https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
157
MAKTABDA BIOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA INTERFAOL
METODLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING AFZALLIGI
Abdurashidova Muxarramxon Sirojiddin qizi
Izboskan tuman 2-son politexnikumi biologiya fani o'qituvchisi.
Annotatsiya: Hozirda pedagog yosh avlodni malaka, bilimni egalash va
ularni chuqur ta’lim – tarbiya olishda interfaol metodlardan foydalanish va ularni
maktab o’quvchilariga oson yo’lar bilan tushuntra olish qobilyatiga ega bo’lish
kerak. Maqolada maktabda biologiya fanini o‘qitishda interfaol metodlardan
samarali foydalanishning afzalligi yoritilgan.
Kalit so‘zlar: biologiya fani, interfaol,metodika, emostional, metod, bilim,
malaka, A.Lyuben metodi
.
KIRISH
Biologiya о‘qitish metodikasi bо‘yicha hozirda ma’lum bо‘lgan qonun va
qonuniyatlar, qoidalar va tadqiqotlar natijalari bilan tanishib qolmay, balki hali
yechilmagan, hal qilinishi zarur bо‘lgan muammolar bilan ham tanishadilar va bu
о‘z navbatida ushbu sohaga yangi, yosh talantlarni kirib kelishiga yо‘l ochadi.
Bizning kelajagimiz xalqimiz va davlatimiz kelajagi esa yoshlarimizning
qо‘lidadir. Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya fan asoslari bilan bog‘liq
bo‘lgan o‘quv, jarayonlar, prinstiplar va qonuniyatlar to‘g‘risidagi fandir. Mazkur
prinstip va qonuniyatlarni bilish O‘qituvchiga maktab biologiya kursi bilan bog‘liq
o‘quvtarbiyaviy jarayonlarni zamon talablariga mos holda tashkil yetish va
boshqarish imkonini beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
158
MUHOKAMA
Biologiya o‘qitish metodikasi biologiya o‘quv fanlarining mazmuni, uning
o‘qitish shakllari, metodlari, vositalarini o‘zaro bog‘liq holda joriy yetishning
maqsad qilib qo‘yadi. Biologiya o‘qitishning hozirgi davrda samarali bo‘lishi
o‘quvchilarning o‘quv, mehnat va jamoat faoliyatlarida qatnashish uchun zarur
bo‘lgan biologik bilimlar, ko‘nikmalar, malakalarni egallaganiklari bilan
belgilanadi. Ular esa o‘z navbatida o‘quvchilarning tarbiyalanganlik natijasida,
dunyoqarashi, e’tiodi, tabiat, jamiyat va shaxsga bo‘lgan munosabatida namoyon
bo‘ladi. O‘quvchilarning rivojlanish darajasi, qobiliyati, jismoniy va amaliy
jihatdan takomillashtirishga bo‘lgan extiyoji bilan ifodalanadi. Ko’plab
olimlarimiz bolalarni aqliy faolyatini o’rganish borasida ko’plab tajribalar olib
borilgan. Bolalarga o’qitish metodikasi bo’yicha har bir fanga oid uslublar ishlab
chiqilgan va ularni guruxlarga bo’lib o’rganishgan. Tabiiyotshunoslikni
maktablarda о‘qitilishi va uning metodikasi.
XIX asrning ikkinchi yarmiga kelib CH.Darvinning organik olam
evolyusiyasi
tо‘g‘risidagi
ta’limoti
e’lon
qilingandan
keyin
A.N.Beketov,K.A.Timiryazev maktab tabiiyotshunoslik о‘quv fanini asosiy azifasi
о‘quvchilarning mantiqiy tafakkurni rivojlantirish va tarbiyalashdan iborat
ekanligini e’tirof etdilar. A.N.Beketov о‘quvchilarning mustaqil ravishda mantiqiy
tafakkurini rivojlanishida tabiiyotshunoslik muhim ahamiyatga ega ekanligini qayd
qiladi. U tabiiyotshunoslikni о‘qitishda kо‘rgazma qurollardan keng foydalanish,
tajribalar olib borish nihoyatda muhim ekanligini ta’kidlaydi. A.N.Beketovning
о‘qitish sohasidagi fikrlari kо‘p jihatdan nemis tabiiyotshunos pedagogi Avgust
Lyuben (1804-1873) qarashlarini eslatadi. Tabiiyotshunoslikga bag‘ishlangan
darsligida bu fanning tarbiyaviy ahamiyati, xususan, о‘quvchilar olib boradigan
mustaqil ishlarda, ekskursiyalarda ularni tadqiqot ishlar о‘tkazish kо‘nikmalarini
hosil etish lozimligi ta’kidlanadi. A.Lyuben metodi bо‘yicha о‘quvchilar avvalo
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
159
organik olamning alohida vakillari bilan mahalliy obektlar misolida tanishishlari
kerak. Bunda iloji boricha tabiiy о‘simliklar, xayvonlar bilan boshqa holatlarda esa
ularning yaxshi ishlangan tasvirlari bilan mashg‘ulot olib borish lozimligi qtiriladi.
О‘quvchilar о‘qituvchi taklif etgan reja asosida mustaqil о‘quv materiallarini
о‘rganishlari bunda oddiydan murakkab, ma’lumdan no’malum tomon yо‘nalish
ya’ni induktiv metod asosiy о‘rin egallashi kerak. Bugungi kuda biologiyuni
o’qtishda ko’plab interfaol metodlardan foydalanib kelinyapti.
Biologiya o‘qitish metodikasining ilmiy – tadqiqot metodlari:
1. Maktab o‘qituvchilarining ish tajribasini kuzatish va faoliyatdagi ijobiy,
salbiy tomonlarini aniqlash.
2. Bu sohada to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qilish, umumlashtirish va hal
etilmagan muammolarni aniqlashtirish va ularni hal etish uchun zarur ishchi
farazlarni ilgari surish.
3. Ilgari surilgan farazlarning qanchalik hayotga yaqin ekanliklarini aniqlash
maqsadida maktablarda pedagogik tajribalar o‘tkazish hamda tajribaviy, nazorat
sinflardan olingan ma’lumotlarni o‘zaro taqqoslash.
4. Kuzatish va pedagogik eksperimentlardan olingan ma’lumotlarni tahlil
qilish, umumlashtirish va xulosalash.
5.Olingan ma’lumotlarga asoslanib, metodik maqolalar, qo‘llanmalar yaratish
va ishlab chiqilgan fikr mulohazalarning ommaviy maktablarda tekshirishdan
o‘tkazish va tasdig‘ini olishdan iborat va olingan natijalarni tahlil qilishdan iborat.
XULOSA
Bugun O’zbekiston maktablarida ham ta’lim sohasini rivojlantirish
maqsadida maktab darsliklarida bir qator o’zgarishlar yuz berdi, xususan bolalarni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
160
bilim olishi va o’rganishi uchun o’zgartirishlar kiritildi, buning asosiy sababi yosh
avlodni chuqur bilim olish va ularga qaratilyotgan e’tibor hisoblanadi. Ko’plab
darsliklarga metodikalar qo’lanilyotganligi o’qtuvchilarni va o’quvchilarni yutug’i
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ponomaryova va boshqalar “Biologiya о‘qitishning umumiy metodikasi”,
“Moskva” 2003 y.
2. J.Tolipova, A.T.G‘ofurov “Biologiya о‘qitish metodikasi” metodik qо‘llanma.
Akademik litsey va kasb hunar kollejlari uchun 2004 y.
3. A.T.G‘ofurov, O.M.Nosirov “Maktab biologiya kursida tabiat muhofazasi
tushunchasini shakllantirish”, “О‘qituvchi” 1985 y.
4. Azimov I va boshqalar. Biologiya (9-sinf) metodik qо‘llanma T., 2002 yil Abu
Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti.
5. Борзова З.В., Дагаев А.М. Дидактические материали по биологии:
Методическое пособие. – М.: ТС Сфера, 2005. – 400 с.
6. G‘ofurov A.T va boshqalar. Biologiyani о‘qitishning umumiy metodikasi.
(О‘quv-metodik qо‘llanma). TDPU., T.: - 2005 y.
7. G‘ofurov A.T. va boshqalar. Biologiya (Evolyusiya va ekologiya) Akademik
litsey va kasb-hunar kollejlari о‘quvchilari uchun darslik. – T.: “Sharq”, 2003. –
288 bet.
8. Yо‘ldoshev J.G‘. Zamonaviy dars. Malaka oshirish: muammolar, izlanishlar,
yechimlar. A.Avloniy nomidagi XTXQTMOMI. – T.:, 2007. – 200 bet.
9. Кучменко В.С., Суматохин С.В. Биология: Животние:7 класс:
Методическое пособие. – М.: Вентана-Граф, 2005. – 176 с.
10. Маш Р.Д., Драгомилов А.Г. Биологи. Человек: 8 класс: Методическое
пособие. – М.: Вентана-Граф, 2005. – 288 с.
