Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 111
O'Z-O'ZINI BOSHQARISH VA TA'LIM: O'QUVCHILARNING O'Z-O'ZINI
BOSHQARISH KO'NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Surxondaryo viloyati Qiziriq tumani
16-IDUM psixologi
Muhammadiyeva Xurshida Bo‘riyevna
,
28-umumiy o‘rta ta’lim maktabi psixologi
Allayorov Turg‘un Allanazarovich
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o'z-o'zini boshqarish va ta'lim o'rtasidagi bog'liqlik
tahlil etiladi. O'quvchilarning o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalari ularning ta'lim
jarayonidagi muvaffaqiyatlari, mustaqil fikrlashi va shaxsiy rivojlanishlari uchun
muhimdir. Maqola o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun ta'limda
qanday metodlar va strategiyalar qo'llanilishi mumkinligini ko'rib chiqadi. O'z-o'zini
boshqarishning ahamiyati, uning ta'lim jarayonidagi roli va o'quvchilarning mustaqil
fikrlashiga ta'siri keng yoritiladi.
Kalit so'zlar:
O'z-o'zini boshqarish, Ta'lim, O'quvchilar, Mustaqil fikrlash,
Ko'nikmalar, Rivojlanish, Motivatsiya, O'qitish strategiyalari, Ta'lim jarayoni, Shaxsiy
rivojlanish
I. Kirish
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalari ta'lim jarayonida o'quvchilarning muvaffaqiyatini
belgilovchi muhim omillardan biridir. Ushbu maqolada o'z-o'zini boshqarish tushunchasi
va uning ta'limdagi ahamiyati ko'rib chiqiladi.
II. O'z-o'zini Boshqarish: Ta'rifi va Ahmiyati
A. O'z-o'zini Boshqarish Ta'rifi
O'z-o'zini boshqarish – bu shaxsning o'z faoliyatini, xatti-harakatlarini va qarorlarini
mustaqil ravishda boshqarish qobiliyatidir. Bu ko'nikmalar o'z-o'zini anglash, maqsad
qo'yish va o'z vaqtini samarali boshqarishni o'z ichiga oladi.
B. O'z-o'zini Boshqarishning Ta'limdagi Ahamiyati
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalari o'quvchilarga:
Mustaqil fikrlashni rivojlantirish.
O'qish jarayonida faol ishtirok etish.
O'z maqsadlariga erishish uchun motivatsiyani oshirish imkonini beradi.
III. O'z-o'zini Boshqarish Ko'nikmalarining Turlari
A. Vaqtni Boshqarish
O'quvchilar o'z vaqtlarini samarali boshqarish orqali o'qish va boshqa faoliyatlarga
vaqt ajratish ko'nikmalarini rivojlantiradilar.
B. Maqsad Qo'yish
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 112
O'quvchilar o'z maqsadlarini belgilash va ularga erishish uchun reja tuzish
ko'nikmalarini o'zlashtiradilar.
C. O'z-o'zini Motivatsiya
O'quvchilar o'z-o'zini rag'batlantirish va o'z maqsadlariga erishish uchun ichki
motivatsiyalarini rivojlantiradilar.
IV. O'z-o'zini Boshqarish Ko'nikmalarini Rivojlantirish Strategiyalari
A. Ta'limda Interaktiv Metodlar
Interaktiv o'qitish metodlari o'quvchilarga o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini
rivojlantirishda yordam beradi. O'quvchilar guruh ishlari va muammoli vazifalar orqali o'z
fikrlarini ifoda etish va qarorlar qabul qilish ko'nikmalarini o'rganadilar.
B. Konstruktiv Pedagogika
Konstruktiv pedagogika yondashuvi o'quvchilarga o'z bilimlarini mustaqil ravishda
qurish imkonini beradi. Bu yondashuvda o'quvchilar o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini
rivojlantirishga qaratilgan faoliyatlarda ishtirok etadilar.
V. O'z-o'zini Boshqarish va Motivatsiya
A. Motivatsiya Ta'rifi
Motivatsiya – bu shaxsning maqsadga erishish uchun harakat qilishga undovchi ichki
va tashqi kuchdir.
B. O'z-o'zini Boshqarish va Motivatsiya O'rtasidagi Bog'liqlik
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalari o'quvchilarning motivatsiyasini oshirishga yordam
beradi. O'quvchilar o'z maqsadlariga erishish jarayonida o'z-o'zini boshqarish
ko'nikmalarini qo'llash orqali motivatsiyalarini kuchaytiradilar.
VI. O'qituvchilarning Rolini O'rganish
A. O'qituvchilarning O'z-o'zini Boshqarish Ko'nikmalarini Rivojlantirishdagi Roli
O'qituvchilar o'quvchilarga o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantirishda
muhim rol o'ynaydi. Ular o'quvchilarga maqsad qo'yish, vaqtni boshqarish va o'z-o'zini
motivatsiya qilishda yordam berishlari kerak.
B. O'qituvchilar uchun Ta'lim Strategiyalari
O'qituvchilar o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun quyidagi
strategiyalarni qo'llashlari mumkin:
Mentorlik: O'quvchilarga o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini o'rganish uchun yo'l-
yo'riq ko'rsatish.
Ma'lumot Berish: O'quvchilarga o'z-o'zini boshqarish haqida ma'lumot berish.
O'zaro Muloqot: O'quvchilar bilan ochiq muloqot o'rnatish.
VII. Ta'lim Muhitining O'zgarishi
A. Ta'lim Muhiti Ta'rifi
Ta'lim muhit – bu o'quvchilarning o'qish va rivojlanish jarayonida o'zaro ta'sirlar va
sharoitlar to'plamidir.
B. Ta'lim Muhitini Yaxshilash
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 113
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun ta'lim muhitini yaxshilash
zarur. O'quvchilar o'zlarini xavfsiz va qulay his qilganda, ularning o'z-o'zini boshqarish
ko'nikmalari rivojlanadi.
VIII. O'z-o'zini Boshqarish Ko'nikmalarini O'lchash
A. O'lchash Usullari
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini o'lchash uchun quyidagi usullar qo'llanilishi
mumkin:
So'rovnomalar: O'quvchilarning o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini baholash uchun
so'rovnomalar o'tkazish.
Baholash: O'quvchilarning o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini baholash.
Intervyular: O'quvchilar bilan suhbatlar o'tkazish orqali ko'nikmalarni aniqlash.
B. Tahlil Natijalari
O'lchash natijalarini tahlil qilish, o'quvchilarning o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
IX. O'z-o'zini Boshqarish va Shaxsiy Rivojlanish
A. Shaxsiy Rivojlanish Ta'rifi
Shaxsiy rivojlanish – bu shaxsning o'z bilim va ko'nikmalarini mustaqil ravishda
oshirish jarayonidir.
B. O'z-o'zini Boshqarish va Shaxsiy Rivojlanish O'rtasidagi Bog'liqlik
O'z-o'zini boshqarish ko'nikmalari shaxsiy rivojlanishni ta'minlashda muhim rol
o'ynaydi. O'quvchilar o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini rivojlantirish orqali o'z shaxsiy
maqsadlariga erishadilar.
X. Xulosa
Ushbu maqola o'z-o'zini boshqarish va ta'lim o'rtasidagi bog'liqlikni ko'rsatadi. O'z-
o'zini boshqarish ko'nikmalari o'quvchilarning mustaqil fikrlashini, motivatsiyasini va
shaxsiy rivojlanishini ta'minlaydi. Ta'lim jarayonida o'qituvchilar o'z-o'zini boshqarish
ko'nikmalarini rivojlantirish uchun innovatsion metodlarni qo'llashlari zarur.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
Zimmerman, B. J. (2002). "Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview".
Theory into Practice, 41(2), 64-70.
Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (2008). Motivation and Self-Regulated Learning:
Theory, Research, and Applications. Routledge.
Pintrich, P. R. (2000). "The Role of Goal Orientation in Self-Regulated Learning".
Handbook of Self-Regulation, 451-502.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. W.H. Freeman.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). "The "What" and "Why" of Goal Pursuits: Human
Needs and the Self-Determination of Behavior". Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.
