonida ishtirokchilar ma’lum bir muammo yoki mavzu bo‘yicha
imkon qadar ko‘proq g‘oyalar yaratishadi. Ushbu uslubning asosiy tamoyillari:
1.
Tanqidni cheklash:
Jarayon
davomida g‘oyalarni baholash yoki tanqid qilish
taqiqlanadi. Bu ishtirokchilarga erkin fikrlash imkoniyatini beradi.
2.
Ko‘proq g‘oya taklif qilish:
Iloji boricha ko‘proq g‘oyalarni ilgari surish
rag‘batlantiriladi. Sifatdan ko‘ra, miqdor birinchi bosqichda m
uhimroq hisoblanadi.
3.
Barcha g‘oyalardan foydalanish:
Taklif qilingan g‘oyalar orasida
boshqalarning fikrlarini to‘ldirish yoki yangi shaklda taklif qilish ma’qul.
4.
Ijodiy kombinatsiyalar:
G‘oyalarni birlashtirish, bir
-
biridan o‘xshash jihatlarni
topib, yangi ijodiy yyechim yaratish tavsiya etiladi.
Brainstormingning kognitiv kompetensiyani rivojlantiruvchi asosiy elementlari:
1.
G‘oyalarni erkin yaratish:
Brainstorming tanqidni cheklash tamoyiliga asoslanganligi sababli, ishtirokchilar
fikrlash jarayonida o‘zla
rini erkin his qiladilar va kognitiv cheklovlardan qutuladilar.
2.
Yaratilgan g‘oyalarni tahlil qilish:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
5
Har bir taklif qilingan g‘oya mantiqiy jihatdan tahlil qilinadi. Bu kognitiv
jarayonning chuqurlashuviga olib keladi va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi.
3.
Ijodiy kombinatsiyalar yaratish:
Turli g‘oyalarni birlashtirish orqali yangi yechim ishlab chiqiladi. Bu
jarayon
ijodkorlik va kognitiv moslashuvchanlikni oshiradi.
4.
Qaror qabul qilish ko‘nikmasi:
Brainstorming davomida o‘quvchilar o‘z fikrlarini himoya qi
lish va qabul qilish
jarayonlarini boshdan kechiradilar, bu esa muhim qarorlar qabul qilish qobiliyatini
rivojlantiradi.
Kooperativ o‘qitish
yoki
hamkorlikda o‘qitish
o‘quvchilarning kichik
guruhlarda birgalikda ishlashi orqali bilim olishni tashkil
etadigan ta’lim usulidir. Ushbu
yondashuvda o‘quvchilar o‘zaro fikr almashadi, yangi bilimlarni mustaqil kashf etadi va
muammolarni birgalikda hal qiladi. Bu metod o‘quvchilarning
kognitiv kompetensiyasi
,
ya’ni tanqidiy va ijodiy fikrlash, muammoni hal qil
ish va qaror qabul qilish kabi
qobiliyatlarini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega.
Kognitiv kompetensiya
–
bu insonning yangi bilimlarni o‘zlashtirish, ularni tahlil
qilish, turli sharoitlarga moslashish va ijodkorlik bilan foydalanish qobiliyatidir.
Kooperativ o‘qitish orqali bu kompetensiyalarni rivojlantirish quyidagi jarayonlar orqali
amalga oshadi:
1.
Bilim almashinuvi:
Guruhda ishlash davomida o‘quvchilar turli bilim va
g‘oyalarni bir
-
biriga o‘rgatadi. Bu o‘quvchilarni yangi ma’lumotl
arni qabul qilish va
ulardan foydalanishga o‘rgatadi [11;177].
2.
Mantiqiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish:
O‘quvchilar guruhdagi
muhokamalar davomida o‘z fikrlarini asoslash va boshqalarning fikrlarini tahlil qilishni
o‘rganadilar. Bu esa tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi [7; 254].
3.
Ijtimoiy va kognitiv o‘zaro ta’sir:
Vygotskiyning ijtimoiy rivojlanish nazariyasiga
ko‘ra, o‘quvchilar bilimni o‘zaro muloqot orqali tezroq o‘zlashtiradilar. Guruh
muhokamalarida o‘zaro fikr almashinuvi kognitiv
rivojlanishni jadallashtiradi [12; 74].
4.
Muammoni birgalikda hal qilish ko‘nikmasi:
Hamkorlikda ishlash davomida
o‘quvchilar muammoni turli nuqtai nazarlardan tahlil qilish va eng maqbul yyechimni
topishga o‘rganadilar. Bu ularning tizimli fikrlash qobiliy
atini rivojlantiradi.
Kooperativ
o‘qitish
metodlarining
kognitiv
kompetensiyani
rivojlantirishdagi roli:
1.
“Think
-Pair-
Share”
metodi
(O‘ylang
-Juftlikda
muhokama
qiling-
Bo‘lishing):
Ushbu metodda o‘quvchilar avval muammoni mustaqil tahlil qiladi
(individual fikrlash), so‘ngra juftlikda o‘z fikrlarini muhokama qiladi va oxirida guruh
bilan ulashadi. Bu jarayon tanqidiy va ijodiy fikrlashni bir vaqtda rivojlantiradi.
2.
Jigsaw (Pazl) metodi:
O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linadi va har bir guruh
mua
mmoning bir qismini o‘rganadi. Keyinchalik ular o‘z bilimlarini birlashtiradi va
muammoning umumiy echimini ishlab chiqadi. Ushbu metod axborotni birlashtirish va
tizimli fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiradi [2; 65].
3.
Muammo asosida o‘qitish (Problem
-Based Learning):
Guruhli ish davomida
o‘quvchilar real hayotdagi muammolarni tahlil qilib, turli yechim taklif qiladi. Bu usul
o‘quvchilarning tahliliy va ijodiy fikrlashini rivojlantiradi.
4.
“Role Play” (Rolli ijro):
O‘quvchilar muayyan rollarni bajarish orqali o‘zlariga
boshqalarning nuqtai nazaridan qarashni o‘rganadilar. Bu empatiya va tanqidiy fikrlashni
rivojlantiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
6
Kooperativ
o‘qitishning
kognitiv
kompetensiyani
rivojlantiruvchi
xususiyatlari
1.
Motivatsiyani oshirish:
Guruhdagi ijobiy muhit o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi,
bu esa kognitiv jarayonlarning faollashuviga olib keladi.
2.
Ko‘p tomonlama
fikrlash:
Guruhli muhokamalarda turli nuqtai nazarlar bilan tanishish kognitiv
moslashuvchanlikni oshiradi.
3.
O‘z
-
o‘zini nazorat
qilish:
Kooperativ o‘qitish jarayonida har bir o‘quvchi guruh oldidagi mas’uliyatni his
qiladi va o‘z faoliyatini boshqaradi. Bu o‘z
-
o‘zini tahlil qilish va mustaqil fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
4.
Ijodiy va strategik fikrlash:
Guruhda yangi g‘oyal
ar yaratish va muammolarni hal qilishda ijodiy yondashuv va
strategik rejalashtirish ko‘nikmalari shakllanadi.
Yuqorida qayd etilgan kognitiv kompetensiyani o‘quvchilarda rivojlanishga
bag‘ishlangan ta’lim metodlari tarkibiga yana bir samarali usulni takli
f qilish mumkin. Bu
“kitob mutolaasi” usuli. Unda o‘qituvchi o‘quvchilarning yosh xususiyati, bilim darajasi, til
bilish ko‘nikmasidan kelib chiqib
o‘rganilayotgan chet til badiiy adabiyotlaridan birini
tanlaydi va o‘quvchilarga uni uyda mustaqil o‘qib kel
ishini va kelasi dars shu adabiyot
bo‘yicha sinfda muhokama bo‘lishini topshiriq sifatida beradi. Bu usul yuqorida qayd
etilgan kognitiv kompetensiyaning barcha tarkibiy qismlarini o‘z ichiga oladi. Badiiy
adabiyotni o‘qish jarayonida o‘quvchi bilim oladi,
mutolaa jarayonida olgan bilimini
miyada tahlil va sintez qiladi. O‘quvchilar badiiy adabiyotdagi asosiy personajlar duch
kelgan muammolarga subyektivi yoki obyektiv yechim topishga intiladi. Bu jarayonda u
ijodiy va tanqidiy fikrlaydi va o‘z qarashlarini
kitob muhokamasi jarayonida mustaqil
boshqargan holda ifodalashga intiladi. Ko‘rinib turibdiki, badiiy adabiyotni mustaqil
o‘qish va buni jamoada muhokama qilish o‘quvchilarning ongli ravishda bilim olishiga va
olgan bilimlarini sintez va analiz qilish or
qali o‘zining qandaydir tanqidiy yoki kreativ
fikriga ega bo‘ladi. Ushbu usulni amaliyotga tadbiq etishda quyidagi tavsiyalarni berish
mumkin:
•
Mutolaa uchun beriladigan badiiy adabiyotni o‘quvchilarning qiziqishlarini
inobatga olib tanlash;
•
Badiiy adabiyot
ning murakkablik jihatini o‘quvchilarning til bilish
ko‘nikmalaridan kelib chiqib tanlash;
•
Badiiy adabiyotning hajmiga e’tibor berish (katta hajmdagi adabiyotlar
o‘quvchini zeriktirishi va o‘qishga bo‘lgan qiziqishini susaytirishi mumkin);
•
Kitob mutolaasi
va u asosda muhokama o‘tkazishning aniq rejasini tuzish va buni
o‘quvchilarga avvaldan tanishtirish (topshiriqning aniq maqsad sari yo‘naltirilgan bo‘lishi
o‘quvchilarning tayyorgarlik jarayonini osonlashtiradi);
•
Muhokama jarayonida har bir o‘quvchiga fikr
bildirishga imkon berishlik va
bildirilgan fikrlarni qattiq tanqid qilmaslik;
•
Muhokama so‘ngida yakuniy xulosaga kelishlikda o‘quvchilarning fikrlarini ham
inobatga olishlik.
•
Bu ta’lim usulini noan’anaviy ta’lim metodi sifatida bir oyda bir marta o‘
tkazish
maqsadga muvofiq.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
7
Yuqorida o‘quvchilarning kognitiv kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat
qiluvchi bir qancha metodlar va ularning o‘quvchilarning kognitiv kompetensiyasini
rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil etildi va bu metodlarga qo‘shimcha sifatida “Kitob
mutolaasi” usuli ham samarali metod sifatida e’tirof etildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Anderson L. W., Krathwohl D. R. A taxonomy for learning, teaching, and
assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives.
–
Allyn & Bacon,
2001.
–
352 p.
2.
Aronson E. The jigsaw classroom.
–
Sage Publications, 1978.
–
204 p.
3.
De Bono E. Six Thinking Hats: The multi-million bestselling guide to running
better meetings and making faster decisions.
–
Penguin uk, 2017.
4.
Bloom B. S. Taxonomy of educational objectives: The classification of
educational goals.
–
David McKay, 1971.
–
207 p.
5.
Brookfield S. D. Developing critical thinkers: Challenging adults to explore
alternative ways of thinking and acting.
–
Jossey-Bass, 2007.
–
311 p.
6.
Dewey J. Experience and education // The Educational Forum.
–
1986.
–
Vol. 50,
No. 3.
–
P. 241
–
252.
7.
Jonassen D. H. Learning to solve problems with technology: A constructivist
perspective.
–
Routledge, 2014.
–
472 p.
8.
Knowles M. S. The adult learner: A neglected species.
–
Gulf Publishing, 1990.
–
292 p.
9.
Osborn A. F. Applied imagination: Principles and procedures of creative
thinking.
–
Charles Scribner's Sons, 1953.
–
317 p.
10.
Piaget J. Biology and knowledge: An essay on the relations between organic
regulations and cognitive processes.
–
University of Chicago Press, 1971.
–
360 p.
11.
Slavin R. E. Cooperative learning: Theory, research, and practice.
–
2nd ed.
–
Allyn & Bacon, 1995.
–
258 p.
12.
Vygotsky L. S. Mind in society: The development of higher psychological
processes.
–
Harvard University Press, 1978.
–
159 p.
13.
Weinert F. E. Concept of competence: A conceptual clarification // Defining and
selecting key competencies / Ed. by D. S. Rychen, L. H. Salganik.
–
Hogrefe & Huber, 2001.
–
P. 45
–
65.
