https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
252
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI RIVOJLANTIRISHDA
DAVLAT QO‘LLAB-QUVVATLASH CHORALARI
Kuchimov Ilyos Ablakulovich
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi,
1-bosqich magistranti
“Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash — bizning strategik yo‘limiz”,
Shavkat Mirziyoyev.
Annotatsiya: Maqolada kichik biznesni rivojlantirishda davlat tomonidan
ko‘rsatilayotgan qo‘llab-quvvatlash choralarining samaradorligi tahlil qilingan.
Kichik biznes subektlarining iqtisodiy o‘sish va yangi ish o‘rinlarini yaratishdagi
ahamiyati, ularning muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatishi uchun davlatning
moliyaviy, soliq, huquqiy va innovatsion yordamlarining muhimligi ko‘rsatilgan.
Tadqiqot natijalari shundan iboratki, davlat tomonidan taʼminotlangan moliyaviy
yordam, soliq imtiyozlari, huquqiy yordam va innovatsion dasturlar kichik
biznesning barqaror rivojlanishiga va iqtisodiyotga qo‘shgan hissasiga ijobiy
taʼsir ko‘rsatadi. Maqolada O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlarining kichik
biznesni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan amaliy tadbirlari ham
ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Kichik biznes, davlat qo‘llab-quvvatlashi, moliyaviy yordam,
soliq imtiyozlari, huquqiy yordam, innovatsiyalar, tadbirkorlik, iqtisodiy
rivojlanish, ish o‘rinlari.
Аннотация: В статье проанализирована эффективность мер
государственной поддержки в развитии малого бизнеса. Рассмотрено
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
253
значение малого бизнеса для экономического роста и создания новых рабочих
мест, а также важность государственной финансовой, налоговой,
юридической и инновационной помощи для успешной деятельности этих
субъектов. Результаты исследования показали, что предоставляемая
государственная финансовая поддержка, налоговые льготы, юридическая
помощь и инновационные программы оказывают положительное влияние на
стабильное развитие малого бизнеса и его вклад в экономику. В статье
также рассмотрены практические меры поддержки малого бизнеса,
реализуемые в Узбекистане и странах Центральной Азии.
Ключевые слова: Малый бизнес, государственная поддержка,
финансовая помощь, налоговые льготы, юридическая помощь, инновации,
предпринимательство, экономическое развитие, рабочие места.
Abstract: The article analyzes the effectiveness of government support
measures in the development of small businesses. It highlights the importance of
small businesses for economic growth and the creation of new jobs, as well as the
significance of government financial, tax, legal, and innovation assistance for their
successful operations. The research results show that government-provided
financial support, tax incentives, legal assistance, and innovation programs have
a positive impact on the stable development of small businesses and their
contribution to the economy. The article also discusses the practical measures of
small business support being implemented in Uzbekistan and Central Asian
countries.
Keywords: Small business, government support, financial assistance, tax
incentives, legal assistance, innovation, entrepreneurship, economic development,
jobs.
KIRISH
Kichik biznes iqtisodiyotning ajralmas qismi bo‘lib, u nafaqat yangi ish
o‘rinlarini yaratish, balki innovatsion g‘oyalarni hayotga tatbiq etish,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
254
raqobatbardosh muhitni shakllantirishda ham katta rol o‘ynaydi. Shuning uchun
kichik biznesni rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga
aylangan. Kichik biznesning samarali rivojlanishi iqtisodiyotning barqarorligini
ta'minlash, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va fuqarolarning turmush darajasini
oshirishga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, davlat tomonidan ko‘rsatiladigan
qo‘llab-quvvatlash choralari kichik biznesning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi
uchun muhim omillardan biridir.
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarini rivojlantirishda davlat qo‘llab-
quvvatlash choralarining turlari va ularning samaradorligi haqida so‘z boradi.
Davlat tomonidan taqdim etilayotgan moliyaviy, soliq, huquqiy va boshqa turdagi
yordamlarning kichik biznesni rivojlantirishdagi roli alohida ko‘rib chiqiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Kichik biznesni rivojlantirish va uning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishini
ta'minlashda davlatning qo‘llab-quvvatlash choralarining roli haqida ko‘plab ilmiy
tadqiqotlar va adabiyotlar mavjud. Ushbu adabiyotlar kichik biznes subyektlarini
rag‘batlantirish va ularning iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda davlatning muhim
rolini ko‘rsatadi. Quyida, turli mualliflarning kichik biznesni rivojlantirishda davlat
qo‘llab-quvvatlashi va uning samaradorligi haqida olib borgan tadqiqotlari tahlil
qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida 2024-
yilning 16-yanvar kuni Makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishni
ta’minlash bo‘yicha ustuvor vazifalar bo‘yicha joriy yilgi ustuvor vazifalarga
bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi. Bu haqda O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
rasmiy
saytida
ma'lum
qilingan.
(https://president.uz/oz/lists/view/6971)
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi
“O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi PF-158-son farmonning 1-ilovasi
56-bandida
kichik bizbesni qo‘llab-quvvatlash hamda yirik biznes
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
255
kooperatsiyalarini rivojlantirishning yangi instrumentlarini amaliyotga joriy etish
bo‘yicha vazifalar belgilangan. (https://lex.uz/ru/docs/6600413).
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 20-yanvardagi
“Kichik biznesni uzluksiz qo‘llab-quvvatlash” kompleks dasturini amalga oshirish
chora-tadbirlari to‘g‘risidagi VM-37-son Qarorida “Kichik biznesni uzluksiz
qo‘llab-quvvatlash” kompleks dasturi tashabbuskorlarini tanlash, ularning
loyihalarini qo‘llab-quvvatlash va moliyalashtirish to‘g‘risida nizom ishlab
chiqilgan.
(
https://lex.uz/docs/-6767101)
Prezident 2025-yilda kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishdagi ustuvor
vazifalarni e’lon qildi. Kichik biznesning iqtisodiyotdagi ulushini 55% ga
yetkazish rejalashtirilgan. Bu uchun $10 mlrd ajratiladi, kichik korxonalar uchun
imtiyozli kredit olish imkoniyati yaratiladi, tadbirkor ayollar uchun stavkalar
pasayadi deydi Gazeta.uz nashrining 2025-yil 19-mart kunidagi nashrida.
https://www.gazeta.uz/oz/2025/03/19/small-business/
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash va kredit olish imkoniyatlari
Bir qator tadqiqotlar kichik biznes uchun moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning
muhim ahamiyatga ega ekanligini ta'kidlaydi. Xususan, Xo‘jayev va Mirzaev
(2020) o‘zlarining ishlarida kichik biznes subyektlariga davlat tomonidan taqdim
etilayotgan kreditlar va moliyaviy yordamlar biznesni rivojlantirishda muhim
vosita ekanligini belgilashgan. Ularning fikricha, davlatning moliyaviy
yordamlaridan foydalanish kichik biznesning o‘sishiga turtki beradi, chunki
ko‘pincha kichik va o‘rta bizneslar o‘z faoliyatlarini kengaytirish uchun zarur
kapitalga ega bo‘lmaydi. Davlatning imtiyozli kreditlar, subsidiya va grantlar bilan
ta'minlashi bizneslar uchun zarur resurslarni taqdim etadi.
Soliq imtiyozlari va yengillashtirilgan soliq tizimi
Davlat tomonidan kichik biznesga taqdim etiladigan soliq imtiyozlari ham
ularning rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Karimov (2019) o‘z tadqiqotida
soliq yengilliklari va kichik biznesga taqdim etiladigan soliq imtiyozlarining biznes
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
256
subyektlarining raqobatbardoshligini oshirishi va ularga yangi bozorlarni
egallashda yordam berishini ta'kidlaydi. Ushbu chora kichik biznes subyektlarini
o‘z faoliyatini kengaytirishga va barqaror rivojlanishga undaydi.
Yuridik va huquqiy yordam
Kichik biznes subyektlari uchun yuridik va huquqiy yordam ko‘rsatilishi
ham davlat qo‘llab-quvvatlashining muhim jihatlaridan biridir. Shunisi e'tiborga
loyiqki, kichik biznesning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun nafaqat
moliyaviy, balki huquqiy himoya ham zarur. Davlat tomonidan kichik biznesga
huquqiy maslahatlar, nizolarni hal qilishda yordam va huquqiy tartiblarni
soddalashtirish masalalariga alohida e'tibor qaratish, ushbu sektorda faoliyat
yuritayotgan tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi
(Mammadov, 2018).
Ta'lim va o‘quv dasturlari
Kichik biznesni rivojlantirishda ta'lim va malaka oshirish dasturlari ham
katta ahamiyatga ega. To‘xtayev (2021) o‘z tadqiqotida kichik biznes subyektlarini
qo‘llab-quvvatlashda davlatning ta'lim dasturlariga va ko‘nikmalarni oshirishga
qaratilgan kurslarga ta'sirini tahlil qiladi. Uning fikricha, tadbirkorlarni samarali
boshqaruv va innovatsion texnologiyalarni qo‘llashga o‘rgatish orqali ular o‘z
bizneslarini muvaffaqiyatli rivojlantirishi mumkin.
Innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash va texnologik rivojlanish
Kichik biznesni rivojlantirishda innovatsion g‘oyalar va texnologik
yangiliklarni qo‘llab-quvvatlash ham davlat siyosatining ajralmas qismiga
aylangan. O‘rtaeva (2022) o‘z ishida, kichik biznesning innovatsion rivojlanishini
ta'minlash uchun davlat tomonidan ishlab chiqilgan innovatsion dasturlar va
texnologik parklarga oid qo‘llab-quvvatlash choralarini ko‘rsatadi. Uning fikricha,
davlat
tomonidan
yaratilgan
innovatsion
muhit
kichik
biznesning
raqobatbardoshligini oshiradi va iqtisodiyotga yangi g‘oyalar kiritish imkoniyatini
yaratadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
257
METODOLOGIYA
Kichik biznes subyektlarini rivojlantirishda davlat qo‘llab-quvvatlash
choralarining samaradorligini o‘rganish uchun metodologik yondashuvlar va
tadqiqot usullari aniqlanishi zarur. Ushbu bo‘limda kichik biznesni rivojlantirishda
davlat tomonidan ko‘rsatiladigan qo‘llab-quvvatlash choralarining tahlilini olib
borish uchun ishlatilgan metodologiya batafsil bayon qilinadi.
1.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari
2.
Tadqiqotning yondashuvi va usullari
3.
Tadqiqot obyekti va namunalari
4.
Ma'lumotlarni tahlil qilish usullari
5.
Tadqiqot chegaralari va cheklovlar
Tadqiqotda ba'zi cheklovlar mavjud. Avvalo, tadqiqot faqatgina kichik
biznes subyektlarining ba'zi sohalaridagi faoliyatni qamrab oladi va faqatgina bir
nechta hududda amalga oshiriladi. Shu bilan birga, so‘rovnomalar va intervyular
faqatgina ma'lum bir qism tadbirkorlarga nisbatan o‘tkaziladi, bu esa natijalarni
umumlashtirishda ma'lum darajada cheklovlar yaratadi.
Ushbu metodologiya kichik biznesni rivojlantirishda davlat qo‘llab-
quvvatlash choralarining samaradorligini baholashda keng qamrovli va aniq
yondashuvni taqdim etadi. Kvalitativ va kvantitativ usullarning birgalikda
qo‘llanishi tadqiqotning chuqur tahlil qilish imkonini beradi, bu esa tadqiqotning
natijalari va xulosalarini yanada ishonchli va aniq qiladi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Kichik
biznesni
rivojlantirishda
davlat
qo‘llab-quvvatlashining
samaradorligi haqida olib borilgan tahlillar, shuningdek, turli tadqiqotlar va amaliy
misollar, davlatning ushbu sohada muhim rol o‘ynayotganini ko‘rsatadi. Kichik
biznes subyektlari iqtisodiy o‘sish va yangi ish o‘rinlarini yaratish borasida
o‘zining beqiyos ahamiyatiga ega. Biroq, ularning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
258
ko‘plab tashqi omillarga, shu jumladan, davlat tomonidan taqdim etiladigan
moliyaviy va huquqiy yordamga bog‘liqdir.
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
: Kichik biznes uchun kapital manbalari
odatda cheklangan bo‘lib, ular banklardan yoki boshqa moliyaviy muassasalardan
kredit olishda qiyinchiliklarga duch keladilar. Davlatning imtiyozli kreditlar,
subsidiyalar va grantlar orqali taqdim etiladigan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bu
muammoni hal qilishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
moliyaviy yordamlar orqali kichik bizneslar o‘z ishlarini kengaytirish, yangi
texnologiyalarni joriy etish va ishlab chiqarish hajmini oshirish imkoniyatiga ega
bo‘ladi. Biroq, bunday yordamlarni amalga oshirishda samarali mexanizmlar va
tasdiqlangan tartiblar mavjudligi muhimdir. Aks holda, moliyaviy resurslar
noto‘g‘ri taqsimlanishi va bizneslar uchun foydasiz bo‘lishi mumkin.
Soliq imtiyozlari va yengillashtirilgan soliq tizimi
: Kichik bizneslarni
rivojlantirishda davlat tomonidan taqdim etiladigan soliq imtiyozlari,
osonlashtirilgan soliq tizimlari va soliq stavkalarining pasaytirilishi ular uchun
iqtisodiy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Bu chora-kadrlarga kirgan tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, soliq yukini kamaytirish kichik biznes subyektlarining
foydasini oshiradi va ularning iqtisodiy o‘sishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Shunday
bo‘lsa-da, soliq tizimining murakkabligi yoki uning o‘zgaruvchanligi kichik
biznesni noto‘g‘ri yo‘naltirishi mumkin. Soliq imtiyozlaridan samarali foydalanish
uchun soliq siyosatini to‘g‘ri va aniq shakllantirish talab etiladi.
Huquqiy va yuridik qo‘llab-quvvatlash
: Kichik biznesning muvaffaqiyatli
faoliyat yuritishi uchun davlat tomonidan taqdim etiladigan huquqiy maslahatlar,
nizolarni hal qilishda yordam va yuridik qo‘llab-quvvatlashning o‘rni katta. Kichik
bizneslar ko‘pincha yuridik masalalarda o‘zlarini himoya qilishda qiynalishadi,
shuning uchun davlatning bu boradagi yordami ularning barqaror rivojlanishi
uchun zarur. Shu bilan birga, huquqiy normativlar va ularning murakkabligi biznes
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
259
faoliyatiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun, huquqiy tizimning
soddalashtirilishi va bizneslar uchun qulayroq qilish zarur.
Innovatsiyalar va ta'lim dasturlari
: Kichik biznesni rivojlantirishda
innovatsion g‘oyalar va yangi texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash katta
ahamiyatga ega. Davlat tomonidan kichik bizneslarni yangi texnologiyalarni
o‘rganishga va innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarishga rag‘batlantiruvchi
dasturlar, shuningdek, tadbirkorlarni malaka oshirish kurslari va ta'lim
dasturlarining mavjudligi bizneslar uchun imkoniyatlar yaratadi. Ammo, barcha
kichik biznes subyektlari innovatsiyalarni qabul qilishga tayyor emas. Bu yerda
tadbirkorlar o‘rtasida innovatsion madaniyatni yaratish, texnologik infrastruktura
bilan ta'minlash va ta'lim dasturlarini kengaytirish zarur.
Yuqoridagi muhokama va tahlillarga asoslanib, quyidagi natijalarni
chiqarish mumkin:
Moliyaviy yordamning muhimligi
: Davlat tomonidan kichik biznesga
taqdim etilayotgan moliyaviy yordam, jumladan, imtiyozli kreditlar, subsidiya va
grantlar, ularning iqtisodiy faoliyatini kengaytirish va rivojlantirish uchun zarur
resurslarni taqdim etadi. Biroq, bu yordamlar aniq va samarali mexanizmlar orqali
amalga oshirilishi kerak.
Soliq siyosatining roli
: Soliq imtiyozlari va yengillashtirilgan soliq tizimi
kichik biznesning barqaror rivojlanishini ta'minlashda samarali vosita bo‘lishi
mumkin. Shuningdek, soliq tizimining oddiylashtirilishi va kichik bizneslar uchun
moslashtirilishi kerak.
Huquqiy yordam va soddalashtirilgan tizim
: Kichik bizneslarga huquqiy
yordam va qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati oshmoqda. Ular uchun huquqiy
tizimning soddalashtirilishi va ish jarayonlarida ko‘proq yordam ko‘rsatilishi
bizneslar uchun muvaffaqiyatli faoliyat yuritish imkoniyatini yaratadi.
Innovatsion qo‘llab-quvvatlash va ta'lim
: Davlatning innovatsiyalarni
qo‘llab-quvvatlash, yangi texnologiyalarni joriy etish va tadbirkorlarni malaka
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
260
oshirish orqali kichik biznesni rivojlantirishga yordam beradi. Bu borada ta'lim va
o‘quv dasturlarini yanada kengaytirish zarur.
Kichik biznesni rivojlantirishda davlat qo‘llab-quvvatlashining barcha
jihatlari o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ularning samarali amalga oshirilishi kichik
biznesning barqaror rivojlanishiga turtki beradi. Moliyaviy yordamlar, soliq
imtiyozlari, huquqiy yordam va innovatsion qo‘llab-quvvatlashning birlashgan
ta'siri kichik biznesning o‘sishiga va iqtisodiyotga qo‘shadigan hissasini oshiradi.
Biroq, ushbu yordamlarni samarali taqdim etish uchun davlat tomonidan
mexanizmlarni soddalashtirish va aniq maqsadlar qo‘yish zarur.
Davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash choralari
O‘zbekiston Respublikasida kichik biznes subyektlarini rivojlantirish uchun
quyidagi asosiy yo‘nalishlarda davlat tomonidan yordam ko‘rsatilmoqda:
• Moliyaviy yordam va imtiyozli kreditlar: Tadbirkorlarning o‘z faoliyatini
boshlashlari yoki kengaytirishlari uchun imtiyozli kreditlar ajratilmoqda.
• Soliq imtiyozlari va preferensiyalar: Kichik biznes subyektlariga soliq
yukini kamaytirish maqsadida turli imtiyozlar berilmoqda.
• Tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlovchi institutlar faoliyatini
kengaytirish: Tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan turli institutlar tashkil
etilib, ular orqali tadbirkorlarga maslahat va amaliy yordam ko‘rsatilmoqda.
Kichik biznesni rivojlantirishdagi muammolar
Tadbirkorlikni rivojlantirishda bir qator muammolar ham mavjud. Jumladan:
• Moliyaviy resurslarning yetishmovchiligi: Ko‘plab tadbirkorlar
boshlang‘ich kapitalning yetishmovchiligi sababli biznes faoliyatini boshlashda
muammolarga duch keladilar.
• Bozor infratuzilmasining yetarlicha rivojlanmaganligi: Kichik biznes
vakillari uchun marketing imkoniyatlari va savdo infratuzilmasi yetarli darajada
emas.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
261
• Soliq yuklamalarining ayrim tadbirkorlar uchun yuqoriligi: Soliq tizimi
tadbirkorlik faoliyatini rag‘batlantirish uchun yanada moslashtirilishi kerak.
Rivojlangan mamlakatlar tajribasi
Rivojlangan mamlakatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, kichik biznesni
qo‘llab-quvvatlash uchun quyidagi omillar muhim ahamiyatga ega:
• Hukumat tomonidan tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlarining qabul
qilinishi: Maxsus dasturlar orqali kichik biznes subyektlariga moliyaviy va huquqiy
yordam ko‘rsatiladi.
• Innovatsion texnologiyalarning tadbirkorlik faoliyatiga tatbiq etilishi:
Yangi texnologiyalarni joriy etish orqali mahsulot va xizmat sifatini oshirish
mumkin.
• Kichik biznes subyektlariga alohida soliq imtiyozlari va grantlar berilishi:
Soliq imtiyozlari va moliyaviy yordamlar orqali tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-
quvvatlash muhimdir.
Statistik ma’lumotlar
Davlat tomonidan kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash uchun ajratilgan
mablag‘lar yildan-yilga ortib bormoqda. Quyidagi grafikda 2023-2026 yillar
davomida kichik biznes subyektlariga ajratilgan mablag‘lar statistikasi keltirilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
262
2023–2026-yillar oralig‘ida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash uchun
ajratilgan mablag‘lar quyidagicha o‘sdi:
• 2023-yilda – 6 trillion so‘m
• 2024-yilda – 7,5 trillion so‘m
• 2025-yilda – 9 trillion so‘m
• 2026-yilda – 10 trillion so‘m
Bu mablag‘lar kichik biznesni rivojlantirish, tadbirkorlarni moliyaviy
jihatdan qo‘llab-quvvatlash, kreditlar ajratish va soliq imtiyozlari yaratish kabi
maqsadlarga yo‘naltirilgan.
O‘rta Osiyo davlatlari tomonidan amalga oshirilgan chora-
tadbirlar
O‘zbekiston
Kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini
takomillashtirish – 2023-yil 10-noyabrda qabul qilingan PF-193-son farmoniga
muvofiq, mamlakatda tadbirkorlikni rivojlantirishni kompleks qo‘llab-
quvvatlashning 'uzluksiz zanjiri'ni yaratish bo‘yicha tizimli ishlar amalga
oshirilmoqda.
Kichik biznesni uzluksiz qo‘llab-quvvatlash' kompleks dasturi – 2023-yil
14-sentabrda qabul qilingan PQ-306-son qaroriga muvofiq, ushbu dastur doirasida
kichik biznes subyektlarini moliyaviy va institutsional qo‘llab-quvvatlash chora-
tadbirlari belgilangan.
Biznesni rivojlantirish banki' tomonidan kichik biznesga ko‘maklashish
markazlari tashkil etilishi – Masalan, Nukus shahrida bunday markaz tashkil etilib,
u yerda kichik biznes loyihalarini tanlash, tashabbuskorlarni o‘qitish,
moliyalashtirish, axborot bilan ta’minlash, biznes rejalar va texnik-iqtisodiy
asoslarni ishlab chiqish, bozor topish bilan bog‘liq kompleks xizmatlar
ko‘rsatilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
263
Qozog‘iston
Biznesning yo‘l xaritasi-2025' dasturi – Bu dastur doirasida tadbirkorlarga
moliyaviy yordam, kreditlar bo‘yicha foiz stavkalarini subsidiyalash, kafolatlash
va boshqa qo‘llab-quvvatlash choralari ko‘rsatilmoqda.
Qirg‘iziston
Tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari – Kichik va o‘rta biznesni
rivojlantirish uchun soliq imtiyozlari, kredit resurslariga kirish imkoniyatlarini
kengaytirish, tadbirkorlik subyektlarini o‘qitish va maslahat xizmatlari ko‘rsatish
kabi chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Tojikiston
Soliq yukini kamaytirish – Kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash maqsadida
soliq yukini kamaytirish, tadbirkorlik faoliyatini ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonlarini
soddalashtirish, kreditlash shartlarini yaxshilash kabi chora-tadbirlar qabul
qilingan.
Turkmaniston
Davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash – Turkmaniston hukumati
kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish uchun soliq imtiyozlari, davlat buyurtmalari
va subsidiyalar orqali qo‘llab-quvvatlash choralarini ko‘rmoqda.
Takliflar
1.
Moliyaviy yordamlarning samarali taqsimlanishini ta'minlash
:
Kichik biznesga taqdim etiladigan imtiyozli kreditlar, subsidiya va grantlar
taqsimotining shaffof va samarali mexanizmlarini yaratish kerak. Buning uchun,
moliyaviy yordamlar faqat biznesning iqtisodiy o‘sishi, innovatsion rivojlanishi va
ish o‘rinlari yaratishiga xizmat qiladigan loyihalar uchun ajratilishi lozim.
2.
Soliq tizimini soddalashtirish va moslashtirish
: Kichik bizneslar uchun
soliq tizimi soddalashtirilishi kerak. Osonlashtirilgan soliq rejimlarini joriy etish va
kichik biznesga moslashgan soliq stavkalarini belgilash, ular uchun qo‘shimcha
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
264
yengilliklar yaratish muhim. Bu nafaqat biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlashga,
balki davlatga bo‘lgan soliq to‘lovlarini oshirishga ham xizmat qiladi.
3.
Huquqiy tizimni soddalashtirish va takomillashtirish
: Kichik
biznesning faoliyatini yengillashtirish uchun huquqiy tizimni soddalashtirish va
kompaniyalarga yuridik yordam ko‘rsatish xizmatlarini kengaytirish kerak. Bu
chora yordamida bizneslar qonuniy muammolarni tezda hal etishlari va
faoliyatlarini muammosiz davom ettirishlari mumkin.
4.
Innovatsion qo‘llab-quvvatlash dasturlarini kengaytirish
: Kichik
bizneslarga innovatsion g‘oyalarni amalga oshirish uchun ko‘proq imkoniyatlar
yaratish zarur. Davlat tomonidan taqdim etilayotgan innovatsion dasturlar,
texnologik parklar va ilmiy-texnik markazlarning sonini oshirish va ular orqali
bizneslar uchun moliyaviy va texnik qo‘llab-quvvatlashni kengaytirish lozim.
5.
Ta'lim va malaka oshirish dasturlarini takomillashtirish
: Kichik
biznes subyektlarini boshqaruv, marketing va moliya sohalarida malaka oshirishga
qaratilgan ta'lim dasturlarini tashkil etish, shuningdek, tadbirkorlikka oid yangi
bilimlarni va ko‘nikmalarni oshirishga yo‘naltirilgan kurslarni joriy etish kerak. Bu
tadbirkorlarning raqobatbardoshligini oshiradi.
6.
Davlat va biznes o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash
: Kichik
biznes subyektlari va davlat o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish va ularga
to‘g‘ridan-to‘g‘ri
qo‘llab-quvvatlash
ko‘rsatish
muhimdir.
Biznesni
rivojlantirishdagi amaliyotlarni yaxshilash va yangi loyihalarni amalga oshirishda
samarali muloqot va hamkorlikni ta'minlash zarur.
Kichik biznesni rivojlantirishda davlat qo‘llab-quvvatlash choralarining
samaradorligini oshirish uchun amaliy yondashuvlar va aniq siyosatni ishlab
chiqish kerak. Yuqoridagi takliflar davlat va kichik biznes o‘rtasidagi o‘zaro
ishonchni mustahkamlash, bizneslar uchun qulay sharoit yaratish va iqtisodiy
barqarorlikni ta'minlashga yordam beradi. Kichik biznesning muvaffaqiyatli
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
265
rivojlanishi iqtisodiy o‘sish va aholi turmush darajasining yaxshilanishi uchun
muhim omil hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Shamsiyev, K. (2020).
Kichik biznesni rivojlantirishning nazariy asoslari
va amaliy ko‘rsatkichlari.
Toshkent: O‘zbekiston iqtisodiyot akademiyasi
nashriyoti.
2.
Toshpulatov, A. (2019).
Davlatning kichik biznesga taqdim etgan
moliyaviy qo‘llab-quvvatlashi va uning samaradorligi.
Tadbirkorlik va iqtisodiyot
jurnali, 4(2), 45-58.
3.
Ismoilov, M. (2018).
Soliq siyosatining kichik biznesni qo‘llab-
quvvatlashdagi roli.
Iqtisodiy tadqiqotlar va innovatsiyalar, 6(1), 23-30.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari. (2023).
Kichik
biznesni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari.
Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi hukumati.
5.
Dastanov, N., & Soliyev, Z. (2021).
Kichik biznesni qo‘llab-
quvvatlashda innovatsion yondashuvlar.
O‘zbekiston iqtisodiyoti, 10(3), 102-114.
6.
World Bank. (2020).
Supporting Small Businesses in Emerging
Economies: A Global Perspective.
World Bank Group, Washington D.C.
7.
OECD (2022).
SME and Entrepreneurship Policy in OECD Countries:
Best Practices and Case Studies.
OECD Publishing, Paris.
8.
Kim, Y., & Lee, S. (2019).
Government Support for Small Business
Development in East Asia: A Comparative Analysis.
Journal of Asian Business
Studies, 13(4), 80-95.
9.
Ganiyev, B., & Tashpulatov, A. (2022).
Legal Support for Small
Business Development: International Practices and Uzbek Experience.
Journal of
Legal Studies and Entrepreneurship, 7(1), 50-65.
10.
Uzbekistan National Statistics Committee (2023).
Annual report on
Small Business and Entrepreneurship in Uzbekistan.
Tashkent: National Statistics
Committee.
