https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
150
INGLIZ TILINI O'QITISHGA INNOVATSION YONDASHUV
Ermirzayeva Sayyorahon Muhammadhalilovna
Oltinkol tuman 1-son politeхnikumi ingliz tili fani òqituvchisi.
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik texnologiyalardan
foydalangan holda, o’quvchilarni ingliz tiliga oʼrgatish hamda til va uni
o’rganishda foydalaniladigan innovatsion ta’lim texnologiyalaridan ham bir
nechtasi yoritib berilgan.
Kalit so’zlar: Til, ingliz tili, tilni mustaqil o’rganish, ta’lim texnologiyalari,
loyiha, qiziqish, faollik, interaktiv metodlar.
KIRISH
Bugungi kunda asosiy e'tibor o'quvchi, uning shaxsiyati va o'ziga xos ichki
dunyosiga qaratilgan. Shuning uchun zamonaviy o'qituvchining asosiy maqsadi
tashkil etish usullari va shakllarini tanlashdir o'quv faoliyati shaxsiy
rivojlanishning belgilangan maqsadiga optimal darajada mos keladigan talabalar.
So'nggi yillarda maktablarda yangi axborot texnologiyalaridan foydalanish
masalasi tobora ko'proq ko'tarilmoqda. Bu nafaqat yangi texnik vositalar, balki
o'qitishning yangi shakllari va usullari, o'quv jarayoniga yangicha yondoshishdir.
Chet tillarni o'qitishning asosiy maqsadi maktab o'quvchilarining kommunikativ
madaniyatini shakllantirish va rivojlantirish, chet tilini amaliy o'zlashtirishga
o'rgatishdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
151
Tadqiqot jarayonida ingliz tilini o’rgatish va o’rganishning mashhur
usullaridan, internet manbalaridan foydalanildi. Maqolani yozish davomida
nazariy deduktiv xulosa chiqarish, analiz va sintez, mantiqiylik tamoyillardan
foydalanildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O'qituvchining vazifasi har bir talaba uchun tilni amaliy o'zlashtirish uchun
sharoit yaratish, har bir o'quvchiga o'z faolligini, ijodkorligini namoyish etishiga
imkon beradigan shunday o'qitish usullarini tanlashdir. O'qituvchining vazifasi
chet tillarini o'qitish jarayonida talabaning bilish faoliyatini faollashtirishdir.
Hamkorlikda o'rganish, loyiha metodikasi, yangi axborot texnologiyalaridan
foydalanish, Internet resurslar kabi zamonaviy pedagogik texnologiyalar o'quv
jarayonida shaxsga yo'naltirilgan yondashuvni amalga oshirishga yordam beradi,
bolalarning qobiliyatlari, ularning o'rganish darajasini hisobga olgan holda
o'qitishning individualizatsiyasi va farqlanishini ta'minlaydi.
Chet tili darslarida kompyuterni o'qitish dasturlari bilan ishlash shakllariga
quyidagilar kiradi:
so'z boyligini o'rganish;
talaffuz qilishni mashq qilish;
dialogik va monologik nutqni o'rgatish;
yozishni o'rgatish; grammatik hodisalarni ishlab chiqish.
Internet-resurslardan foydalanish imkoniyatlari juda katta. Global Internet
dunyoning istalgan nuqtasida joylashgan talabalar va o'qituvchilar uchun zarur
bo'lgan har qanday ma'lumotni olish uchun sharoit yaratadi: mintaqaviy geografik
materiallar, yoshlar hayotidagi yangiliklar, gazeta va jurnallardan maqolalar va
boshqalar.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
152
Darslarda ingliz tilida Internet yordamida bir qator didaktik muammolarni hal
qilish mumkin: global tarmoq materiallaridan foydalanib o'qish ko'nikma va
malakalarini shakllantirish;
maktab o'quvchilarining yozish qobiliyatini oshirish;
talabalarning so'z boyligini to'ldirish;
talabalarning ingliz tilini o'rganish motivatsiyasini shakllantirish.
Bundan tashqari, bu ish maktab o'quvchilarining nutqini kengaytirish, ingliz
tilida
so'zlashadigan
mamlakatlarda
tengdoshlari
bilan
ishbilarmonlik
munosabatlari va aloqalarini o'rnatish va qo'llab-quvvatlash uchun Internet-
texnologiyalar imkoniyatlarini o'rganishga qaratilgan. Talabalar Internetda
o'tkaziladigan testlar, viktorinalar, tanlovlar, olimpiadalarda ishtirok etishlari,
boshqa
mamlakatlardagi
tengdoshlari
bilan
yozishmalar,
suhbatlar,
videokonferentsiyalar va h.k.larda qatnashishlari mumkin.
Talabalar hozirda loyihada ishlayotgan muammo haqida ma'lumot olishlari
mumkin.
Ommaviy kompyuterlashtirishning mazmunli asoslari zamonaviy kompyuter
aqliy
mehnat
sharoitlarini,
umuman,
uning
har
qanday
ko'rinishini
optimallashtirishning samarali vositasi ekanligi bilan bog'liq. Kompyuterning bir
o'ziga xos xususiyati bor, uni boshqalarga o'rgatish uchun vosita sifatida va
bilimlarni egallashda yordamchi sifatida ishlatishda aniqlanadi, bu uning jonsizligi.
Mashina foydalanuvchi bilan "do'stona" aloqada bo'lishi mumkin va ba'zi paytlarda
uni "qo'llab-quvvatlaydi", ammo u hech qachon g'azablanish alomatlarini
ko'rsatmaydi va sizni zerikkan deb his qilishingizga imkon bermaydi. Shu ma'noda,
kompyuterlardan
foydalanish,
ehtimol
o'qitishning
ayrim
jihatlarini
individualizatsiya qilishda eng foydalidir. Maktabda chet tilini o'rganishning asosiy
maqsadi kommunikativ kompetentsiyani shakllantirishdir, boshqa barcha
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
153
maqsadlar (tarbiyalash, o'qitish, rivojlantirish) ushbu asosiy maqsadni amalga
oshirish jarayonida amalga oshiriladi.
Kommunikativ yondashuv muloqotni o'rgatish va Internet faoliyatining asosi
bo'lgan madaniyatlararo ta'sir o'tkazish qobiliyatini shakllantirishni o'z ichiga oladi.
Aloqa tashqarisida Internetning ma'nosi yo'q - bu xalqaro ko'p millatli,
madaniyatlararo jamiyatdir, uning hayoti dunyodagi millionlab odamlarning
elektron aloqasiga asoslangan bo'lib, bir vaqtning o'zida gaplashmoqda - bu sodir
bo'lgan ishtirokchilar soni va hajmi bo'yicha eng katta suhbat. Unga darsda
qatnashish xorijiy til, biz haqiqiy aloqa modelini yaratamiz.
Hozirgi vaqtda aloqa, interaktivlik, muloqotning haqiqiyligi, madaniy
sharoitda tilni o'rganish, ta'limning avtonomligi va insonparvarligi masalalariga
ustuvor ahamiyat berilmoqda. Ushbu tamoyillar madaniyatlararo kompetentsiyani
kommunikativ qobiliyatning tarkibiy qismi sifatida rivojlantirishga imkon beradi.
Chet tillarni o'qitishning yakuniy maqsadi chet tilidagi muhitda erkin
yo'nalishni va turli vaziyatlarda etarli darajada javob berish qobiliyatini
o'rgatishdir, ya'ni. aloqa.
Bugungi kunda Internet resurslaridan foydalangan holda yangi usullar
an'anaviy chet tillarini o'qitishga qarshi. Chet tilida muloqotni o'rgatish uchun siz
materialni o'rganishni rag'batlantiradigan va etarli xulq-atvorni rivojlantiradigan
haqiqiy, haqiqiy hayotiy vaziyatlarni yaratishingiz kerak (ya'ni aloqa haqiqiyligi
printsipi deb ataladi). Yangi texnologiyalar, xususan Internet ushbu xatoni
tuzatishga harakat qilmoqda. Kommunikativ yondashuv - bu materialni ongli
ravishda anglashga va u bilan ishlash usullariga, muloqotga psixologik va lingvistik
tayyorgarlikni yaratishga qaratilgan muloqotni simulyatsiya qiluvchi strategiya.
Foydalanuvchi uchun Internetda kommunikativ yondashuvni amalga oshirish
ayniqsa qiyin emas.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
154
Kommunikativ vazifa talabalarga muammo yoki savolni muhokama qilish
uchun taklif qilishi kerak, talabalar nafaqat ma'lumot almashadilar, balki ularni
baholaydilar. Ushbu yondashuvni o'quv faoliyatining boshqa turlaridan ajratib
olishga imkon beradigan asosiy mezon - talabalar o'z fikrlarini shakllantirish uchun
mustaqil ravishda lisoniy birliklarni tanlashidir. Kommunikativ yondashuvda
Internetdan foydalanish juda yaxshi rag'batlantiriladi: uning maqsadi o'quvchilarga
bilim va tajribalarini to'plash va kengaytirish orqali chet tilini o'rganishga
qiziqishdir. Internet-resurslardan foydalangan holda chet tillarini o'rgatishning
asosiy talablaridan biri bu darsda o'zaro ta'sirni yaratishdir, bu odatda metodikada
interaktivlik deb nomlanadi. Interaktivlik - bu "nutq vositalari yordamida
kommunikativ
maqsad
va
natijadagi
sa'y-harakatlarni
birlashtirish,
muvofiqlashtirish va to'ldirish". Haqiqiy tilni o'rgatish orqali Internet nutq
qobiliyatlari va ko'nikmalarini shakllantirishga yordam beradi, shuningdek lug'at
va grammatikani o'rgatishda samimiy qiziqish va shuning uchun samaradorlikni
ta'minlaydi.
Interaktivlik nafaqat hayotdan real vaziyatlarni yaratibgina qolmay, balki
talabalarni chet tilida ularga munosib javob berishga majbur qiladi. O'quvchilarga
yo'naltirilgan ta'limni ta'minlaydigan texnologiyalardan biri bu ijodkorlik, bilim
faoliyati va mustaqillikni rivojlantirish usuli sifatida loyiha uslubidir.
Loyihalarning tipologiyasi xilma-xil. Loyihalarni monoproyektlar, jamoaviy,
og'zaki nutq, aniq, yozma va Internet-loyihalarga bo'linishi mumkin. Haqiqiy
amaliyotda ko'pincha tadqiqot loyihalari, ijodiy, amaliyotga yo'naltirilgan va
information belgilar mavjud bo'lgan aralash loyihalar bilan shug'ullanish kerak.
Loyiha ishi tilni o'rganishda ko'p qirrali yondashuv bo'lib, o'qish, tinglash, gapirish
va grammatikani qamrab oladi. Loyiha usuli talabalarning faol mustaqil fikrlashini
rivojlantirishga yordam beradi va ularni birgalikdagi tadqiqot ishlariga yo'naltiradi.
Mening fikrimcha, loyiha asosida o'qitish bolalarni hamkorlik qilishga o'rgatishi,
hamkorlik qilishni o'rganish esa o'zaro yordam va hamdardlik qobiliyati kabi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
155
axloqiy qadriyatlarni tarbiyalaydi, ijodkorlikni shakllantiradi va talabalarni
faollashtiradi. Umuman olganda, loyihani o'qitish jarayonida o'qitish va
tarbiyaning ajralmasligi kuzatiladi. Loyiha usuli o'quvchilarning muloqot
qobiliyatini, muomala madaniyatini, fikrlarni ixcham va oson shakllantirish
qobiliyatini, aloqa sheriklarining fikriga toqat qilishni, turli xil manbalardan
ma'lumot
olish
qobiliyatini
rivojlantiradi,
zamonaviy
kompyuter
texnologiyalaridan foydalangan holda qayta ishlaydi, tabiiy ehtiyoj paydo
bo'lishiga hissa qo'shadigan til muhitini yaratadi. chet tilidagi aloqada.
Ishning loyiha shakli talabalarga mavzu bo'yicha to'plangan bilimlarni
qo'llashga imkon beradigan eng dolzarb texnologiyalardan biridir. Talabalar
o'zlarining ufqlarini, tilni bilish chegaralarini kengaytiradilar, undan amaliy
foydalanish tajribalarini to'playdilar, chet tilidagi nutqni tinglashni va eshitishni
o'rganadilar, loyihalarni himoya qilishda bir-birlarini tushunadilar. Bolalar
ma'lumotnomalar, lug'atlar, kompyuter bilan ishlashadi va shu bilan chinakam til
bilan bevosita aloqa qilish imkoniyatini yaratadilar, bu esa sinfda faqat darslik
yordamida til o'rganishni ta'minlamaydi.
Loyihada ishlash - bu ijodiy jarayon. Talaba mustaqil ravishda yoki o'qituvchi
rahbarligi ostida muammoning echimini izlaydi, buning uchun nafaqat tilni bilish,
balki katta miqdordagi predmetli bilimlarga ega bo'lish, ijodiy, kommunikativ va
intellektual ko'nikmalarga ega bo'lish talab etiladi. Xorijiy tillar jarayonida loyiha
usuli deyarli har qanday mavzu bo'yicha dastur materiallari doirasida ishlatilishi
mumkin. Loyihalar ustida ishlash tasavvur, fantaziya, ijodiy fikrlash, mustaqillik
va boshqa shaxsiy fazilatlarni rivojlantiradi. Asosiy g'oya turli xil o'quv sharoitida
talabalarning faol qo'shma faoliyati uchun sharoit yaratishdir. Bolalar 3-4 kishilik
guruhlarga birlashadilar, ularga bitta topshiriq beriladi, shu bilan birga har birining
roli muhokama qilinadi. Har bir talaba nafaqat o'z ishining natijasi uchun, balki
butun guruhning natijasi uchun ham javobgardir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
156
Shuning uchun kuchsiz talabalar kuchli bo'lmagan narsalardan tushunmagan
narsalarini aniqlashga harakat qilishadi va kuchli talabalar kuchsizlarga topshiriqni
puxta tushunishga intilishadi. Va butun sinf bundan foyda oladi, chunki bo'shliqlar
birgalikda yopiladi.
XULOSA
Axborot texnologiyalarini o'qitishga joriy etish, axborotni idrok etish va qayta
ishlash jarayonini ancha diversifikatsiya qiladi. Kompyuter, Internet va
multimediya tufayli o'quvchilarga keyingi tahlil qilish va saralash bilan katta
hajmdagi ma'lumotlarni o'zlashtirish uchun noyob imkoniyat yaratildi. Ta'lim
faoliyatining motivatsion asoslari ham sezilarli darajada kengaymoqda.
Multimediyadan foydalanish sharoitida talabalar gazetalardan, televizordan
ma'lumot olishadi, o'zlari intervyular o'tkazadilar va telekonferentsiyalar
o'tkazadilar.
Til portfeli texnologiyasida chet tilini bilish darajasini baholashning asosiy
mezonlari sinov hisoblanadi. Ushbu texnologiyaning ustuvor yo'nalishi ta'lim
jarayonini o'qituvchidan o'quvchiga yo'naltirishdir. O'quvchi, o'z navbatida, uning
bilim faoliyati natijalari uchun ongli ravishda javobgardir. Yuqoridagi texnologiya
talabalarning ma'lumotni mustaqil ravishda o'zlashtirish ko'nikmalarini
bosqichmabosqich shakllantirishga olib keladi. Umuman olganda, til portfeli ko'p
funktsional bo'lib, ko'p tillilikning rivojlanishiga hissa qo'shadi.
ADABIYOTLAR
1. Johnson, K. E. The Sociocultural Turn and Its Challenges for Second Language
Teacher Education. // TESOL Quarterly., – London., 2006.
2. Harmer J. The Practice of English Language Teaching. – London., 2001.
3. Internet manbalari.
