YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
135
KIGIZ SAN’ATI VA UNING ZAMONAVIY AMALIY SAN’AT BILAN
INTEGRATSIYASI
Oltiboyeva Mehribonu Baxrom qizi
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13923153
Annotatsiya.
Ushbu tezisda O‘zbek xalqining boy madaniy merosi hisoblangan kigiz
tayyorlash san’ati va uning zamonaviy amaliy san’at bilan o‘zaro integratsiyasi haqida fikr
yuritiladi. Kigiz asrlar davomida xalq turmushining ajralmas qismi bo‘lib kelgan va bugungi
kunda uning qayta tiklanishi va zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi milliy san’atning
rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Tezisda kigiz san’ati, uning tarixiy taraqqiyoti va
hozirgi kundagi modernizatsiya jarayonlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Kigiz, O‘zbekiston amaliy san’ati, amaliy san’at, xalq hunarmandchiligi,
zamonaviy san’at, madaniy meros, integratsiya.
O‘zbekiston hududida kigiz tayyorlash san’ati ming yillik tarixga ega bo‘lib, bu
hunarmandchilik turi chorvachilik bilan shug‘ullanadigan qishloq xo‘jaligi jamiyatlarida muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan. Kigiz mahsulotlari kundalik hayotda keng qo‘llanilib, uylarda va
chorvachilikka asoslangan jamiyatlarda pol qoplamasi, yurtlarning qoplamasi, ko‘rpa-to‘shak
va devor matolari sifatida ishlatilgan. Ushbu amaliy san’at turi bugungi kunda milliy va
zamonaviy san’at bilan integratsiya qilinib, yangi ko‘rinishlar va funksiyalarga ega bo‘lmoqda.
Kigiz san’ati tarixda nafaqat amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, balki turli diniy marosimlar,
ijtimoiy bayramlar va ramziy hodisalarda ham keng qo‘llanilgan. Shu sababli uning bugungi
kunda o‘z ahamiyatini saqlab qolishi va zamonaviy san’atga moslashtirilishi milliy madaniy
merosni rivojlantirish va ommalashtirishda muhim qadamdir.
Kigiz san'atining tarixi va uning ahamiyati quyidagicha ma’lumotlar bor.
Kigiz tayyorlashning texnologik jihatlari asrlar davomida rivojlanib kelgan bo‘lib,
O‘zbekistonning tog‘li va cho‘l hududlarida keng tarqalgan. Bu san’at turi o‘ziga xos bo‘lib,
qo‘lda yigirilgan jun va tabiiy bo‘yoqlar yordamida tayyorlangan. Kigiz mahsulotlari har doim
xalq hayotida nafaqat uy-ro‘zg‘or buyumi sifatida, balki san’at asari sifatida ham e’tirof etilgan.
Biroq sovet davrida zamonaviy sanoat mahsulotlarining keng tarqalishi bilan
hunarmandchilikning bu turi ma’lum muddat e’tibordan chetda qoldi.
Bugungi kunda milliy hunarmandchilikka bo‘lgan qiziqishning ortishi va turizm
sohasining rivojlanishi bilan kigiz san’ati yana qayta tiklanib, turli ijodiy va amaliy san’at
loyihalarida foydalanilmoqda. Bu jarayon milliy madaniyat va san’atning saqlanishi va
rivojlanishida katta ahamiyatga ega.
Zamonaviy amaliy san’at va kigizning integratsiyasi bir qator o‘ziga xoslikka ega. Hozirgi
zamonda kigiz san’ati zamonaviy dizayn va texnologiyalar bilan integratsiya qilinib, yangi
funksiyalarga ega bo‘lmoqda. Hunarmandchilik mahsulotlari nafaqat amaliy ehtiyojlar uchun,
balki ichki bezaklar, interyer dizayni va moda sanoatida keng qo‘llanmoqda. Bu esa milliy
san’atning xalqaro maydonda ham tan olinishi va o‘ziga xosligini saqlab qolgan holda yangi
ko‘rinishlar kasb etishiga imkon yaratadi.
Kigizning zamonaviy amaliy san’at bilan uyg‘unlashuvi, xususan, ekologik toza
mahsulotlarga bo‘lgan talabning ortishi va an’anaviy usullarni zamonaviy talablarga
moslashtirishga intilish bilan ham bog‘liqdir. O‘zbekiston hunarmandchiligi sohasida ushbu
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
136
jarayon milliy hunarmandchilik mahsulotlarini xalqaro bozorlarda eksport qilish
imkoniyatlarini kengaytiradi va san’at asarlari ko‘rgazmalarida keng ishtirok etish imkonini
beradi.
Natijalar va xulosa o‘rnida quyidagilarni e’tirof etish joizki kigiz san’ati O‘zbekiston
madaniy merosining ajralmas qismi bo‘lib, uning zamonaviy amaliy san’at bilan integratsiyasi
milliy va xalqaro miqyosda madaniyatni saqlash va rivojlantirishga katta hissa qo‘shadi. Hozirgi
kunda bu san’at turi xalqaro ko‘rgazmalar va turizm doirasida qayta tiklanmoqda, bu esa milliy
hunarmandchilikning kelajagi uchun katta istiqbollar ochmoqda. Shu bilan birga, kigizning
ekologik tozaligi va tabiiyligi uning zamonaviy dunyoda tobora ommalashishiga sabab
bo‘layotgan muhim omillardandir.
References:
1.
Abdullayeva, M. (2005). “O‘zbek xalq amaliy san’ati tarixi”. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi.
2.
Karimova, Z. (2020). “O‘zbek hunarmandchiligi va zamonaviy dizayn”. Samarqand: Sharq
nashriyoti.
3.
Rasulov, A. (2017). “Xalq amaliy san’ati va zamonaviy texnologiyalar integratsiyasi”.
Toshkent: Fan nashriyoti.
4.
Xudoyberganov, T. (2019). “O‘zbekistonda milliy san’atning tiklanishi va rivoji”. Buxoro:
Kamolot.
5.
Shoirbekov, M. (2022). “Hunarmandchilik va zamonaviy san’at: tajribalar va
yondashuvlar”. Toshkent: Akademnashr.
