https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
12
MAQSUD SHAYXZODA VA MILLIY UYG‘ONISH HARAKATI
Toshkent Davlat Transport Universiteti
Xayriyev Xayriddin Sirojiddin oʻgʻli
+998932790455
Annotatsiya:
Maqsud
Shayxzoda
o‘zbek
adabiyotining
yetuk
namoyandalaridan bo‘lib, uning ijodi milliy uyg‘onish harakati g‘oyalari bilan
chambarchas bog‘liqdir. U jadidchilik an’analarini davom ettirib, milliy ongni
shakllantirish va mustaqillik g‘oyalarini targ‘ib qilishga intilgan. Uning
asarlarida xalq taqdiri, tarixiy adolat va istiqlol g‘oyalari o‘z aksini topgan. Ushbu
maqolada Shayxzodaning milliy uyg‘onish harakatidagi roli, uning ijodida milliy
ruhning aks etishi va adabiy merosining ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi.
MAQSUD SHAYXZODA AND THE NATIONAL AWAKENING
MOVEMENT
Abstract: Maqsud Shayxzoda is one of the outstanding figures of Uzbek
literature, and his works are closely linked to the ideas of the national awakening
movement. Continuing the traditions of Jadidism, he sought to shape national
consciousness and promote ideas of independence. His works reflect the fate of the
people, historical justice, and aspirations for sovereignty. This article scientifically
analyzes Shayxzoda’s role in the national awakening movement, the manifestation
of national spirit in his works, and the significance of his literary heritage.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
13
МАКСУД ШАЙХЗОДА И ДВИЖЕНИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО
ПРОБУЖДЕНИЯ
Аннотация: Максуд Шайхзода – выдающийся представитель
узбекской литературы, чье творчество тесно связано с идеями движения
национального пробуждения. Продолжая традиции джадидизма, он
стремился формировать национальное сознание и продвигать идеи
независимости. В его произведениях отражены судьба народа,
историческая справедливость и стремление к суверенитету. В данной
статье научно анализируется роль Шайхзоды в движении национального
пробуждения, проявление национального духа в его творчестве и значение
его литературного наследия.
Kalit so‘zlar: Milliy uyg‘onish, Maqsud Shayxzoda, jadidchilik, milliy ong,
mustaqillik, tarix, istiqlol, xalq taqdiri, adolat, madaniy meros.
Keywords: National awakening, Maqsud Shayxzoda, Jadidism, national
consciousness, independence, history, sovereignty, people’s destiny, justice,
cultural heritage.
Ключевые слова: Национальное пробуждение, Максуд Шайхзода,
джадидизм, национальное сознание, независимость, история, суверенитет,
судьба народа, справедливость, культурное наследие.
Kirish.
XX asr o‘zbek adabiyotida milliy uyg‘onish g‘oyalari alohida o‘rin
tutadi. Jadidchilik harakati ta’sirida shakllangan bu g‘oyalar xalqning ma’naviy va
madaniy o‘sishiga xizmat qilgan. Maqsud Shayxzoda ushbu harakatning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
14
adabiyotdagi davomchilaridan biri bo‘lib, o‘z ijodi orqali milliy uyg‘onish
g‘oyalarini keng targ‘ib qilgan.
Shayxzoda asarlarida tarixiy shaxslar va voqealar alohida o‘rin tutadi.
U Mirzo Ulug‘bek, Jaloliddin Manguberdi kabi shaxslarni badiiy jihatdan talqin
qilib, milliy ongni uyg‘otish va tarixiy xotirani saqlashga intilgan. Shoir o‘z
asarlarida erkinlik, adolat va istiqlol g‘oyalarini tarannum etgan.
Uning adabiy merosi nafaqat badiiy qiymati, balki milliy uyg‘onish
g‘oyalarini targ‘ib etishdagi o‘rni bilan ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu
maqolada Shayxzodaning milliy uyg‘onish harakatidagi o‘rni, uning adabiyot
orqali milliy o‘zlikni mustahkamlashdagi xizmatlari va ijodiy merosining
ahamiyati ilmiy tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Maqsud Shayxzoda va milliy uyg‘onish g‘oyalari: Maqsud Shayxzoda
jadidchilik an’analarini davom ettirgan ijodkorlardan biri bo‘lib, uning asarlarida
milliy uyg‘onish, xalqning tarixi va madaniyatiga bo‘lgan hurmat aniq aks etadi. U
o‘z ijodida milliy o‘zlik, mustaqillik va adolatni targ‘ib qilgan. Ayniqsa, uning
“Jaloliddin Manguberdi” va “Mirzo Ulug‘bek” dramalarida milliy g‘urur va tarixiy
haqiqat yetakchi o‘rin tutadi. Shoir o‘z asarlarida xalq ozodligi va istiqlol
g‘oyalarini kuchli poetik vositalar orqali ifodalagan. Uning she’riyati milliy ongni
uyg‘otishga, o‘zbek xalqining tarixiy o‘tmishini anglashga xizmat qilgan.
Sovet davri va ijodiy cheklovlar: Maqsud Shayxzoda Sovet mafkurasi
hukmron bo‘lgan davrda ijod qilgan bo‘lsa-da, uning asarlarida milliy uyg‘onish
g‘oyalari o‘z aksini topgan. Uning ba’zi asarlari mafkuraviy cheklovlar tufayli
nashr etilmagan yoki tahrirlangan bo‘lsa-da, u o‘z ijodida milliy ruhni saqlab
qolishga muvaffaq bo‘lgan. Uning dramalari va she’rlari milliy tarixni yodga olish,
xalqni uyg‘otish va mustaqillik g‘oyalarini shakllantirishga xizmat qilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
15
Shayxzoda o‘z ijodi orqali xalqning tarixiy xotirasini tiklashga harakat qilgan va
o‘zbek adabiyotida milliy uyg‘onish g‘oyalarini rivojlantirishga katta hissa
qo‘shgan.
Shayxzodaning bugungi adabiyotdagi o‘rni: Bugungi kunda Maqsud
Shayxzodaning asarlari milliy adabiyotimizning ajralmas qismiga aylangan. Uning
ijodi yosh avlodga tarixiy xotira, milliy o‘zlik va mustaqillik g‘oyalarini
yetkazishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Uning merosi milliy uyg‘onish harakati g‘oyalarini adabiyot orqali
ifodalashning yorqin namunasi bo‘lib, mustaqillik yillarida uning asarlari yana-da
chuqur o‘rganilmoqda. Uning ijodi o‘zbek adabiyoti tarixida muhim o‘rin egallaydi
va milliy g‘ururni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Xulosa.
Maqsud Shayxzoda milliy uyg‘onish g‘oyalarini adabiyot orqali targ‘ib
etgan yetuk ijodkorlardan biridir. U jadidchilik an’analarini davom ettirib, milliy
ong va mustaqillik g‘oyalarini targ‘ib qilgan. Uning asarlari milliy o‘zlikni anglash,
tarixiy xotirani saqlash va xalq ongini yuksaltirishda muhim o‘rin tutadi. Bugungi
kunda Shayxzodaning ijodi milliy adabiyotning bebaho qismi sifatida o‘rganilib,
milliy uyg‘onish harakati bilan bog‘liq g‘oyalarni yosh avlodga yetkazishda muhim
manba bo‘lib xizmat qilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Yoqubov O. “Maqsud Shayxzoda: hayoti va ijodi”. Toshkent:
Fan, 1995.
2.
Karimov G. “O‘zbek adabiyotida milliy uyg‘onish”. Toshkent:
Ma’naviyat, 2010.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
16
3.
Rashidov S. “Jadidchilik harakati va adabiyot”. Toshkent: Fan,
2015.
4.
Qodirov
U.
“Shayxzoda
dramaturgiyasi”.
Toshkent:
Akademnashr, 2020.
5.
Hamidov I. “Milliy adabiyot tarixi”. Toshkent: Universitet,
2018.
6.
Xidirov A. “Shayxzodaning adabiy merosi”. Toshkent: Fan,
2016.
7.
Jo‘rayev N. “Jadidchilik va istiqlol”. Toshkent: Ma’naviyat,
2017.
8.
Rahmonov B. “O‘zbek adabiyoti va tarix”. Toshkent:
Akademnashr, 2021.
9.
Asqarov R. “Sovet senzurasining adabiyotga ta’s
