Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Adjudication: A modern alternative method for resolving
international commercial disputes
Khosiyatkhon MIRZAKHMETOVA
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
15 December 2024
Accepted 20 January 2025
Available online
15 February 2025
This article aims to analyze the adjudication mechanism as a
modern alternative dispute resolution (ADR) method in the
context of resolving international commercial disputes. It
examines the historical development, legal foundations, and
practical application of the adjudication institution in resolving
cross-border commercial conflicts. The study also analyzes the
advantages and disadvantages of adjudication through a
comparative legal analysis with mediation and arbitration,
demonstrating its effectiveness, implementation, and role at the
international level. The article explores the impact of
international treaties and institutional rules governing the
adjudication institution, as well as relevant examples
demonstrating its effectiveness in resolving complex disputes.
Additionally, the paper provides recommendations for
improving adjudication mechanisms to facilitate fair and
effective resolution of international commercial disputes.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss1/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
international commercial
disputes,
adjudication decision,
arbitration award,
alternative dispute
resolution (ADR),
arbitration,
mediation,
conciliation,
state court.
Adyudikatsiya
–
xalqaro tijorat nizolarini hal qilishning
zamonaviy muqobil usuli
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
xalqaro tijorat nizolari,
adyudikatsiya qarori,
arbitraj qarori,
nizolarni muqobil hal etish
(ADR), arbitraj,
mediatsiya,
vositachilik (conciliation),
davlat sudi.
Ushbu maqola xalqaro tijorat nizolarini hal qilish
kontekstida nizolarni hal qilishning zamonaviy muqobil usuli
(ADR) sifatida adyudikatsiya mexanizmini tahlil qilishga
qaratilgan. U transchegaraviy tijorat mojarolarini hal qilishda
adyudikatsiya institutining tarixiy rivojlanishi, huquqiy asoslari
va amaliy qo‘llanilishini o‘rganadi. Tadqiqo
t, shuningdek,
mediatsiya va arbitraj bilan qiyosiy-huquqiy tahlil qilgan holda
1
Teacher, Department of International Private Law, Tashkent State University of Law.
E-mail: mirzaxmetova.x@tsul.uz, mirzakhmetova.kh@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
436
adyudikatsiyaning afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qilib,
uning samaradorligi, ijro etilishi va xalqaro miqyosdagi rolini
ko‘rsatib beradi. Maqolada adyudikatsiya institu
tini tartibga
soluvchi xalqaro shartnomalar va institutsional qoidalarning
ta’siri hamda murakkab nizolarni hal qilishda uning
samaradorligini ko‘rsatadigan tegishli misollar ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, hujjat xalqaro tijorat nizolarini adolatli va samarali
hal etishga ko‘maklashish uchun Adyudikatsiya mexanizmlarini
takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalarni taqdim etadi.
Адъюдикация –
современный альтернативный метод
разрешения международных коммерческих споров
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
международные
коммерческие споры,
решение адъюдикации,
арбитражное решение,
альтернативное
разрешение споров (ADR),
арбитраж,
медиация,
примирение (conciliation),
государственный суд.
Данная
статья
посвящена
анализу
механизма
адъюдикации как современного альтернативного метода
разрешения споров (ADR) в контексте разрешения
международных коммерческих споров. В ней исследуется
историческое развитие, правовые основы и практическое
применение института адъюдикации в разрешении
трансграничных коммерческих конфликтов. Исследование
также
анализирует
преимущества
и
недостатки
адъюдикации путем сравнительно
-
правового анализа с
медиацией и арбитражем, демонстрируя ее эффективность,
исполнимость и роль на международном уровне. В статье
рассматривается влияние международных договоров и
институциональных правил, регулирующих институт
адъюдикации, а также приводятся соответствующие
примеры,
демонстрирующие
ее
эффективность
в
разрешении сложных споров. Кроме того, документ
содержит
рекомендации
по
совершенствованию
механизмов адъюдикации для содействия справедливому
и
эффективному
разрешению
международных
коммерческих споров.
ADR tizimida adyudikatsiyaning tarixiy rivojlanishi.
Adyudikatsiya jarayoni
nizolarni hal etish mexanizmi sifatida asrlar davomida rivojlanib borgan va uning ildizlari
ilk huquqiy an’analarga borib taqaladi. Nizolarni samarali hal qilish zarurati har doim
savdoning asosiy jihati bo‘lib kelgan, u savdogarlar gildiyalari va savdo kengashlari
mojarolarni norasmiy tarzda hal qilgan qadimgi sivilizatsiyalarga borib taqaladi.
O‘rta asrlarda Yevropada tijorat nizolari ko‘pincha mustaqil savdo sudlovi
(adyudikatsiya) orqali hal qilinardi, bu esa odatiy savdo qonunlariga asoslangan tezkor
qarorlarni ta’minladi. Xuddi shunday, islom va xitoy huquqiy an’analarida ham savdo
nizolarini davlat sudiga murojaat qilmasdan hal qilish mexanizmlari mavjud edi.
Adyudikator qarorlari ushbu dastlabki shakllari nizolarni hal qilishda adolat, xolislik va
samaradorlikni ta’kidlab, zamonaviy ADR tizimlariga asos
soldi.
ADR usuli sifatida adyudikatsiyaning paydo bo‘lishi.
Adyudikatsiya qarorining
alohida ADR usuli sifatida ilk bor qo‘llanilishi 20
-asrda, xususan, qurilish sohasida
boshlangan. Xalqaro muhandislar konsalting federatsiyasi (FIDIC) tomonidan chiqarilgan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
437
standart shartnoma shakllarini joriy etish nizolarni hal qilishning keng tarqalgan
mexanizmi sifatida adyudikatsiya institutini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Ushbu
shartnomalar qurilishga oid nizolarni loyihalarni kechiktirmasdan tezda hal etishni
ta’minlash uchun Adyudikatsiya qarorlarini o‘z ichiga olgan.
1996-yilda Buyuk Britaniyada uy-joy grantlari, qurilish va rekonstruksiya
to‘g‘risidagi qonunning kuchga kirishi bilan adyudikatsiya orqali nizolarni hal qilish
yanada ommalashdi. Ushbu qonunchilik qurilish sohasida qonuniy hal qilishni belgilab
berdi, bu tomonlardan nizolarni arbitraj yoki davlat sudlariga murojaat qilishdan oldin
adyudikatsiyaga topshirishni talab qiladi. Ushbu modelning muvaffaqiyati uning boshqa
yurisdiksiyalarda, jumladan, Avstraliya, Yangi Zelandiya va Singapurda qabul qilinishiga
olib keldi, bu yerda qurilish nizolarini ko‘rib chiqishni tartibga solish uchun shunga
o‘xshash qonunlar qabul qilingan.
Xalqaro huquqiy hujjatlarda adyudikatsiya qarorining tan olinishi.
Xalqaro
tijorat nizolarini hal qilishda Adyudikatsiyaning ahamiyati ortib borishi uning turli
huquqiy asoslar va institutsional qoidalarda tan olinishiga olib keldi. Xalqaro Savdo
Palatasi (ICC) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro savdo huquqi komissiyasi
(UNCITRAL) kabi tashkilotlar o‘zlarining ADR mexanizmlarining bir qismi sifatida
Adyudikatsiyani o‘z ichiga olgan qoidalarni ishlab chiqdilar.
Bundan tashqari, xalqaro shartnomalar va namunaviy qonunlar, jumladan,
UNCITRALning Xalqaro tijorat arbitraji to
‘g‘risidagi namunaviy qonuni, Adyudikatsiyani
transchegaraviy nizolarni hal qilish amaliyotiga integratsiyalashuviga ta’sir ko‘rsatdi.
Adyudikatsiya qarori hali arbitraj kabi umume’tirof etilgan bo‘lsa
-da, uning tamoyillarini
uyg‘unlashtirish va xalqaro hu
quq doirasida uning ijro etilishini yaxshilashga harakat
qilinmoqda.
Adyudikatsiya qarori bo‘yicha institutsional qoidalar
(ICC, UNCITRAL va
boshqalar). Turli xalqaro institutlar Adyudikatsiyani tartibga soluvchi qoidalarni
o‘rnatdilar. Xalqaro Savdo Palat
asi (ICC) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro
Savdo Huquqi Komissiyasi (UNCITRAL) tijorat nizolarini hal qilish uchun
standartlashtirilgan tartiblarni taklif qiladi. Ushbu qoidalar protsessual muddatlarni,
adyudikatsiya jarayonini qo‘llash asosl
arini, ijro mexanizmlarini va tijorat masalalari
bo‘yicha Adyudikatsiya qarorlari predmet doirasini belgilaydi.
ICC o‘zining nizolarni hal qilish xizmatlari orqali tijorat nizolarini hal qilish
bo‘yicha protsessual ko‘rsatmalarni ishlab chiqqan. Mazkur qoi
dalarda quyidagilar
ta’kidlangan:
–
xalqaro savdo qonunlari bo‘yicha maxsus bilimga ega bo‘lgan global ekspertlar
reyestridan adyudikatorlarni tanlash;
–
adyudikatsiya qarorlari tezda, odatda 28 dan 56 kungacha qabul qilinishini
ta’minlash;
–
tomonlarning
adyudikatsiya qaroriga belgilangan hollarda e’tiroz bildirish
mexanizmlarini ta’minlash.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro savdo huquqi bo‘yicha komissiyasi
(UNCITRAL) xalqaro adyudikatsiya qoidalarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Unga ko
‘ra:
–
xalqaro arbitraj standartlariga mos keladigan shaffof va adolatli adyudikatsiya
jarayonlari.
–
yurisdiksiyalar bo‘ylab adyudikatsiya amaliyotida izchillikni ta’minlash uchun
mamlakatlar qabul qilishi mumkin bo‘lgan namunaviy protsessual qonun.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
438
–
Raqamli va masofaviy adyudikatsiya jarayonlarini rag‘batlantirish, transchegaraviy
ishlarda nizolarni hal qilishni yanada qulayroq qilish kabi masalalar o‘z ifodasini topgan.
Umumiy huquq yurisdiksiyalarida adyudikatsiya qarorlari. Birlashgan Qirollik,
Avs
traliya va Singapur kabi mamlakatlarda qurilish va tijorat qonunlari bo‘yicha yaxshi
qaror qabul qilish tizimi mavjud. Ushbu yurisdiksiyalar:
–
Ayrim turdagi shartnomalar bo‘yicha adyudikatsiya qarorini nizolarni hal
etishning majburiy jarayoni sifatida e’
tirof etish.
–
Davlat sudi yoki arbitraj sudlari tomonidan ko‘rib chiqilgunga qadar vaqtincha
majburiy kuchga ega bo‘lgan adyudikatsiya qarorlarini ijro etish.
–
xalqaro adyudikatsiya normalariga rioya etilishini ta’minlash bo‘yicha
qonunchilikni ta’minlash majburiyati huquqiy kafolatlangan
Roman-german huquq oilasiga mansub yurisdiksiyalarda xususan, Fransiya,
Germaniya va Xitoy singari mamlakatlarning qonunchiligida ham adyudikatsiya
mexanizmi nizolarni muqobil hal qilishning bir mexanizmi sifatida huquqiy tartibga
solingan. Adyudikatsiya tamoyillari va jarayonlarini tartibga solish arbitraj qoidalari
bilan uyg‘unlashtirilgan. Ushbu yurisdiksiyalarda o‘rnatilgan tartibga ko‘ra:
–
shartnomalarda nizoni hal qilish usullari sifatida adyudikatsiya tanlanishi haqida
taraflar kelishuvining mavjud bo‘lishi kerak;
–
adyudikatsiya jarayoni, agar ular ichki protsessual normalarga, ommaviy tartibga
muvofiq bo‘lsagina, e’tirof etiladi.
–
milliy sudlar tomonidan belgilangan hollarda shikoyat va e’tirozlar ko‘rib
chiqilishiga ruxsat berish, tegishli jarayonni ta’minlash va tomonlarning huquqlarini
himoya qilishga ruxsat etilgan.
Adyudikatsiya qarori, arbitraj va vositachilikning qiyosiy tahlili.
Adyudikatsiya va arbitraj nizolarni hal qilishning bir-
biriga o‘xshash mexanizmlari
hisoblanadi, lekin jarayon va natija nuqtai nazaridan sezilarli darajada farqlanadi.
Tezlik:
Adyudikatsiya jarayoni odatda arbitrajga qaraganda tezroq bo‘lib,
ko‘pincha 28 dan 56 kungacha qaror qabul qiladi, arbitraj esa keng ko‘lamli dalillar va
tinglovlar zarurati tufayli oylar va hatto yillar talab qilishi mumkin.
Narxi:
Adyudikatsiya qarori odatda arzonroq, chunki u uzoq davom etadigan
arbitraj jarayonlari va murakkab protsessual qoidalardan qochadi, arbitraj esa ko‘pincha
katta yuridik to‘lovlar, arbitraj xarajatlari va ma’muriy xarajatlarni o‘z ichiga oladi.
Majburiylik:
Arbitraj Nyu-
York Konvensiyasi (1958) bo‘yicha ijro etilishi mumkin
bo‘lgan yakuniy va majburiy qarorga olib kelgan bo‘lsa
-da, adyudikatsiya qarorlari
ko‘pincha vaqtinchalik majburiy bo‘lib, agar nizoli bo‘lsa, qo‘shimcha ijro mexanizmlarini
talab qiladi.
Maxfiylik va norasmiylik
: Adyudikatsiya ham, arbitraj ham, vositachilik ham
maxfiylikni ta’kidlaydi, ammo vositachilik ko‘proq norasmiy bo‘lib, tomonlarga
o‘z
ehtiyojlariga moslashtirilgan ijodiy yechimlarni ishlab chiqishga imkon beradi.
Turli xil tijorat kontekstlarida Adyudikatsiya qarorining muvofiqligi. Adyudikatsiya
qarori, ayniqsa, nizolarni tezkor hal qilishni talab qiluvchi ayrim sohalar va shartnomalar
uchun mos keladi.
Qurilish sanoati:
Adyudikatsiya qarori FIDIC va NEC kabi standart
shartnomalarga birlashtirilgan bo‘lib, Qurilish nizolarida keng qo‘llaniladi, chunki bu
sohada nizolar loyihani yakunlashni kechiktirmasligini ta’minlaydi. Moliyaviy
vositalar,
bank shartnomalari va investitsiya shartnomalari bilan bog‘liq nizolar adyudikatsiyaning
jarayonining tezkor tugallanish tamoyilidan manfaat oladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
439
Adyudikatsiya jarayonida innovatsiyalar va texnologik integratsiya. Sun’iy intellekt
(AI) va nizolarni onlayn hal qilish (ODR) platformalaridan foydalanish Adyudikatsiya
mexanizmini modernizatsiya qilmoqda. Ushbu texnologik yutuqlar hujjatlarni ko‘rib
chiqish, ishlarni boshqarish va qaror qabul qilish jarayonlarini avtomatlashtirish orqali
samaradorlikni oshiradi. Sun'iy intellektga asoslangan Adyudikatsiya qarorlari modellari
huquqiy pretsedentlarni tahlil qilishi va mumkin bo‘lgan natijalarni bashorat qilishi,
qarorlarning shaffofligi va izchilligini oshirishi mumkin. Bu turdagi nizolar, albatta
bosh
qa usullar bilan ham ko‘rilishi mumkin edi. Biroq, adyudikatsiyadan ko‘zlangan eng
birinchi maqsad nizoni qisqartirilgan muddatlarda ko‘rib chiqishdan iborat. Bu esa
pudratchiga qisqa muddatda majburiy xarakterdagi qarorni qo‘lga olishi, va
buyurtmachidan
kompensatsiya to‘lovlarini undirib olishi mumkin bo‘ladi. Natijada
pudratchi ko‘p vaqt yo‘qotishdan, bankrotlikka uchrashdan xolos bo‘ladi, o‘z faoliyatini
tez fursatlarda davom ettiradi. Davlat sudlari yoki arbitraj orqali esa bu muddat cho‘zilib
ketishi mumkin edi. Misol uchun, Hong Kong xalqaro arbitraj markazining Adyudikatsiya
qoidalarida adyudikator ariza kelib tushgan kundan boshlab 56 kun ichida qaror
chiqarishi kerakligi belgilab qo‘yilgan. Xuddi shu ish Arbitraj jarayoni orqali ko‘rib
chiqiladigan
bo‘lsa, Hong Kong arbitraj markazida o‘rtacha 11.6 oyni, ICCda ish yuritish
o‘rtacha 26 oyni oladi, SIACda
–
11,7 oy, LCIAda
–
16 oy, SCCda
–
13,5 oyni tashkil etadi.
Shu bilan birga, Avstraliya va Singapurda adyudikatsiya o‘zining dastlabki
maqsadlariga
mos ravishda tatbiq etiladi, ya’ni klassik nizo
–
pudratchi va yordamchi
pudratchi o‘rtasidagi oraliq to‘lovlarni amalga oshirish bilan bog‘liq nizolarni ko‘rish
uchungina qo‘llaniladi. Biroq Buyuk Britaniyada adyudikatorga nafaqat pudratchi taraflar
balk
i, buyurtmachi va boshqa shaxslar ham, nafaqat to‘lovni amalga oshirish bilan
bog‘liq, balki boshqa nizolarni hal etishni so‘rab ham murojaat etishlari mumkinligi
belgilangan.
Angliya misolida adyudikatsiyaning asosiy xususiyatlarini tahlil qiladigan bo‘l
sak,
Qonuniy adyudikatsiya instituti 1996-
yilgi Qurilish to‘g‘risidagi Parlament Akti II qismi
bilan tartibga solinadi. Unga ko‘ra, har qanday tomon nizoni adyudikatorga murojaat
qilish orqali hal qilish huquqiga ega. Ushbu norma imperativ huquq normasi hisoblanib,
shartnoma tomonlari tomonidan uni rad etishga yoki uning amal qilish doirasini
cheklashga yo‘l qo‘yilmaydi. Shartnomada faqat nizo yuzaga kelgan taqdirda
adyudikatsiyaga murojaat qilish majburiyligini nazarda tutuvchi band kiritilishi mumkin.
Bu
masalaga Lord Briggs yanada yaxshi izoh berib o‘tgan.
Birinchidan,
adyudikatsiya yarim majburiydir, ya’ni taraflar, vujudga kelgan nizoni hal qilish uchun
adyudikatorga murojaat qilishga majbur emaslar, biroq qonunda belgilanganidek, yoki
shartnomada ko‘rs
atilganidek, adyudikatsiya orqali nizoni hal qilish huquqiga egadirlar.
Ikkinchidan
,
adyudikatsiya kompaniyaning hattoki, likvidatsiya maqomida bo‘lgan
taqdirda ham qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yiladi.
Uchinchidan,
shartnomadan kelib chiquvchi
barcha
nizolarni yoki taraflar so‘ragan masalani hal qilishda vakolatli hisoblanadi.
To‘rtinchidan,
adyudikatorga qisqa muddat berilganligi sababli tez qaror qabul qilinadi
.
Beshinchidan
,
tezkorligi sababli ortiqcha harajatbozlikka ham yo‘l qo‘yilmaydi. Davlat
sudlari va arbitrajga nisbatan ancha arzonga tushadi. Negaki adyudikatorlar passiv rolda
cheklanib qolmay, balki faktlarni ham, huquq masalalarini ham o‘zlari xohlagancha
o‘rgana olishlari bilan bog‘liq. Odatda og‘zaki eshituvlar bo‘lmaydi.
Oltinchidan,
sudya
mustaqil bo‘lishi va zarur bilim va tajribaga ega bo‘lishi kerak.
Yettinchidan
, sudya ijro
etilishi majburiy bo‘lgan qaror qabul qiladi (qaror qonuniy kuchga kiradi). Biroq,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
440
qarordan norozi bo‘lgan tomonning iltimosiga binoan, u sud yoki arbitraj muhokam
asida
ko‘rib chiqilishi mumkin. Aynan mana shu xususiyatiga ko‘ra, qarorning yakuniy
emasligiga ko‘ra arbitrajdan farqlanadi. Adyudikatsiyaning mana shunday afzallik
jihatlari uning ko‘plab davlatlar tajribasida keng qo‘llanilishiga sabab bo‘lmoqda.
Xulosa va tavsiyalar.
Adyudikatsiya instituti an’anaviy davlat sudlari va arbitrajga
nisbatan muhim afzalliklarga ega bo‘lgan nizolarni hal qilishning tobora dolzarb va
samarali usuli hisoblanadi. Adyudikatsiya qarorining asosiy afzalliklari uning tezligi,
iqtis
odiy samaradorligi va majburiy ijro etilishini o‘z ichiga oladi, bu uni xalqaro tijorat
nizolarini samarali hal qilish uchun jozibador variantga aylantiradi. Ushbu imtiyozlarga
qaramay, Adyudikatsiya qarorlarini keng tatbiq qilishda hali ham bir qator
muam
molarga duch kelmoqda, jumladan huquqiy va yurisdiksiyaviy to‘siqlar, an’anaviy
ADR usullariga qarshilik va ko‘proq texnologik integratsiyaga bo‘lgan ehtiyoj. Shu bois,
xalqaro tijorat nizolarini hal etishda Adyudikatsiyani qabul qilish va samaradorligini
oshirish uchun quyidagi tavsiyalar taklif etiladi:
Xalqaro hamkorlikni mustahkamlash: Hukumatlar, huquqshunoslar va xalqaro
tashkilotlar Adyudikatsiya qarorlari uchun yagona standartlar va ilg‘or tajribalarni ishlab
chiqishda hamkorlik qilishlari kerak. Yu
risdiksiyalar bo‘yicha Adyudikatsiya qarorlarini
tan oladigan xalqaro shartnomalarni rag‘batlantirish ularning ijro etilishini sezilarli
darajada oshirishi mumkin.
Qoidalar va tartiblarni standartlashtirish: Turli huquqiy tizimlar bo‘yicha
Adyudikatsiya ja
rayonlarini uyg‘unlashtirish ko‘proq huquqiy aniqlik va prognozlilikni
ta’minlaydi. UNCITRAL, ICC va FIDIC kabi tashkilotlarning sa’y
-harakatlari global
savdoda hukmlarning izchil tan olinishi va qo‘llanilishini ta’minlash uchun kengaytirilishi
kerak. Hozi
rgi kunda O‘zbekistonda nizolarni hal qilishning muqobil usullaridan
hakamlik sudida ish yuritish, xalqaro tijorat arbitraj sudi, mediatsiya, muzokaralar,
kelishuv bitimi kabilardan foydalanilib kelinmoqda. Bilamizki, rivojlangan mamlakatlar
tajribasida konsilyatsiya, neytral baholash, adyudikatsiya va boshqa muqobil usullardan
ham keng qo‘llaniladi.
Kelgusida O‘zbekistonda ham nizolarni hal qilishning aynan adyudikatsiya
mexanizmini joriy qilish masalasiga to‘xtaladigan bo‘lsak, ikki tomonlama qarashlar
vu
judga kelishi mumkin. Avvalo, shuni ta’kidlash lozimki, davlatimizdagi fuqarolik va
iqtisodiy sudlarda ko‘riladigan ishlar ko‘lami juda keng, va sudyalar juda katta yuklama
bilan ishlaydilar. Mazkur, mexanizmini joriy qilinishi qaysidir ma’noda, ularning
y
uklamalarini kamaytirishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, so‘nggi yillarda shahar
infratuzilmalarini yaxshilash maqsadida ko‘plab qurilish inshootlari qurilmoqda. Bunday
obyektlar qurilishi ko‘lamining ortishi tabiiyki qurilish nizolari sonining ham ortis
higa
sabab bo‘lmoqda. Bu xildagi nizolar tabiatiga ko‘ra tezkorlik bilan hal etishni taqozo
etadi. Shu boisdan ham, qurilish nizolarini tezkorlik bilan hal etishning yangi muqobil
usuli sifatida adyudikatsiya institutini joriy qilishni taklif etamiz. Ilmiy munozaralarda
uning xalqaro tijorat arbitraji jarayoniga o‘xshash ekanligini sababli qarshi argumentlar
vujudga kelishi tabiiy. Ularga javoban, adyudikatorning chiqargan qarori haqiqatdan ham
arbitraj singari majburiy kuchga ega bo‘lishi bilan bir qatorda, nizoni ko‘rish jarayonining
tezkorligi va adyudikator qarorining yakuniy bo‘lmasligi bilan ajralib turadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2025) / ISSN 2181-1415
441
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Hong Kong International Arbitration Centre Adjudication Rules URL:
https://www.hkiac.org/adjudication/adjudication-rules
2.
ICC nizolarni hal qilish bo‘yicha 2020 yil uchun statistikasi. P. 19 // URL:
https://iccwbo.org/publication/icc-dispute-resolutionstatistics
3.
Costs and Duration of Arbitration
–
A survey of the SIAC, HKIAC, LCIA, SCC case
statistics. URL: https://globalarbitrationnews
4.
Mauro Rubino Sammartano. Character and consequences dispute resolution
awards // Construction Law International.
5.
Бутенко Р.Н. Адъюдикация как альтернативный способ разрешения
международных коммерческих споров: дисс. канд. юр. наук. 2017.
6.
Redmond J. Adjudication in Construction Contracts. Blackwell Science. 2001
7.
Born, G. B. (2021).
International Arbitration: Law and Practice
. Kluwer Law
International.
8.
Redfern, A., & Hunter, M. (2020).
Law and Practice of International Commercial
Arbitration
. Sweet & Maxwell.
9.
Moses, M. L. (2017).
The Principles and Practice of International Commercial
Arbitration
. Cambridge University Press.
10.
Fenn, P., Lowe, D., & Speck, C. (1997).
Conflict Management and Dispute
Resolution in Construction
. Routledge.
11.
United Nations Commission on International Trade Law (UNCITRAL) (2021).
Model Law on International Commercial Arbitration 1985 with Amendments
.
12.
International Chamber of Commerce (ICC) (2022).
Rules of Arbitration and
ADR
.
