99
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
IF: 5.141
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue, 04 YO’PA
Volume 3 Issue 01 YOPA
ONA TILI FANIDA ZAMONAVIY METODLARDAN
FOYDALANISH VA O‘QUVCHILAR SAVODXONLIGINI
OSHIRISH.
Sobirova Maxliyo Abdulkayumovna
Toshkent viloyati Bo‘ka tumani
MMTB tasarrufidagi 16-ixtisoslashtirilgan
davlat umumta'lim maktabining
ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15341997
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 25- Aprel 2025 yil
Ma’qullandi: 28- Aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 30- Aprel 2025 yil
Ushbu maqolada ona tili fanini o‘qitishda zamonaviy
pedagogik metodlardan samarali foydalanish masalalari
yoritilgan. Jumladan, interaktiv usullar, kompetensiyaviy
yondashuv, hamkorlikda o‘qitish, AKT (axborot-
kommunikatsiya
texnologiyalari)
vositalaridan
foydalanish orqali o‘quvchilarning o‘quv savodxonligini
oshirish yo‘llari tahlil qilinadi. Maqolada dars
jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi
metodik yondashuvlar, o‘quvchilarda tilga bo‘lgan
qiziqishni shakllantirish, fikrlash va ijodiy tafakkurni
rivojlantirishga oid tavsiyalar keltirilgan. Tadqiqot
natijalari asosida zamonaviy metodlarning ona tili
taʼlimidagi o‘rni va ahamiyati asoslanadi.
KEY WORDS
ona tili, zamonaviy metodlar,
interaktiv
usullar,
o‘quv
savodxonligi,
kompetensiyaviy
yondashuv, pedagogika, AKT, til
o‘rganish,
dars
samaradorligi,
metodika
XXI asr – bu tafakkur, texnologiyalar va kompetensiyalar asri. Bu davrning asosiy talabi
– mustaqil fikrlovchi, axborotni tanlab qabul qiluvchi, uni tahlil qilish va hayotga tatbiq etish
qobiliyatiga ega bo‘lgan shaxsni voyaga yetkazishdir. Bunday shaxsni shakllantirishda ona tili
taʼlimining o‘rni beqiyosdir. Chunki til – bu shunchaki aloqa vositasi emas, balki milliy
tafakkur, tarixiy xotira, maʼnaviy meros va intellektual salohiyatni mujassamlashtiruvchi
ijtimoiy hodisadir.
Bugungi globallashuv, raqamli transformatsiya va axborot xuruji davrida tilga, ayniqsa
ona tiliga bo‘lgan yondashuv tubdan yangilanishi zarur. O‘quvchilar tilni o‘rganishda faqat
grammatik qoida va imlo normalarini emas, balki uni ongli, tanqidiy va ijodiy tarzda qo‘llashni
o‘zlashtirishlari kerak. Bu esa taʼlim jarayonida innovatsion, zamonaviy, o‘quvchi shaxsiga
yo‘naltirilgan pedagogik metodlarning faol joriy etilishini taqozo etadi.
Ona tili — har bir insonning shaxsiy kamoloti, ijtimoiy faolligi, fuqarolik pozitsiyasi va
fikr bildirish erkinligining mustahkam poydevoridir. Shu bois, maktab taʼlimida bu fandan
dars berish nafaqat akademik maqsadga xizmat qilishi, balki o‘quvchilarning til madaniyati,
mulohaza yuritish salohiyati va savodxonligini rivojlantirishga qaratilishi lozim.
Shunday qilib, zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida olib boriladigan ona tili
taʼlimi — bu o‘quvchining tafakkurini shakllantirish, uni o‘z fikrini asosli va mantiqiy ifoda eta
oladigan, milliy qadriyatlarga hurmat bilan qaraydigan shaxs sifatida tarbiyalashning muhim
vositasidir. Shu nuqtayi nazardan, ona tili fanini metodik jihatdan yangicha yondashuvlar
asosida o‘qitish — bugungi taʼlim tizimining eng dolzarb ilmiy-amaliy yo‘nalishlaridan biri
100
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
IF: 5.141
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue, 04 YO’PA
Volume 3 Issue 01 YOPA
hisoblanadi.
Zamonaviy pedagogik metodlar — bu o‘quvchining shaxsiy faolligini, mustaqil fikrlash
va ijodiy salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan yondashuvlardir. Bu usullar o‘qituvchi
markazli dars formatidan voz kechib, o‘quvchini taʼlim jarayonining faol subyekti sifatida
shakllantirishga imkon yaratadi. Jumladan, “Aqliy hujum”, “Fikrlar kontrasti”, “Klaster”,
“Insert”, “Debat” kabi interaktiv metodlar yuqori sinf o‘quvchilari uchun juda mos bo‘lib,
ularda tanqidiy fikrlash, dalillash, tahlil qilish va mulohaza yuritish ko‘nikmalarini
shakllantiradi.
Shuningdek, zamonaviy darslarda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) dan
foydalanish alohida ahamiyat kasb etadi. Elektron dars ishlanmalar, raqamli resurslar,
multimediali taqdimotlar va onlayn platformalar orqali o‘quvchilarning diqqatini jalb qilish,
dars materialini vizual va eshituv usullar bilan mustahkamlash mumkin. Bunday texnologik
yondashuvlar o‘quvchini mustaqil izlanishga undaydi, ularda zamonaviy media savodxonlikni
ham shakllantiradi.
Ona tili darslarida savodxonlikni oshirish — bu nafaqat grammatik meʼyorlarni
o‘zlashtirish, balki o‘quvchining fikrini og‘zaki va yozma shaklda ifodalash, matn bilan ishlash,
g‘oya chiqarish, mantiqiy tahlil qilish kabi murakkab ko‘nikmalarni shakllantirishdir. Bunga
erishish uchun quyidagi amaliy metodlar yuqori sinflarda samarali hisoblanadi:
Matn tahlili asosida muammoli savollar tuzish va muhokama qilish;
Erkin insho va esse yozish orqali fikrni mustaqil bayon qilish;
Bahs-munozaralar orqali dalil va inkor madaniyatini shakllantirish;
Rolli o‘yinlar va dramatizatsiya orqali ijtimoiy holatlarni til orqali ifodalash;
“So‘z zanjiri orqali fikr konstruksiyasi” kabi yangi metodlar yordamida til boyligini
oshirish va mantiqiy tafakkurni kuchaytirish.
Bu metodlar o‘quvchining shaxsiy fikr bildirish qobiliyatini mustahkamlab, ularni
hayotda o‘z fikrini to‘g‘ri, aniq va asosli ifoda eta oladigan yetuk shaxs sifatida tarbiyalaydi.
Xulosa qilib aytganda, ona tili taʼlimida zamonaviy metodlardan foydalanish — bu dars
mazmunini boyitish vositasi emas, balki o‘quvchini bilim olishga undovchi, uni ongli va faol
ishtirokchiga aylantiruvchi muhim pedagogik omildir. Yuqori sinf o‘quvchilari hayotiy
haqiqatlarga chuqur qiziqish bilan qaraydi, ularda shaxsiy pozitsiya va mulohaza bildirish
ehtiyoji shakllangan bo‘ladi. Aynan shu bosqichda zamonaviy metodlar yordamida ularning
savodxonligini oshirish, tilni tushunish va uni amaliyotda ongli qo‘llash ko‘nikmalarini
rivojlantirish kerak.
Kelajakda raqobatbardosh, fikrga boy, o‘z tiliga hurmat va masʼuliyat bilan
yondashadigan avlodni tarbiyalash ona tili darslarining metodik yondashuviga bevosita
bog‘liqdir. Shu sababli, har bir o‘qituvchi o‘z darsini zamon talabi darajasida tashkil etishga
intilishi, yangi yondashuv va vositalarni amaliyotga tatbiq etib borishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Abdullayev, Sh. (2019). Pedagogik texnologiyalar va metodika. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi nashriyoti.
2.
Xudoyberdiyeva, N. (2021). Ona tili taʼlimi: metodika va amaliyot. Toshkent: Taʼlim, 2021.
3.
Islomov, F. (2018). Zamonaviy pedagogik metodlar va interaktiv usullar. Tashkent:
Innovatsiya nashriyoti.
4.
Dilovarxon, B. (2024). Terminological terms of modern pragmalinguistics in the example of
101
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
IF: 5.141
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue, 04 YO’PA
Volume 3 Issue 01 YOPA
English, Russian and Spanish languages. Miasto Przyszłości, 44, 612-615.
5.
Tkacheva, A. A. (2025). The Use of Digital Storytelling as a Tool for Enhancing Sociocultural
Competence University Students Learning Spanish in Uzbekistan. Spanish Journal of
Innovation and Integrity, 40, 293-312.
6.
Tashpulatov, U. (2020). Ona tili taʼlimida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining roli.
Tashkent: O‘zbekiston taʼlim akademiyasi.
7.
Muxtorov, R. (2017). Kompetensiyaviy yondashuv asosida ona tili o‘qitish. Toshkent:
Akademiya nashriyoti.
8.
Dadaboyev, H., Hamidov, Z., & Xolmanova, Z. (2007). O ‘zbek adabiy tili leksikasi tarixi.
Toshkent: Fan, 97-103.
9.
G‘aniyeva, S. (2019). Interaktiv dars usullari va metodikasi. Toshkent: O‘zbek universiteti
nashriyoti.
10.
Saodat, I., & Ma’suda, E. (2023). Bilingvizm turlari va ikkinchi til leksik bazasi. In
international scientific conferences with higher educational institutions (Vol. 1, No. 14.04, pp.
185-188).
11.
Zulhumor, X. O. L. M. A. N. O. V. A. (2017). Babür’ün Özbek Dilbilimini Geliştirmedeki
Büyük Hizmetleri. Journal of Modern Turkish Studies, 14(1), 85.
12.
Shomurodov, A. (2021). O‘quvchilarning savodxonligini oshirishda pedagogik
innovatsiyalar. Tashkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti.
