https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
321
KASBIY TA’LIM MUASSASASI PЕDAGOG KADRLARINING
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TЕXNOLOGIYALARIGA OID
KOMPЕTЕNSIYALARI
Xolmatova Maftuna Odiljonovna
Marxamat 2-son politexnikumi informatika fani o‘qituvchisi.
Annotatsiya:Ushbu maqolada kasbiy ta’lim muassasasi pedagog
kadrlarining axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga oid kompetensiyalari
to‘g‘risida ma'lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, fan o‘qituvchilari,
axborotlashtirish, kompyuterda ishlash, operatsion tizimlar, dasturiy ta’minot.
Аннотация: В статье представлена информация о компетенциях
педагогических работников профессионального учебного заведения в
области информационно-коммуникационных технологий.
Ключевые слова: информационно-коммуникационные технологии,
учителя естественных наук, информатизация, работа на компьютере,
операционные системы, программное обеспечение.
Abstract: This article provides information on the competencies of
pedagogical staff of a vocational education institution in information and
communication technologies.
Keywords: information and communication technologies, science teachers,
informatization, computer work, operating systems, software.
KIRISH
Jamiyat insonlarning jamoa bo‘lib yashashga tabiiy ehiyojlari asosida paydo
bo‘lgan bo‘lsa, zamonaviy jamiyat rivojlanishining o‘ziga xosligi uning global
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
322
xarakterga ega bo‘lgan axborotlashtirish, jumladan, ta’limni axborotlashtirish
jarayoni bilan bog‘liqligida ko‘rinadi.
MUHOKAMA
]Manbalarda ta’limni axborotlashtirishning bosh maqsadi axborotlashgan
jamiyat sharoitida ta’lim tizimi qatnashchilarini (pedagog kadrlar, ta’lim
oluvchilar, texnik-muhandis xodimlar, ma’muriy-boshqaruv xodimlari va
boshqalar) hayot faoliyatlaridagi maishiy, ijtimoiy va kasbiy sohalariga to‘liq va
samarali ishtirok etishlariga tayyorlashdan iborat bo‘lib, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari (AKT) sohasidagi ta’lim rivojlanishi muammolarining kompleks
hal etilishi kadrlar tarkibini yuqori malakali mutaxassislar bilan to‘ldirish,
xodimlarning kasb darajasini oshirishni ta’minlashi ta’kidlanadi.
Bundan AKTni ta’lim jarayoniga samarali joriy etish uchun uni jarayon
subyektlari, jumladan, o‘qituvchilar ehtiyojlariga yo‘naltirish zarur, degan kichik
xulosaga kelish mumkin.
Olib borilgan ilmiy tadqiqotimizdagi samaradorlik va natijaviylik bilan
bevosita bog‘liq bo‘lgan omillarga tayanib, kasbiy ta’lim muassasasi pedagog
kadrlariga
qo‘yiladigan
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalariga
oid
kompetensiyaviy talablar tarkibi mavjudligini ko‘rsatdi.
Kasbiy talim muassasasi fan o‘qituvchilarining AKTga oid kompetensiyasi
– bu o‘qituvchilar faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirishda axborot
texnologiyalarini integratsiyalash uchun zarur bo‘ladigan layoqat tarkibidan iborat.
Uning funksiyasi AKT siyosati, kompyuterda ishlashning tayanch usullari,
pedagogik faoliyatda ta’lim resurslaridan foydalanish, virtual tarzda samarali
pedagogik hamkorlik qilish layoqatiga oid talablar qo‘yiladi.
Ushbu kompetensiyani 4 ta yo‘nalishga ajratish maqsadga muvofiq, ya’ni
ular:
A) AKT siyosatini tushunish;
B) Kompyuterda ishlashning tayanch usullarini bilish;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
323
V) Pedagogik faoliyatda elektron ta’lim resurslaridan foydalanish;
G) Virtual pedagogik hamkorlik qilish layoqati.
A) AKT siyosatini tushunishga oid layoqat tarkibi ta’limda AKTdan
foydalanish tamoyillarini tavsiflash va tahlil qilish (axborotlashtirish, ta’limni
axborotlashtirish, AKTning samarasi, AKTga oid Davlat siyosati, umumiy
talablarga oid) hamda kompyuter va uning qurilmalaridan foydalanish qoidalarini
tavsiflash (texnik, xavfsizlik, ergonomik va boshqa talablarga oid) iborat bo‘ladi.
B) Kompyuterda ishlashning tayanch usullarini bilishga oid layoqat tarkibiga
quyidagilarni kiritish mumkin:
- AKTning keng tarqalgan texnik va dasturiy vositalarini tavsiflash va
ko‘rsatish (kompyuter va uning qurilmalari, ishga tushirish va ishni yakunlash,
operatsion tizimlar, dasturiy ta’minot kabilarga oid);
- keng tarqalgan elektron ta’lim resurslarini tavsiflash va ko‘rsatish (elektron
darsliklar, trenajerlar, multimedia resurslariga oid);
- matn va jadvalli, namoyish muharrirlarining imkoniyatlarini tavsiflash va
ko‘rsatish (matn va jadvalli muharrirlari, yaratish, tahrirlash, formatlash, saqlash,
chop etish va boshqa tayanch funksiyalariga oid);
- internet va unda ishlashni tavsiflash va ko‘rsatish (Internet, brauzer, sahifa,
sayt, portal, havola va boshqalarga oid), qidirish tizimlarini tavsiflash va ko‘rsatish
(qidirish tizimlari, funksiyalari, eng ko‘p tarqalgan qidirish tizimlariga oid);
- elektron pochtani tavsiflash va ko‘rsatish (elektron pochta xizmati, elektron
pochta ochish, ma’lumot almashish va boshqalarga oid);
- turli ma’lumotlar ombori va ularning vazifalarini tavsiflay olish (ma’umotlar
ombori, vazifasi, keng tarqalganlariga oid);
- tarmoq orqali muloqot vositalarni tavsiflash (keng tarqalgan matn xabar,
video konferensiya, ijtimoiy tarmoq, tarmoq muhitlari, ularning afzalliklari va
kamchiliklariga oid).
V) Pedagogik faoliyatda elektron ta’lim resurslaridan foydalanish layoqati:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
324
- o‘z faoliyatiga oid elektron ta’lim resurslari, tayyor dasturiy mahsulotlardan
foydalanishning ahamiyatini tavsiflash va ko‘rsatish (mazmuni, tizimlashtirish,
zarurligini baholash, maqsadli foydalanish, ahamiyati, tajriba, samara, natijalarga
oid);
- qidirish tizimlari, internet saytlari, elektron pochta, tarmoq ma’lumotlar
ombori yordamida hamkorlar va resurslarni izlash, foydalanish (qidirish tizimlari,
internet saytlari, elektron pochta, tarmoq ma’lumotlar omboridan foydalanish
maqsadlari, tajriba, samara, natijalarga oid);
- turli elektron o‘qitish dasturlari va trenajerlarning o‘quvchilarga bilim
berishdagi ahamiyatini tushuntirish (maqsadlar, ahamiyati, tajriba, samara,
natijalarga oid);
- o‘qituvchi faoliyati unumdorligini yaxshilash, kasbiy bilimlarini oshirib
borishda AKT vositalaridan foydalanishni bilish (multimediali darslarni tashkil
etish, materiallarini tayyorlash, matn va jadvalli muharrirlardan foydalanish,
predmetiga oid bilimlar va o‘qitish usullarining elektron manbai, integratsiyalash,
tajriba, samara, natijalarga oid).
G) Virtual pedagogik hamkorlik qilish boshqalar bilan pedagogik muammoni
yechish va ta’lim maqsadiga erishish bo‘yicha virtual hamkorlik qilish (keng
tarqalgan matn xabar, ijtimoiy tarmoqlarda ishlash, maqsadlar, tajriba, samara,
natijalarga oid) hamda veb-resurslar, virtual muloqotlardagi axborotlarning
ishonchliligi va foydaliligini tavsiflash, ularni ajrata olish (veb-resurslar va veb-
muloqotlarning ishonchliligi, ishonchsiz va zararli axborotlarni saralash kabilarga
oid) dan iboratdir.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Закирова Ф. М. Подготовка будущих учителей к профессиональной
деятельности в среде ИКТ // Информатика и образование. - 2017. -Н 10. - С.
101- 103.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
325
2. Sulaymanova D.B. ―Experience in the application of mediatechnologies
in teaching informatics in 5thgrade of schools‖ //Middle European Scientific
Bulletin, ISSN 2694-997080, volume 12 May 2021, 80-83 b.
3. Абдукадыров А., Тайлаков Н., Болтаев Б. и др. Основы информатики
и вычислителной техники. 9 класс. Учебник. — Ташкент: Издателско-
полиграфический творческий дом имени Чулпана, 2016.
4. Йулдашева Г., Йўлдошева М. Использования информационных
технологий в организациях //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 3. – С. 477-
480.
5. Йўлдашева М.,Тешабаева О., Йўлдашева Г. Эффективное управление
инвестиционной
деятельностью
информационно-коммуникационных
технологий Узбекистана //Студенческий вестник. – 2021. – №. 3-4. – С. 11-13.
6. Yuldasheva G. I. Ta'lim samaradorligini oshirishda elektron darsliklardan
foydalanish //youth, science, education: topical issues, achievements and
innovations. – 2022. – Т. 1. – №. 5. – С. 36-39.
7. Yuldasheva G., SHermatova H. Aniq fanlarni o‘qitishda axborot
texnologiyalaridan foydalanish //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 1. – С.
372-376.
