https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
299
JAMIYATDA YOSHLARNI MA’NAVIY-AXLOQIY TARBIYALASH
O‘RNI
Ahadova Farida Muхiddin qizi
Termiz davlat universiteti
Xorijiy filologiya fakulteti 2 kurs talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada tarbiya, yoshlardagi axloqiy ma’naviy tarbiya
jarayonining mazmuni va mohiyati, tarbiyaning inson hayotidagi ahamiyati, shaxsni
kamol topishida tarbiyaning o'rni yoritib berilgan.
Tayanch so'zlar: тarbiya, tarbiya jarayoni, tarbiya turlari, tarbiyaning umumiy
vazifalari, yoshlat tarbiyasi, komil inson, mutafakkir.
Adolatli va odobli insonni tarbiyalash azaldan jamiyatning asosiy masalalaridan
biri bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qoladi. Chunki ma’naviy barkamol insonni
tarbiyalash juda mashaqqatli ish bo‘lib, katta mehnat va tajriba talab etadi. Shu boisdan
ham muhaddislar, mutafakkirlar, buyuk notiqlar, allomalarning buyuk asarlari asosan
yoshlarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashga bag‘ishlangan. Jumladan, Imom Buxoriyning
“Al-Adab-al-Mufrad”, Imom Termiziyning “Al-Ilal fi-l-Hadis”, Hakim Termiziyning
“Navodir al-usul”, Jaloliddin Rumiyning “Masnaviyi ma’naviyi”, Sa’diy Sheroziyning
“Guliston” va “Bo‘ston”i, Kaykovusning “Nasihatnoma”si va boshqalar axloqiy nasihat
asarlari bo‘lib, bugungi kunda ham yoshlarni tarbiyalash vositasi sifatida foydalaniladi.
Ilmiy-texnikaviy,
ijtimoiy-iqtisodiy
taraqqiyot
natijasida
madaniyat
va
millatlarning uyg‘unlashuvi, ajdodlarimizning bebaho merosi, ajdodlarimiz ko‘z
qorachig‘idek asrab-avaylab, shu kungacha e’tiqod qilib kelgan, hech qanday
kamchilikni ko‘rmagan millat va Vatan madaniyati va ma’naviyati, urf-odatlari, diniy
qadriyatlari bugun g‘arbliklarning tahdidiga duchor bo‘lmoqda. Biz yoshlar
ajdodlarimizning buyuk ilmiy, ma’naviy-axloqiy merosini, ajdodlarimizning urf-odat va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
300
marosimlarini, milliy qadriyatlarimizni, jonajon Vatanimizda tug‘ilib o‘sgan,
zurriyotlarimizni bunyodkorlik, ilm-ma’rifat rahnamolari nomlari bilan faxrlantirgan
buyuk zotlarni o‘rgatish orqaligina bu diniy, ilmiy va siyosiy tahdidlarning oldini
olishimiz mumkin. Hakim Termiziy, Farg‘oniy, Beruniy, Ibn Sino, Bahouddin
Naqshband, Xo‘ja Ahmad Yassaviy, Alisher Navoiy kabi buyuk mutafakkir va
allomalarning ilmiy, ma’rifiy, ma’naviy-axloqiy asarlarini o‘rganib, ularni sizlar uchun
bo‘layotgan ommaviy madaniyat va ma’naviyatimizga qarshi mustahkamlashimiz
mumkin.
Shu bois 2017-yil 14-fevralda davlatimiz rahbari Sh.M.Mirziyoyevning farmoni
bilan Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, 2018-yil 16-fevralda esa O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining farmoni bilan Hadis fanlari maktabi tashkil etilib, “Hadis
fanlari” yo‘lga qo‘yildi. Buning asosiy sababi o‘tmishning boy va bebaho merosini
o‘zlashtirib, yosh avlod ta’lim va tarbiyasini kuchaytirishdan iborat.
Insoniyat paydo bo'lganidan beri yoshlarni tarbiyalash masalasi eng muhim vazifa
bo'lib kelgan. Jamiyat taraqqiyotini, yurt obodligini, tinchlik-osoyishtalikni barcha
allomalar, mutafakkirlar, xalq ziyolilari yoshlar tarbiyasi bilan bog‘lagan.
Qayerda ta’lim masalasi tarbiya, milliy qadriyatlar, urf-odatlar, milliy mentalitet
bilan bog‘liq bo‘lsa, taraqqiyot va taraqqiyotga erishildi. Yoshlar ta’lim va tarbiyani
mensimagan joyda milliy inqirozlar, bosqinchilik sodir bo‘ldi. Komil insonni
tarbiyalash azaldan muhim ijtimoiy vazifa hisoblanib, bilimli inson jamiyatning boyligi
hisoblanadi. Insonning go‘zalligi uning olgan bilimi bilan o‘lchanadi. Agar islom
ta’limotida bilimli shaxslar yetuk deb hisoblansa, mutafakkirlarimiz nazdida komil
inson bo‘lish uchun ko‘plab fazilatlarni egallash lozimligini ko‘ramiz.
Muqaddas hadislar ta’lim va tarbiya, odob-axloq, qarindosh-urug‘, ota-ona va
farzand haq-huquqlarini ta’minlash, ezgulik, halollik, poklik, adolat, insof,
vatanparvarlik, mehnatsevarlikni targ‘ib qiladi. Ta’lim va tarbiyaning maqsadi –
avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan milliy-diniy qadriyatlarga mos, ruhan sog‘lom,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
301
jismonan baquvvat, axloqiy pok yoshlarni voyaga yetkazish, komil insonni
shakllantirishdan iboratdir.
Ma’naviy merosning moddiy qadriyatlar bilan uyg‘unligini rivojlantirish ko‘plab
mutafakkirlarning tarixiy va adabiy asarlarida mohirona yozilgan bo‘lib, jahon
madaniyati xazinasiga boqiy hissa bo‘lib qolmoqda. Turli ijtimoiy-iqtisodiy davrlarda
yaratilgan hadislar, hikmatlar, rivoyatlar, qissalar, hikmatlar, g‘azallar, ruboiylar,
masnaviylar va boshqa shakllarda ta’lim va kasb-hunar o‘rganishning ahamiyati, halol
mehnat bilan kun kechirish zarurligi haqidagi fikrlar zamonamizgacha yetib kelgan.
Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev “Milliy taraqqiyot yo‘limizni davom
ettirib, uni yangi bosqichga ko‘taramiz” asarida “Oila, mahalla, butun jamiyatimizdagi
turmush sharoiti, yoshlar tarbiyasi, tinch-osoyishta hayot, bugungi kunda muqaddas
dinimiz musaffoligini asrash vazifasi qanchalik muhim ahamiyat kasb etayotgani haqida
ko‘proq gapirish kerak, deb o‘ylayman. Chunki bu masalalar bugungi kunimizni,
farzandlarimiz, nabiralarimizning taqdiri va kelajagini, bir so‘z bilan aytganda, hayot-
mamotimizni belgilab berishi hech kimga sir emas.
Mamlakatimizda istiqlolning dastlabki yillaridan boshlab vijdon erkinligini
ta’minlash masalasiga ustuvor ahamiyat qaratilmoqda. Xususan, go‘zal dinimiz, milliy
qadriyatlarimiz xotirasi va merosini, ulug‘ va aziz avliyolarimiz xotirasi va merosini
tiklash borasida ko‘plab ishlar amalga oshirildi va qilinmoqda. Ta’lim va ma’rifat inson
farovonligining asosiy omillaridir. Buni sof islom dinimiz bizga o‘rgatadi.
Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Bahouddin Naqshbandiy, Abduxoliq
G‘ijduvoniy, Burxoniddin Marg‘iloniy, Ahmad Farg‘oniy va boshqa ko‘plab buyuk
mutafakkirlarimizning zaminimizda tug‘ilib o‘sgan, jahon madaniyati va
sivilizatsiyasiga ulkan hissa qo‘shgan merosi bugungi kungacha o‘z ahamiyatini
yo‘qotgani yo‘q.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
302
Xulosa qilib aytganda, tarbiya ota-onalar, ta’lim muassasalari, jamiyat tomonidan
yoshlarni tarbiyalashning ongli va maqsadli jarayoni bo‘lib, u yoshlarning yoshi,
psixologik, individual xususiyatlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Adabiyot:
1. I.Karimov.Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent : “Ma’naviyat”,
2011 yil.
2. M. Kenjabek. Sunani Termiziy. Toshkent: “Adolat”, 1999 yil.
3. “Ash-Shamoil an-Nabaviyya”. Toshkent, 2017 yil.
4. Mirzo Kenjabek. “Buyuk Termiziylar” . Toshkent, 2017 yil.
5. K.Hasanova. “Pedagogika tarixi”. Toshkent, 1996 yil.
6.Q.Qodirov . Imom at-Termiziy hadislarida maorif va islom madaniyati.
Toshkent, 2011
