THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
170
"AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA
BO`LAJAK PEDAGOGLAR KOMPETENSIYALARINI
SHAKLLANTIRISH METODLARI"
Kayumova Feruza Murodullayevna
Alfraganus Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi,
Defektologiya yoʻnalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16900731
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo‘lajak pedagoglarning kasbiy
kompetensiyalarini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) asosida
shakllantirishning samarali metodlari yoritilgan. Zamonaviy ta’lim jarayonida
aktdan foydalanish pedagogik faoliyatni takomillashtirish, dars jarayonining
samaradorligini oshirish va talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishda
muhim omil ekanligi ta’kidlanadi. Tadqiqotda interaktiv platformalar, raqamli
resurslar, multimedia vositalari va masofaviy ta’lim tizimlarining o‘quv
jarayoniga integratsiyasi bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltiriladi.
Kalit soʻzlar:
global, intellect,
modernizatsiya,
kommunikatsiya,
kompetent, integratsiya, strategiya, media, kreativ, onlayn platforma,
kognitiv,
interaktiv,visual,multimediya, resurs, texnika,
konsepsiya,
strategiya.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются эффективные методы
формирования профессиональных компетенций будущих педагогов на
основе
информационно-коммуникационных
технологий
(ИКТ).
Отмечается, что использование ИКТ в современном образовательном
процессе является важным фактором повышения эффективности
педагогической деятельности, улучшения качества обучения и развития
самостоятельного мышления студентов. В исследовании приводятся
практические рекомендации по интеграции интерактивных платформ,
цифровых ресурсов, мультимедийных средств и систем дистанционного
обучения в учебный процесс.
Ключевые
слова:
глобальный,
интеллект,
модернизация,
коммуникация, компетентный, интеграция, стратегия, медиа, креативный,
онлайн-платформа,
когнитивный,
интерактивный,
визуальный,
мультимедиа, ресурс, методика, концепция, стратегия.
Abstract:
This article examines effective methods for developing the
professional competencies of future teachers through the use of information and
communication technologies (ICT). It highlights the fact that integrating ICT into
the modern educational process plays a crucial role in enhancing teaching
efficiency, improving learning quality, and fostering students’ independent
thinking. The study provides practical recommendations for incorporating
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
171
interactive platforms, digital resources, multimedia tools, and distance learning
systems into the teaching process.
Key words:
globalny, intellect, modernization, communication,
kompetentny, integration, strategy, media, kreativny, online platform,
cognitivny, interactivny, visualny, multimedia, resource, methodology, concept,
strategy.
Zamonaviy ta’lim jarayoni raqamli texnologiyalar, global axborot
almashinuvi va tezkor kommunikatsiya vositalarining jadal rivojlanishi
sharoitida olib borilmoqda. Bu holat pedagog kadrlar tayyorlash tizimiga yangi
talablar qo‘yib, bo‘lajak o‘qituvchilarning nafaqat nazariy bilimlari, balki raqamli
savodxonligi va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali
foydalanish
ko‘nikmalarini
shakllantirishni
talab
etadi.
Axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) ta’lim sifatini oshirish, o‘quv jarayonini
individuallashtirish, masofaviy o‘qitish imkoniyatlarini kengaytirish hamda
o‘quvchilarning mustaqil bilim olish jarayonini qo‘llab-quvvatlashda muhim
vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli, bo‘lajak pedagoglarning kasbiy
kompetensiyalarini shakllantirishda aktdan foydalanish metodlarini ilmiy
asoslash va amaliy jihatdan joriy etish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan
biridir.
Bugungi kunda ta’lim tizimlari o‘quvchilarning nafaqat fan mazmunini
o‘zlashtirish, balki mavjud ma’lumotlarni qayta ishlash, moslashtirish va
foydalanish, yangi g‘oyalarni shakllantirish nuqtai nazaridan ham
o‘quvchilarning intellektual salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan. Doimiy ortib
borayotgan axborot resurslaridan foydalanishga asoslangan intellektual
mehnatning ahamiyati ortib borishi zamonaviy odamlardan, ularning kasbi va
faoliyatining o'ziga xos xususiyatlaridan qat'i nazar, axborotni qidirish, qayta
ishlash, saqlash va uzatishning elektron vositalari bilan ishlash ko'nikmalariga
ega bo'lishni talab qiladi.
Ushbu jarayonlarning natijasi axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
ta'lim faoliyatining turli sohalariga keng kirib borishidir. Bunda ta’lim
muassasalarida zamonaviy kompyuter texnikasi va dasturiy ta’minotning keng
tarqalishi, ta’limni axborotlashtirish bo‘yicha davlat va davlatlararo
dasturlarning qabul qilingani yordam bermoqda.
Bu borada respublikamizda ham oliy ta’limni tizimli isloh qilishning
ustuvor yo‘nalishlarini belgilash, zamonaviy bilim va yuksak ma’naviy-
axloqiy fazilatlarga ega, mustaqil fikrlaydigan yuqori malakali kadrlar
tayyorlash jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish, oliy ta’limni
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
172
modernizatsiya qilish, ilg‘or ta’lim texnologiyalariga asoslangan holda
ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish maqsadida
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 19-oktyabrdagi PF–5847-
sonli “O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni qabul qilindi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasida
Belgilangan vazifalar ijrosini izchil ta’minlash, shuningdek, oliy o‘quv
yurtlarining mustaqilligini kengaytirish, ular faoliyatida davlat ma’muriy
boshqaruvini keskin kamaytirish hamda shu orqali o‘zgaruvchan mehnat
bozori talablariga javob bera oladigan yuqori malakali kadrlar tayyorlovchi
otmlarni shakllantirish maqsadida Respublikamiz Prezidentining 2021-yil
24-dekabrdagi “Davlat oliy ta’lim muassasalarining akademik va tashkiliy-
boshqaruv mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘g‘risida”gi hamda “Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy
mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlari asosida 2022-yil
yanvar oyidan boshlab 35 ta oliy ta’lim muassasasida ushbu tizim joriy
etildi.
Bugungi kunga kelib dunyoda ta’lim sohasida raqamlashtirish yetakchi
o‘rinni egalladi.
Ijtimoiy taraqqiyot manbai, madaniy taraqqiyot poydevori
bo‘lgan zamonaviy ta’lim innovatsion, axborotlashgan jamiyatda yashab, mehnat
qiladigan yoshlarga berilayotgan imkoniyatlar keng ko`lamda yaratilgan.
Bunday rivojlanishning asosiy sharti kasblarga qo‘yiladigan talablar va
o‘zgaruvchan qiymat yo‘nalishlarini hisobga olgan holda raqamli muhitda
yashash va o‘z kasbiy faoliyatini amalga oshirishga qodir bitiruvchini
tayyorlashga qaratilgan milliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilishdir.
Ushbu
muammoni hal qilish professor o‘qituvchilarning malakasiga qo‘yiladigan
talablarni va ularning o‘quv jarayonini loyihalash hamda amalga oshirish uchun
raqamli texnologiyalardan foydalanish kompetensiyasini oshirishni nazarda
tutadi.
Ta`limning barcha bosqichlarida yangi pedagogic texnologiyalarni joriy
etish, ayniqsa, axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali va oqilona
foydalanish va yuqori samaradorlikka erishishga alohida ahamiyat berish
darkor. Jahon talablariga mos keluvchi raqobatbardosh, malakali kadrlar
tayyorlashga, kelajak avlodni yuksak ma`naviyatga, ijtimoiy hayotda ro`y
berayotgan
o`zgarishlarga
to`g`ri
munosabatda
bo`lishga,
milliy
qadriyatlarimiznning mohiyatini chuqur anglab yetadigan barkamol shaxslarni
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
173
tarbiyalash yo`lida faoliyat olib boruvchi o`qituvchi ijodkorlik, izlanuvchanlik,
fidoiylik na’munalarini ko`rsatishi lozim. Shuningdek, o’qituvchida ham mahorat
va san’at bo’lishi kerakki, u o’quvchilarni o’ziga jalb eta olishi, darsini qiziqarli
qilib o’tishi va o’quvchiga bilim va tarbiya bera olishi kerak. Ta’lim jarayonida
Raqamlashtirish sharoitida axborot texnologiyalar fanini o‘qitish metodikasini
takomillashtirish uchun o‘qituvchi texnologiya vositalari, o‘qitish usullari va
yondashuvlari o‘rtasida to‘g‘ri muvozanatni bilishi kerak. Eng ahamiyatlisi
o‘qitishda
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalanishi
talabalarning kasbiy kommunikativ kompetensiyasi rivojlanadi, tadqiqot
ko‘nikmalarini, mustaqillik, ijodiy fikrlash, kognitiv faollik, mulohaza yuritish,
esselar tuzish va tekshirish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun intellektual
kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyati kengayadi. Shunday qilib, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish qo‘llab-quvvatlash dasturlari,
o‘qitish va test dasturlarini ishlab chiqish, kompyuter kurslarini rivojlantirish,
masofaviy o‘qitish, auditoriyalarda internetdan foydalanish samarali ekanligini
ko‘rishimiz mumkin.
Bo’lajak pedagoglarning texnologik kompetentligini shakllantirishda
pedagogik texnologiyalarninng ahamiyati katta. Kompetentsiyaning asosiy
xususiyatlaridan ba'zilari dinamiklik, murakkablik sari harakatlanish,
tajribaning o'tkazilishi, ta'lim muhitining o'ziga xos sharoitlariga bog'liqligi,
o'qituvchi va talabalarning shaxsiy xususiyatlaridir.
Axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanishda kompetentlikni
shakllantirish metodikasi odatda nazariy bilimlar va amaliy ko'nikmalarning
birlashishi bilan bog'liq. Bunga quyidagilar kiritilishi mumkin: ta'lim
texnologiyasining integratsiyasi;
AKT trening kurslari: pedagoglarning turli vositalar, dasturiy ta'minotlar va
platformalar bilan tanishishlarini ta'minlash uchun Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari bo'yicha aniq kurslarni taqdim etish zarur.
Hands-On nashg'uloti: Bo'lajak pedagoglar ta'lim texnologiyalaridan
foydalangan holda qo'ldan-qo'lga tajriba orttirishlari mumkin bo'lgan amaliy
mashg'ulotlar o'tkazish, dars rejalarini yaratish, interaktiv tadbirlarni amalga
oshirishi ko`zda tutilgan.
Pedagogik
integratsiya:
Texnologiyani
dars
rejalariga
uzluksiz
integratsiyalashni o'rgatish, uni yanada oshirishni ta'minlash.
Hamkorlikdagi o'quv: Aloqa vositalaridan foydalanish, jamoaviy ishlarni
yo'lga qo'yayotgan va hamkorlik platformalaridan samarali foydalanishni
nazarda tutuvchi hamkorlikdagi loyihalarni rag'batlantirish.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
174
Uzluksiz kasbiy rivojlanish: uzluksiz o'rganish mafkurasini shakllantirish,
pedagoglarni yangi paydo bo'lgan texnologiyalar va pedagogik strategiyalar
bo'yicha yangilanib turishga undash.
Baholash strategiyalari: pedagoglarni o'quvchilarning raqamli savodxonlik
ko'nikmalarini baholashga va formativ va xulosali baholash texnologiyalaridan
foydalanishga o'rgatish.
Moslashuvchanlik:
moslashuvchanlikni
singdirish,
pedagoglarga
rivojlanayotgan texnologiyalarni yo'lga qo'yish va ularni o'qitish usullariga
kiritish imkonini beradi.
Amaliy topshiriqlar bo‘lajak pedagoglarning media kompetentligini
rivojlantirishda hal qiluvchi rol o’ynaydi. Turli ko‘rinishdagi topshiriqlar
talabalarga olgan bilimlarini amalda qo‘llash, tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
rivojlantirish va media muhitining faol ishtirokchisiga aylanish imkoniyatini
beradi. Amaliy tajriba orttirish orqali talabalar mediasavodxonlik haqida
chuqurroq tushunchaga ega bo‘ladilar va ommaviy axborot vositalarining
murakkab olamida faol bo‘lishga yaxshiroq tayyorlanishadi. Qolaversa, bo‘lajak
pedagoglarda media kompetentlik malaka, ko‘nikmasining mavjudligi, kasbiy
pedagogik faoliyatlarini tashkil etishga, kreativ yondashishga yordam beruvchi
vosita sanaladi.
Xulosa
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish bo‘lajak
pedagoglarning kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish jarayonida muhim
ahamiyat kasb etadi. AKT vositalari ta’lim jarayonini interaktiv, vizual va
moslashuvchan shaklda tashkil etish imkonini berib, o‘qituvchilarda zamonaviy
pedagogik yondashuvlarni egallash, dars jarayonini ijodiy tashkil etish va
o‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Shunday qilib, pedagogik ta’lim jarayonida multimediya resurslari, onlayn
platformalar, masofaviy o‘qitish tizimlari va raqamli baholash vositalaridan
kompleks foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli savodxonligi,
kommunikativ mahorati va metodik tayyorgarligini sezilarli darajada oshiradi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.Boymurodova G., Tosheva N. (2012). Ta’lim tizimini
modernizatsiyalashtirish jarayonida o‘qituvchi kasbiy kompetentliligini
uzluksiz rivojlantirish-davr talabi // Uzluksiz ta’lim. № 2.
2.Zaitseva O. B. innovatsion vositalar yordamida bo'lajak o'qituvchilarning
axborot kompetentsiyasini shakllantirish: Diss. Pedagogika fanlari nomzodi/ O.
B. Zaytseva.- Armavir.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
175
3.P.T. Abduqodirova. Maktab informatika kursini mobil texnologiyalar asosida
o‘qitish. Science and innovation. 2022.
4.Azizxo`jayeva N.N “Pedagogik texnologiyava pedagogic mahorat” T.: 2003y
5.Жуманиязова Т. А. и др. Телемедицина: перспективы и вызовы
современной медицины //Ta’limning zamonaviy transformatsiyasi. – 2023.
