https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-5_ Январь-2025
78
QANDLI DIABETNI DAVOLASHDA ZAMONAVIY USULLAR
Hamroqulova Ganjina
Shomurodova Shirin
Republika Ixtisoslashgan Endokrinologiya
Ilmiy Amaliy Tibbiyot Markazi Samarqand filiali
Annotasiya. Ushbu maqolada qandli diabetni davolashda zamonaviy usullarni
xaqida ma’lumotlar berilgan. Qandli diabet – surunkali metabolik kasallik bo'lib,
organizmda insulinning yetarlicha ishlab chiqilmasligi yoki uni ishlatishdagi buzilishlar
natijasida qon shakarining oshishiga olib keladi. Bugungi kunda bu kasallikni samarali
boshqarish uchun bir qator yangi davolash usullari ishlab chiqilgan. Insulin terapiyasi,
og'zaki dorilar, yangi biologik dori vositalari, jismoniy faoliyat, diet va sog'lom turmush
tarzini qo'llash kabi usullar bemorlarga yordam beradi. Shuningdek, gen terapiyasi,
hujayra terapiyasi va bariyatrik jarrohlik kabi innovatsion yondashuvlar qandli
diabetni davolashning yangi ufqlarini ochmoqda. Zamonaviy texnologiyalar, masalan,
doimiy qon shakarini o'lchash tizimlari va insulin nasoslari, bemorlarning kasallikni
nazorat qilish imkoniyatlarini yanada oshirmoqda.
Kalit so‘zlar: Qandli diabet, davolash usullari, insulin terapiyasi, og'zaki dorilar,
metformin, sulfonilurealar, GLP-1 agonistlari, DPP-4 inhibitori, SGLT2 inhibitori, diet,
sog'lom turmush tarzi, gen terapiyasi, hujayra terapiyasi, bariyatrik jarrohlik, qon
shakarini kuzatish, insulin nasoslari, telemeditsina, telemonitoring, biologik terapiya,
innovatsion usullar.
Kirish
Qandli diabet (diabet mellitus) — bu jahon bo'ylab keng tarqalgan surunkali
metabolik kasallik bo'lib, insulinning yetarli darajada ishlab chiqilmasligi yoki
organizmning insulinga nisbatan qarshiligini oshishi natijasida qon shakarining doimiy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-5_ Январь-2025
79
yuqorilashiga olib keladi. Bu kasallik ko'plab sog'liq muammolariga, jumladan, yurak-
qon tomir kasalliklari, buyrak yetishmovchiligi, asab tizimi kasalliklari va ko'rish
muammolariga olib kelishi mumkin.
Bugungi kunda qandli diabetni davolashda yangi, samarali usullar ishlab
chiqilgan. Zamonaviy tibbiyotda qandli diabetni boshqarish uchun bir qator dorilar,
insulinsiz terapiya, jismoniy faoliyatni oshirish, diet va sog'lom turmush tarzini qo'llash
kabi usullar muvaffaqiyatli qo'llanilmoqda. Bundan tashqari, yangi texnologiyalar,
masalan, qon shakarini doimiy o'lchash tizimlari (CGM) va insulin nasoslari,
bemorlarga kasallikni samarali nazorat qilish imkoniyatini yaratadi.
Shuningdek, gen terapiyasi va hujayra terapiyasi kabi innovatsion usullar qandli
diabetni davolashning yangi ufqlarini ochmoqda. Bu zamonaviy yondashuvlar
bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi va kasallikni boshqarishning
samaradorligini oshiradi.
Qandli diabetni davolashda zamonaviy usullar bo'yicha xulosa qilishda,
o'zgarishlar va yangi yondashuvlar, ayniqsa, tibbiyotdagi texnologik va ilmiy yutuqlarni
inobatga olish zarur. Qandli diabet (diabet mellitus) — bu insulinning yetarli darajada
ishlab chiqilmasligi yoki organizmning insulinga nisbatan qarshiligini oshishi natijasida
qon shakarining yuqori bo'lishiga olib keladigan surunkali metabolik kasallikdir.
Bugungi kunda qandli diabetni davolashda qo'llaniladigan zamonaviy usullar
quyidagilarni o'z ichiga oladi:
1. Insulin terapiyasi.
•
Inson insulinini ishlab chiqarish va uni qandli diabetni davolashda qo'llash
rivojlanishi natijasida diabetni boshqarish ancha osonlashdi. Insulin preparatlari
turli shakllarda (tez ta'sir qiluvchi, uzoq ta'sir qiluvchi, aralash insulin) ishlab
chiqariladi.
•
Insulin nasoslari va kontrolli insulin yuborish tizimlari (yordamida insulin
dozalari aniqlik bilan berilishi mumkin) amaliyotga joriy etilgan. Bu diabetli
bemorlar uchun doimiy ravishda qon shakarini nazorat qilish imkoniyatini beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-5_ Январь-2025
80
2. Вori-darmonlar.
•
Metformin — bu eng keng tarqalgan dori, bu dori qondagi qand miqdorini
normallashtirishga yordam beradi. Metformin, asosan, jigarni qand ishlab
chiqarishni pasaytirish va tanadagi insulinga sezgirlikni oshirish orqali ishlaydi.
•
Sulfonilurealar — bu guruh dorilar insulin ishlab chiqarishni rag'batlantiradi. Ular
qon shakarini kamaytirish uchun ishlatiladi.
•
DPP-4 inhibitori va GLP-1 agonistlari — bu yangi turdagi dori-darmonlar, ular
insulin ishlab chiqarishni rag'batlantiradi va qondagi shakarni kamaytirishga
yordam beradi.
•
SGLT2 inhibitori — bu dori buyraklarda qandni siqib chiqarishga yordam beradi,
bu esa qondagi shakarni kamaytiradi.
3. Yangi biologik dori vositalar.
•
GLP-1 agonistlari (misol uchun, liraglutid va semaglutid) — bu dorilar insulin
ishlab chiqarishni va ish faoliyatini kuchaytirish bilan birga, oshqozonning
bo'shlig'ini sekinlashtiradi va to'yinishni oshiradi. Ular qon shakarini nazorat
qilishda samarali yordam beradi va semirishni kamaytiradi.
•
Amiloid tizimi va yangiliklar — biologik tibbiyotda yangi tadqiqotlar shuni
ko'rsatmoqdaki, beta-hujayralar faoliyatini yaxshilashga yordam beradigan yangi
dori vositalari ishlab chiqilmoqda.
4. Yashash tarzini o'zgartirish.
•
Diet va ovqatlanish. Qandli diabetni davolashda muhim omil bo'lib, shakar
miqdorini cheklash, uglevodlarni kamaytirish va to'yimli ozuqalarga boy dietani
tanlashdir. Zamonaviy yondashuvlar asosida, kasallikka xos bo'lgan ovqatlanish
rejimlari ishlab chiqilgan, bu o'z ichiga glysemik indeksga asoslangan ovqatlarni
qo'llashni ham o'z ichiga oladi.
•
Jismoniy mashqlar organizmda insulin sezgirligini oshiradi va shakarni qon
tomirlaridan hujayralarga olib boradi. Zamonaviy yondashuvda jismoniy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-5_ Январь-2025
81
faoliyatni kundalik hayotga kiritish qandli diabetni boshqarishning ajralmas
qismiga aylangan.
•
Sog'lom turmush tarzini saqlash, stressni boshqarish, normal uyqu tartibini tiklash
kabi omillar qandli diabetni boshqarishda muhimdir.
5. Gen terapiyasi va hujayra terapiyasi.
•
Gen terapiyasi. Hozirda qandli diabetni davolashda gen terapiyasi sohasida
tadqiqotlar olib borilmoqda. Maqsad – diabetni sababi bo'lgan genetik faktorlarni
aniqlash va ularni tahrirlash orqali kasallikni oldini olish yoki davolash.
•
Hujayra terapiyasi. Beta-hujayralar (insulin ishlab chiqaruvchi hujayralar) ni
qayta tiklash yoki transdifferentsiya qilish texnologiyalari joriy etilmoqda. Bu
yangi texnologiyalar orqali diabetni davolashda yangi imkoniyatlar ochiladi.
6. Tibbiy monitoring va texnologiyalar.
•
Ko'plab zamonaviy qurilmalar, masalan, doimiy qon shakarini o'lchash tizimlari
(CGM) va smartfonlar bilan bog'langan insulin nasoslari yordamida bemorlar
o'zlarining qon shakarini aniq va tezda kuzatib borishlari mumkin.
•
Telemeditsina va telemonitoring. Zamonaviy texnologiyalar yordamida qandli
diabetni davolashda bemorlarni masofaviy kuzatish imkoniyati mavjud. Bu tibbiy
mutaxassislar va bemorlar o'rtasida interaktiv aloqani kuchaytiradi.
7. Xirurgik davolash:
•
Semirishni davolash jarrohlik usullari. Og'ir qandli diabet bilan og'rigan semirish
kasalligi bor bemorlar uchun, ba'zi hollarda, gastrik bypass yoki bariyatrik
jarrohlik operatsiyalari tavsiya qilinadi. Bu operatsiyalar organizmning ovqat
hazm qilish jarayonlarini o'zgartirish orqali insulin sezgirligini yaxshilaydi va
shakar miqdorini normallashtiradi.
Xulosa:
Zamonaviy davolash usullari qandli diabetni boshqarish va bemorlarning hayot
sifatini yaxshilashda katta ahamiyatga ega. Bu usullar kombinatsiyasini qo'llash orqali
kasallikni samarali nazorat qilish mumkin. Har bir bemor uchun davolash rejasi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-5_ Январь-2025
82
individual tarzda belgilanadi, bu esa zamonaviy tibbiyotning yuksak yutuqlaridan
foydalanish imkoniyatini yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.M. Abdukarimov.
"Qandli diabet va uning davolash usullari".
O'quv-Usuliy
nashriyot.Toshkent. 2021.58-75 betlar
2. N. Tashmuhammedov.
"Diabet va uning zamonaviy davolash usullari".
Akademnashr. Samarqand. 2020. 32-48 betlar.
3.A.
V.
Petrov.
"Sovremennyye
metody
lecheniya
diabetov".
Meditsina.Moskva.2019.Ст 120-135.
4. I.D.Ivanova.
"Diabet: diagnostika i lecheniye".
Akademiya.Sankt-Peterburg.2018. Ст
85-100
5.Michael J. David.
"Modern Approaches in Diabetes Treatment".
Wiley-
Blackwell.Hoboken, New Jersey, USA. 2020. Pages 140-160.
6.Buriyeva, F., & Jasmina, I. (2024). Ikkinchi Jahon Urushi Davri O‘Zbek Adabiyotini
Tahlil Qilish. Miasto Przyszłości, 55, 225-229.
7.Buriyeva, F., & Narzulloyeva, P. (2024). MUHAMMAD ALI SHE’RIYATIDA
TARIXNING POETIK TALQINI. Analytical Journal of Education and Development,
4(12), 164-167.
8.Buriyeva, F. (2024). THE GRADUAL DEVELOPMENT OF LITERARY
TRADITION AND INNOVATION IN POETRY (From the Post-1960s Period).
American Journal of Philological Sciences, 4(11), 86-89.
9.Buriyeva, F. (2024). Zamonaviy She’riyatda Diniy-Tasavvufiy Mavzu Va Timsollar
An’anaviyligi. Miasto Przyszłości, 53, 1347-1350.
10.BURIYEVA, F. (2024). FAXRIYOR IJODIY OLAMI: INDIVIDUAL USLUB VA
POETIK MAHORATNING SHAKLLANISH TADRIJI. News of the NUUz, 1(1.6. 1),
303-305.
10. John A. Smith.
"Diabetes: Innovations and Treatments".
Elsevier.London,
UK.2021.Pages 112-130
11.Buriyeva, F. (2024). Shawkat Rahman's Translation Skills. Miasto Przyszłości, 55,
522-524.
