Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pedagogical technologies for developing communication
skills in future teachers of music education
Mukhlisakhon TURSUNALIEVA
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2024
Received in revised form
15 August 2024
Accepted 25 August 2024
Available online
15 September 2024
In this article, the issues related to the socio-pedagogical
necessity of improving the educational process for future music
education teachers to foster students' axiological attitudes
toward the national musical heritage have been scientifically
analyzed. Additionally, the article examines communicative
competence in future music education teachers, the
development of their professional competence, and the unity of
the three components of communication: communicative,
interactive,
and
wise.
The
article
also explores professional communicative competence,
communicative self-improvement, and the educational activities
within higher pedagogical education.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss8/S-pp1-4
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
communicative competence,
future textbook,
communication,
higher education,
music,
heritage,
education,
upbringing,
socio-pedagogy.
Bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchilarida kommunikativ
ko‘nikmalarni rivojlantirishning pedagogik texnologiyalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
kommunikativ
kompetentlik,
bo‘lajak o‘qituvch,
muloqot,
oliy ta’lim,
musiqa,
meros,
ta’lim,
tarbiya,
ijtimoiy-pedagogika.
Mazkur maqolada bo‘lajak musiqa ta’limi o‘qituvchilarini
o‘quvchilarning
milliy
musiqiy
merosga
aksiologik
munosabatini rivojlantirishga doir ta’limiy
-tarbiyaviy jarayoni
takomillashtirishning ijtimoiy-pedagogik zaruratini tadqiq etish
jarayoni bilan bog‘liq masalalar ilmiy tahlil qilingan.
Shuningdek,
bo‘lajak
musiqa
ta’limi
o‘qituvchilarida
kommunikativ kompetentlik, bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy
kompetentligini rivojlantirish masalalari, muloqot qilishda
uchta o‘zaro bog‘liq kommunikativ, interfaol va pertseptiv
komponentlarning birligi o‘qituvchining kasbiy kommunikativ
kompetentliligi, kommunikativ o‘zini o‘zi takomillashtirish, oliy
pedagogika ta’limining o‘quv mashg‘ulotlari o‘rganilgan.
1
Teacher, Department of Music Education, Andijan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
2
Педагогические технологии развития коммуникативных
навыков у будущих учителей музыкального образования
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
коммуникативная
компетентность,
будущий учебник,
общение,
высшее образование,
музыка,
наследие,
образование,
воспитание,
социально
-
педагогика.
В данной статье научно проанализированы вопросы,
связанные с исследованием социально
-
педагогической
необходимости
совершенствования
образовательного
процесса будущих учителей музыкального образования с
целью формирования у учащихся ценностного отношения к
национальному
музыкальному
наследию.
Также
рассмотрены вопросы коммуникативной компетентности
будущих учителей музыкального образования, развития их
профессиональной компетентности, а также единство трёх
взаимосвязанных компонентов общения: коммуникативного,
интерактивного
и
перцептивного.
Изучены
профессиональная
коммуникативная
компетентность
педагога, коммуникативное самосовершенствование и
учебная деятельность в контексте высшего педагогического
образования.
KIRISH
Hozirgi kunda bo
‘
lajak musiqa ta
’
limi o
‘
qituvchilarning kasbiy kompetentligini
rivojlantirish dolzarb masalalardan biridir. Bu haqda Respublikamiz ta
’
lim
muassasalarida bo
‘
lajak pedagogning kommunikativ kompetentligi uning talabalar
jamoasi, ota-onalar, hamkasblar u bilan muloqotga kirishishning samarali
mexanizmlarini tatbiq etishning me
’
yoriy asoslari yaratilgan.
Bo
‘
lajak musiqa ta
’
limi o
‘
qituvchining kasbiy kompetentligini shakllantirish
pedagoglarni tayyorlashdagi murakkab muammolar qatorida o
‘
ziga xos o
‘
rin tutadi.
Ayniqsa ta
’
limni modernizatsiyalash bilan bog
‘
liq islohotlarning joriy bosqichida kasbiy
pedagogik faoliyatga moslashish muammosi yanada yaqqol namoyon bo
‘
lmoqda. Bo
‘
lajak
o
‘
qituvchilarni amaliy, psixologik, metodik, tadqiqotchilik turlari bilan bir qatorda
o
‘
qituvchining kasbiy kompetentligini shakllantirish bilan boyib bormoqda. Kasbiy
kompetentlik tashhisi kasbiy shakllanishning mohiyatli xarakteristikalariga diagnostik,
kommunikativlik, boshqaruv va proektiv o
‘
quvlar guruhlarini kiritish lozim. Pedagogning
bilish faoliyati ko
‘
p jihatdan o
‘
rganilayotgan narsalarning murakkabligi, dinamikasi,
nostandartligi, ijtimoiy hodisalarni ajratib turadigan chegaralarning ta
’
siri, ularni izlash,
noaniqlik bilan belgilanadi, bu esa kuzatuvchanlik, suhbatdoshning ichki dunyosini
modellashtirish malakasini nazarda tutadi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Bo
‘
lajak musiqa ta
’
limi o
‘
qituvchilarning kasbiy kompetentligini rivojlantirish
masalalari B.S. Abdullaeva, A.A. Abduqodirov, G. Abduraimova, Sh. Abduraimov,
B.R. Adizov N.N. Azizxodjaeva, S. Bazarova, U.Sh. Begimqulov, R.H. Djuraev, R.G. Isyanov,
Sh.Q. Mardonov
A. Maxmudov,
D. Mamatov,
N.A. Muslimov,
O. Musurmonova,
U.N. Nishonaliev, S. Nishonova N. Ortiqov, M. Ochilov, B.X.
Rahimov, O‘.Q.
Tolipov,
O. To
‘
raqulov,
U.
To‘raqulov,
D.
Sharipova
Sh.S. Sharipov,
A.A. Xalikov,
N.G
‘
. Egamberdieva, M. Qodirovlar tadqiqot ishlarida yoritilgan Mustaqil davlatlar
hamdo‘stligi mamlakatlari tadqiqotchilari L.S.
Vigotskiy, P.Ya. Galperin V.V. Davidov,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
3
N.V. Kuzmina, Ye.N. Linov, I.Ya. Lerner, A.K. Markova, N.D. Nikandrov S.L. Rubinshteynlar
tomonidan o‘qituvchi kasbiy qobiliyatlarini rivojlantirishning psixologik jihatlari
o‘rganilgan. Yevropa mamlakatlarid o‘qituvchilar kommunikativ kompetentligini
rivojlantirish masalalari M. Buber, L. Botcheva, R. Boyatzis, F. Delamare, A. Disterveg,
J. Dyui A. Maslou, Jan Piaje, K. Yasperslar tomonidan tadqiq etilgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Muloqot qilishda uchta o‘zaro bog‘liq kommunikativ, interfaol va pertseptiv
komponentlarning birligi sifatida uch tomonlama yondashuv alohida ahamiyat kasb etadi
(G.M. Andreeva, A.A. Bodalev, B.D. Parigin). Bunda muloqotning kommunikativ tomoni
o
‘
zida o
‘
quvchilarning axborotni uzatish, o
‘
zaro ta
’
sir qilish interfaol tashkiliy jihatini,
pertseptiv jihati esa, ularning bir-birini idrok etishi hamda shu asosda o
‘
rnatilgan o
‘
zaro
tushunish va hissiy aloqani namoyon etadi. O
‘
qituvchining kommunikativ qobiliyatlari turli
tushunchalar bilan
: “
pedagogik mahurat
”, “
malakaviy tavsif
”,
pedagogik ta
’
lim nazariyasida
o
‘
qituvchiga kasbiy-professional asoslangan talablar turli tushunchalar bilan ifodalangan:
“
pedagogik mahurat
”, “
malakaviy tavsif
”, “
shaxsning professiogrammasi
”, “
professional
tayyorlik
”, “
kasbiy-professional kompetentlik
”
bilan ifodalangan.
TAHLILI VA NATJALAR
Musiqa ta’limi yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar texnologiyalarni yaxshi
tushunadilar. Ammo
ko‘pchilik talabalar kerakli ma’lumotni topa olmaydilar. Chunki
bugungi oliy pedagogik ta’limda musiqa ta’limining axborot
-resurs zahirasi juda boy
emas, shuningdek, o‘rganuvchilar mustaqil o‘rganishi va darsdan tashqari
mashg‘ulotlarni davom ettirishi to‘g‘ri va samarali tashkil etilmagan. Shu bois bugungi
musiqa ta’limida ta’lim oluvchilar pedagogning bir dars davomida o‘rgatganlariga qaram
va mana shunday samarasiz dars mashg‘ulotlari ichida qolib ketmoqda. Shu bilan birga,
aksariyat talabalar elektron kutubxonalarda ishlashni kerakli ma’lumotlarni chuqur tahlil
qilishni, mavzu bo‘yicha materiallar bankini tuzishni (kurs ishlari, maqolalar, doklad va
referatlar), parametrlar (matn intervalini, shriftini) belgilashni bilmaydi. Ularda mustaqil
ta’lim olish, musiqiy bilimini oshirish va o‘rganganlarini mustahkamlash imkonini
yaratish, axborot resurslarni ham kengaytirish kerak. Olim U. Yuldashevning fikricha,
“bo‘lajak musiqa ta’limi tizimi mutaxassisini shakllantirish, avvalambor talaba shaxsini
loyihalashdan boshlash kerak. Buning uchun esa, avvalo, unda kelajakda pedagogik
jarayon subyekti bo‘lishiga imkon beradigan fazilat va hususiyatlarni loyihalash lozimdir”
. Bu uning kasbiy kompetentligini belgilovchi professonal bilim, ko‘nikma va malakalari;
intellektual-
o‘rganuvchanlik qobiliyati; aqliy mehnat qila olishi; kreativlilik qobiliyatlari
va qadriy-
rag‘bat sohasi; xamkorlik, jamoaviy
-tashkiliy, birgalikda, hamnafas faoliyat
yuritish qobiliyatlarini rivojlantirishga urinish bilan birga ularda badiiy-estetik bilim va
ko‘nikmalalarni shakllantirish, ularda estetik nafosat va didni tarbiyalash muhim
ahamiyatga ega hisoblanadi. Bu komponentlarning yaxlitligi va rivojlanganligi
mutaxassisning professional mobillik darajasini belgilaydi. Bitiruvchining kelajakda kim
bo‘lishi
-ijrochimi yoki pedagogmi, qaysi daraja tayyorgarligi bor va necha yosh
kategoriyalar bilan ishlaydi
–
bularning hammasi loyihalashtirish paytida juda muhim.
Natijada, talabaning hayotdagi maqsadi va keyingi faoliyat rejalarini aniqlash uning
kasbiy tayyorgarligiga muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, aksariyat
talabalarning musiqa cholg‘u asboblarida ijro texnikasining yetishmasligi va ta’lim
sifatining yaxshi emasligi, talabalarda ham musiqa ilmini egallashga bo‘lgan qiziqishning
yuqori emasligi natijalarni yuqori bo‘lmasligiga ta’sir ko‘rsatmoqda. “Bu hol “Cholg‘u
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
4
ijrochiligi” fanining guruh bo‘lib o‘tkazilishi va o‘quv rejada berilgan o‘quv soati xaftada
guruh uchun 2 soatni tashkil etishi bilan ham bog‘liq. Talabalarning boshqa, barchasi
muhim fanlarda berilgan vazifalarini bajarishlari ham kerakligini e’tiborga olsak, ijro
mahoratini oshirish uchun talaba mustaqil ko‘p shug‘ullanishi kerak”
. Mana shunday
muammolarni bartaraf etish orqali musiqa ta’limini isloh qilish va rivojlantirish mumkin
bo‘ladi. Shu bilan birga musiqa ta’limi bo‘lajak o‘qituvchilarining baddiy
-estetik didi va
dunyoqarashini o‘stirish mumkin. Demak, bo‘lajak musiqa o‘qituvchisi orqali
o‘quvchilarda yuksak fikr va tuyg‘ular, nafosat, dil quvonchlari, armon va orzular hosil
qilishi, ularning ijodkorlik qobiliyatini oshiririshi mumkin. Shu nuqtai nazardan
qaraganda, san’at garchand fandan ko‘ra o‘ziga xos usulda ko‘zda tutgan maqsadi ham bir
qadar boshqacha bo‘lsa
-da, ilm-
fan bilan doimo uzviy bog‘liq. Chunki, muayyan san’at
asari ilmiy o‘rganilayotgan ijtimoiy muammolarni ham qamrab oladi. Bo‘lajak musiqa
ta’limi o‘qituvchilarida o‘zbek musiqasi tarixiga doir bilimlarni rivojlantirishga qaratilgan
pedagogik jarayon musiqiy madaniyat va o‘zbek milliy musiqasiga qadriyatli
munosabatni shakllantirishga qaratilmog‘i lozim.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib aytganda, kommunikativ o‘zini o‘zi takomillashtirish maqsadi aniq,
ammo motivlar turlicha bo‘lishi mumkin. Insonparvar yo‘nalgan o‘qituvchi uchun
kommunikativ o‘zini o‘zi takomillashtirish nafaqat o‘zi uchun o‘zini o‘zi yaxshilashda,
balki samarali o‘zaro munosabatni amalga oshirishning asosiy sharti sifatida kechishi
kerak bo‘lib, bu bolalarning rivojlanishiga, ularning individualliklari va o‘ziga xosliklarini
saqlashga yordam beradi.
Shuning uchun kommunikativ o‘zini o‘zi rivojlantirishda amaliy mashg‘ulotlar
katta ahamiyatga egadir. Bo‘lajak o‘qituvchilarning kommunikativ kompetentligini
rivojlantirish mexanizmlari amaliy yondashuv orqali kasbiy-pedagogik faoliyatni tashkil
qilishning metodik ta’minotini ishlab chiqishni taqozo qildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘Y
XATI:
1.
Karimova D.A. “Musiqa madaniyati” fani o‘qituvchisining zamonaviy pedagogik
mahorati. // Zamonaviy ta’lim. 2018. No5. –
B. 7.
2.
Maxmudova C. Innovatsion yondashuv asosida umumiy o‘rta ta’lim maktablari
o‘quvchilarining musiqiy madaniyatini shakllantirish texnologiyalari. Zamonaviy ta’lim
jurnali. 2018. No8.
–
B. 63.
3.
Panjiyev Q, Azizov R. Estrada qo‘shiqchiligi yoshlarni tarbiyalashning ma’naviy
vositasi sifatida. Zamonaviy ta’lim. 2018. No7. –
B. 12.
4.
Yuldoshev.U.Y. Musiqa o‘qituvchisi mutaxassisligining zamonaviy modeli va
professiogrammasi. //Zamonaviy ta’lim. 2019. No 9(82). –
B. 51.
5.
Yuldoshev U.Y. Milliy maqom asarlari asosida bo‘lajak musiqa o‘qituvchisining
ijodiy tafakkurini rivojlantirish. Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
dissertatsiyasi avtoreferati.
–
Toshkent.: TDPU. 2021.
–
B. 10.
