https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
206
O’QUV MASHG’ULOTLARDA KOMPYUTER
TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI FOYDALANISH
Shermirzayev Shohruhbek Shuhratjon o'gli
Namangan tuman 2-son politexnikumi informatika fani o'qituvchisi.
Annotatsiya: Darslarda AKT dan foydalanish uchun avvalo kompyuter
dasturlari va ulardan foydalanish yo’llarini bilib olish zarur. Bu esa kompyuter
dasturlari nafaqat o’quvchilarning bilim va ko’nikmalarini shakllantirish, balki
kompyuterni qo’llash orqali ularning ijodiy ko’nikmalarini rivojlanishiga ham
yordam beradi. Maqolada o’quv mashg’ulotlarda kompyuter texnologiyalaridan
samarali foydalanish masalasi bayon etildi.
Kalit so‟zlar: kompyuter texnologiyalari, kompyuiter texnikalari, axborot
kommunikatsiya texnologiyalari, ta‘lim, texnik vositalar.
KIRISH
Ta’lim jarayoniga zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish va bunda
o‘qituvchilarning ko‘nikma va malakalarini amalga oshirish to‘g‘risida
O‘zbekiston Respublikasi prezidentining “O‘zbekiston Respublikasinig jamoat
ta’lim axborot tarmog‘ini tashkil etish to‘g‘risida”gi 2005-yil 28-sentabrdagi PQ-
191 sonli Qarori, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
“Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2001-yil 6-iyundagi
200-sonli, “O‘qituvchi kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish
tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi 2006-yil 16-fevraldagi 25-sonli
qarorlarining qabul qilinishi mazkur masalaga davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishi sifatida e‘tibor qaratilayotganligidan dalolat beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
207
Hozirgi kunda zamonaviy talablar asosida tashkil etiladigan darslarda asosiy
tarkib komponenti - bu tizimli amalga oshirish va faol foydalanish uchun
shartsharoitlar
yaratish
jarayoni
sifatida
axborotlashtirish.
Axborot
kommunikatsiya
texnologiyalari
(AKT)
ta'lim
muassasasi
ishida,
bu
o'quvchilarning ko'pchiligi mehnat bozorining yangi va zamonaviy talablariga mos
keladigan ta'lim natijalariga erishishini ta'minlashi kerak.
ASOSIY QISM
Darslarda AKT dan foydalanish uchun avvalo kompyuter dasturlari va
ulardan foydalanish yo’llarini bilib olish zarur. Bu esa kompyuter dasturlari nafaqat
o’quvchilarning bilim va ko’nikmalarini shakllantirish, balki kompyuterni qo’llash
orqali ularning ijodiy ko’nikmalarini rivojlanishiga ham yordam beradi.
Avtomatlashtirilgan o’qitish tizimi o’quv kursini yoki uning katta bo’limini
mustaqil o’zlashtirishga imkon yaratadi.
-Kompyuterli o’qitishning afzalliklari juda ko’p: o’quvchilarda ma‘lum
malakalarni shakllantirish vaqti qisqaradi; mashq qilinadigan topshiriqlar soni
oshadi;
-O’quvchilarning ishlash sur‘ati jadallashadi; kompyuter tomonidan faol
boshqarishni talab qilinishi natijasida o’quvchi ta‘lim sub‘ektiga aylanadi;
o’quvchilar kuzatishi, mushohada qilishi qiyin bo’lgan jarayonlarni
modellashtirish va bevosita namoyish qilish imkoniyati hosil bo’ladi;
-Kommunikatsiya vositalaridan foydalangan holda darsni uzoqdagi manbalar
bilan ta‘minlash imkoniyati hosil bo’ladi; kompyuter bilan muloqot didaktik o’yin
xarakterini oladi va bu bilan o’quvchilarda o’quv faoliyatiga motivatsiya kuchayadi
va hokazo.
Fanlarini o‘qitishga yangi texnik vositalar, shu jumladan, kompyuter va
boshqa axborot texnologiyalarining jadal kirib kelayotgan hozirgi davrida fanlararo
uzviylikni taminlash maqsadida informatika fani yutuqlaridan foydalanish dolzarb
masalalardan biridir. Kompyuter texnikalarini talim muassasalariga tatbiq etish,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
208
o‘qitish jarayonini optimallashtirishga keng yo‘l ochib beradi. Keyingi o‘n
yillikda fanlarni o‘qitishda kompyuterlardan foydalanish bir necha asosiy
yo‘nalishlarda olib borildi. Bularga kompyuter yordamida bilimni baholash, turli
tipdagi o‘rgatuvchi dasturlarni ishlab chiqish va rivojlantirish, bilishga oid
matematikaviy o‘yinlarni ishlab chiqish va boshqalar kiradi. Fanlarni o‘qitishda
kompyuterlarni qulayligini yana bir yo‘nalishi ayrim o‘quv holatlarini
modellashtirishdir. Modellastirilgan dasturlardan foydalanishning maqsadi,
o‘qitishning boshqa usullari qo‘llanganda tasavvur qilish, ko‘z oldiga keltirilishi
qiyin bo‘lgan materiallarni tushunarli bo‘lishini taminlashdan iborat.
Modellashtirish yordamida o‘quvchilarga malumotlarni grafik rejimda kompyuter
multimediasi ko‘rinishida taqdim qilish mumkin. Shu boisdan ular fanni chuqur
o‘rganish va o‘quv jarayonida sezilarli darajada mustaqillik namoyon etishga moyil
bo‘ladilar.
Masalan, matematika fani misolida qaraydigan bo’lsak, ko‘p holatlarda
vujudga keladigan matematik muammoni tez va berilgan aniqlikda hal etish uchun
professional matematikdan o‘z kasbi bilan bir vaqtda ma`lum bir algoritmik til va
dasturlashni bilishi talab qilinadi. Shu maqsadda XX asrning 90-yillarida
matematiklar uchun ancha qulayliklarga ega bo‘lgan matematik sistemalar
yaratilgan. Bu maxsus sistemalar yordamida turli sonli va analitik matematik
hisoblarni, oddiy arifmetik hisoblashlardan boshlab, to xususiy hosilali differensial
tenglamalarni yechishdan tashqari grafiklarni yasashni ham amalga oshirish
mumkin.
XULOSA
Darsda AKTdan foydalangan holda, o'qituvchi darsning AKT vositalari bilan
ortiqcha yuklanishi ish vaqtining noratsional taqsimlanishiga, o'quvchilar
faolligining pasayishiga va umuman o'rganish samaradorligiga olib kelishini yodda
tutishi kerak.
kompyuter texnologiyalari ta'lim jarayonida muhim rol o'ynaydi. Ular
darslarni yanada qiziqarli va interaktiv qiladi, o'quvchilarga bilimlarini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
209
mustahkamlash imkonini beradi va o'qituvchilarga darslarni samarali o'tkazish
imkoniyatini taqdim etadi. Biroq, texnologiyalarning qo'llanilishi bir qator
kamchiliklar va muammolarni ham keltirib chiqaradi. Kelajakda kompyuter
texnologiyalarining ta'lim sohasidagi o'rni yanada kuchayishi kutilmoqda va bu
jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun o'quvchilar va o'qituvchilar uchun
zarur ko'nikmalarni rivojlantirish muhimdir. Ta'lim sohasida kompyuter
texnologiyalarining samarali qo'llanilishi, o'z navbatida, jamiyatning rivojlanishiga
va kelajak avlodning bilim darajasining oshishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abdullayev, A. (2021). "Ta'limda Kompyuter Texnologiyalarining O'rni".
Toshkent: O'zbekiston Milliy Universiteti.
2. Karimova, S. (2022). "Zamonaviy Ta'limda Interaktiv Texnologiyalar".
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti.
3. Tursunov, B. (2023). "Masofaviy Ta'lim: Yangi Yondashuvlar va Usullar".
Buxoro: Buxoro Davlat Universiteti.
4. Murodov, D. (2022). "Kompyuter Texnologiyalari va O'qitish Jarayoni".
Farg'ona: Farg'ona Davlat Universiteti.
5. Rahmonov, E. (2021). "Ta'limda Innovatsion Texnologiyalar". Toshkent:
O'zbekiston Respublikasi Ta'lim Vazirligi.
6. Ismoilov, Z. (2023). "O'qitishda Zamonaviy Dasturlar va Vositalar".
Andijon: Andijon Davlat Universiteti.
7. Qodirova, N. (2022). "O'quv Jarayonida Kompyuter Texnologiyalaridan
Foydalanish". Qarshi: Qarshi Davlat Universiteti.
