Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
345
TALABALARDA IJTIMOIY QO‘LLAB-QUVVATLASH DARAJASI
VA YOLGʻIZLIK HISSI O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK
Barnoyev Bekzod Bahrom o’g’li
Buxoro davlat universiteti tadqiqotchisi
Annotatsiya: Ushbu maqola talabalar orasida yolgʻizlik hissining ijtimoiy-
psixologik determinantlarini tadqiq etishga bagʻishlangan. Maqolada ijtimoiy va
psixologik omillar, jumladan, talabalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar,
taʼlimdagi qiyinchiliklar, oilaviy holatlar va oʻzini anglash jihatlari tahlil qilinadi.
Shuningdek, talabalar orasidagi yolgʻizlik hissi ularning psixologik holatiga,
oʻziga boʻlgan qadriyatiga va umumiy farovonligiga qanday taʼsir qilishi
muhokama qilinadi.
Kalit so'zlar: Yolgʻizlik, talabalar, ijtimoiy-psixologik determinantlar, oʻzaro
munosabatlar, psixologik holat, oʻzini anglash, ijtimoiy integratsiya, psixologik
farovonlik, talabalar psixologiyasi, ijtimoiy aloqalar.
Аннотация: Данная статья посвящена исследованию социально-
психологических детерминантов чувства одиночества среди студентов. В
статье рассматриваются социальные и психологические факторы, такие
как межличностные отношения студентов, трудности в учебе, семейные
обстоятельства и восприятие себя. Также обсуждается, как чувство
одиночества студентов влияет на их психологическое состояние,
самооценку и общее благополучие.
Ключевые слова: Одиночество, Студенты, Социально-психологические
детерминанты, Межличностные отношения, Психологическое состояние,
Самовосприятие, Социальная интеграция, Психологическое благополучие,
Психология студентов, Социальные связи.
Abstract: This article is dedicated to the study of the socio-psychological
determinants of loneliness among students. It explores the social and psychological
factors, including interpersonal relationships among students, academic
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
346
difficulties, family circumstances, and self-perception. The article also discusses
how students' feelings of loneliness affect their psychological state, self-esteem,
and overall well-being.
Keywords:
Loneliness,
Students,
Socio-psychological
determinants,
Interpersonal relationships, Psychological state, Self-perception, Social
integration, Psychological well-being, Student psychology, Social connections.
Kirish.
Talabalik davri - bu shaxsning hayotidagi muhim bosqichlardan biri
bo‘lib, o‘ziga xos psixologik, ijtimoiy va emotsional o‘zgarishlarga boy. Bu davrda
ko‘plab yoshlar o‘zini topishga, yangi ijtimoiy aloqalar o‘rnatishga, o‘z qarashlari
va qadr-qimmatlarini shakllantirishga harakat qiladi. Biroq, ba’zi talabalar uchun
bu jarayon oson bo‘lmasligi mumkin. Ko‘plab ijtimoiy va psixologik omillar
ularning yolg‘izlik hissini kuchaytirishi, o‘z-o‘zini anglashda muammolarni
keltirib chiqarishi, hatto ularning psixologik farovonligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi
mumkin.
Yolg‘izlik, ayniqsa talabalik davrida, jiddiy psixologik muammo sifatida
namoyon bo‘lishi mumkin. U nafaqat ijtimoiy aloqalar o‘rnatishdagi qiyinchiliklar,
balki o‘qishdagi muvaffaqiyatsizliklar, oila bilan bog‘liq muammolar, o‘zini past
baholash kabi ko‘plab ijtimoiy va psixologik faktorlarga bog‘liqdir. Shu sababli,
talabalardagi yolg‘izlik hissining sabablari va uning ta’sirini chuqur o‘rganish,
ularning psixologik holatiga ta’sirini tahlil qilish juda muhim ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada talabalar orasidagi yolg‘izlik hissi va uning ijtimoiy-
psixologik determinantlari, shuningdek, bu holatning talabalarning psixologik
farovonligiga ta’siri haqida so‘z yuritiladi. Maqola shuningdek, yolg‘izlikni
kamaytirishga yordam beradigan tavsiyalar va ijtimoiy integratsiyani yaxshilashga
yo‘naltirilgan strategiyalarni ko‘rib chiqadi.
Adabiyotlar tahlili. Talabalarda yolg‘izlik hissining ijtimoiy-psixologik
determinantlari bo‘yicha ko‘plab ilmiy tadqiqotlar amalga oshirilgan. Ushbu tahlil
bir nechta asosiy tadqiqotlar va ularning natijalari asosida yolg‘izlikning turli
ijtimoiy va psixologik omillarga bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
347
Birinchi navbatda, talabalar orasida yolg‘izlik hissining paydo bo‘lishida
ijtimoiy omillar katta rol o‘ynaydi. O‘rganilgan manbalarda (T. Miller, 2017; N.
Kuznetsova, 2018) talabalar o‘rtasida ijtimoiy aloqalar va do‘stliklar o‘rnatishdagi
qiyinchiliklar, o‘zini jamiyatda izolyatsiya qilgan his qilish, yolg‘izlik hissini
kuchaytirishi mumkinligi ta'kidlanadi. Shuningdek, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
tizimlarining yetishmasligi, masalan, talabalar uyushmalari yoki o‘qituvchi va
talabalar o‘rtasidagi aloqa darajasi ham bu holatga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ko‘pgina tadqiqotlar (A. Smirnova, 2019; L. Brown, 2017) ta'kidlaganidek,
ta'limdagi qiyinchiliklar, akademik muvaffaqiyatsizliklar va o‘qishdagi stress
talabalar orasidagi yolg‘izlikni kuchaytirishi mumkin. O‘qishdagi o‘zgarishlar va
yangi vazifalar talabalar o‘rtasida psixologik bosimni oshirishi, bu esa o‘z
navbatida yolg‘izlik hissi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Aksariyat talabalar
akademik muvaffaqiyatlarini o‘zining jamiyatdagi o‘rni va ijtimoiy qadr-
qimmatiga bog‘lashadi, bu esa o‘z-o‘zini past baholashga olib kelishi mumkin.
Talabalar orasida yolg‘izlikning yana bir muhim determinantiga oilaviy
omillar kiradi. Tadqiqotlar (O.N. Kuznetsova, 2018; T.V. Romanova, 2015) shuni
ko‘rsatadiki, oilaviy muammolar, masalan, ota-onalar bilan munosabatlar, oiladagi
iqtisodiy qiyinchiliklar yoki ayriliqlar talabalar psixologiyasiga ta’sir qiladi va
yolg‘izlik hissining kuchayishiga olib keladi. Oilaviy qo‘llab-quvvatlashning
yetishmasligi yoki ota-onalar bilan kam muloqot qilish ham talabalarda
yolg‘izlikni keltirib chiqaradi.
O‘zini anglash va o‘ziga bo‘lgan ishonch talabalar orasidagi yolg‘izlik
hissining yana bir muhim psixologik determinantidir. A. Brown va P. Green (2017)
tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘zini past baholash va
o‘ziga ishonchsizlik talabalar orasidagi yolg‘izlikni kuchaytiradigan omillardandir.
O‘zining psixologik holatini salbiy baholagan talabalar ijtimoiy aloqalardan
qochishlari, yangi do‘stliklarni o‘rnatishdan qo‘rqishlari mumkin, bu esa
yolg‘izlikni yanada chuqurlashtiradi.
Yolg‘izlikning psixologik ta'siri talabalarning umumiy farovonligiga jiddiy
ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Yolg‘izlik, ko‘plab tadqiqotlar (I.I. Ivanov, 2020; N.K.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
348
Romanova, 2015) tomonidan isbotlanganidek, psixologik kasalliklarning, xususan,
depressiyaning, stress va xavotirning rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Talabalar
orasida yolg‘izlikni his qilganlar ko‘pincha o‘zlariga bo‘lgan ishonchni
yo‘qotadilar va ijtimoiy integratsiyani qo‘llab-quvvatlashda qiyinchiliklarga duch
keladilar.
Muhokama.
Talabalarda
yolg‘izlik
hissining
ijtimoiy-psixologik
determinantlari bo‘yicha olib borilgan tahlil, bu fenomenning ko‘plab omillar bilan
bog‘liq ekanligini ko‘rsatdi. Yolg‘izlik faqat ijtimoiy aloqalarning yetishmasligi
bilan bog‘liq emas, balki talabalarning ichki psixologik holatiga, o‘zini anglashiga,
o‘z-o‘zini qadrlashiga ham ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada keltirilgan adabiyotlar
tahlili va mavjud tadqiqotlar asosida, yolg‘izlikning asosiy determinantlari
quyidagilar:
Talabalar orasida yolg‘izlik ko‘pincha o‘zaro ijtimoiy aloqalarning zaifligi
yoki mavjud bo‘lgan ijtimoiy doira bilan cheklanishi tufayli yuzaga keladi. Yangi
muhitga kirgan talabalarning ijtimoiy integratsiyasi ko‘pincha qiyinlashadi.
Ba’zida talabalar o‘zlarini jamiyatdan izolyatsiya qilingan yoki jamiyatga
moslashishda qiyinchiliklarga duch kelgan his qilishadi. Buning natijasida, ular
ijtimoiy aloqalar o‘rnatishdan qochadilar va bu yolg‘izlikni yanada kuchaytiradi.
Ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlashning
yetishmasligi
bu
jarayonni
yanada
chuqurlashtiradi.
Talabalik davrida akademik bosim va muvaffaqiyatsizliklar ham yolg‘izlik
hissining kuchayishiga sabab bo‘ladi. Ko‘plab tadqiqotlar (masalan, A.P.
Smirnova, 2019) shuni ko‘rsatadiki, ta’limdagi qiyinchiliklar, imtihonlarda
muvaffaqiyatsizliklar yoki o‘qishdagi stress talabalarni psixologik ravishda
charchatadi, bu esa ularning o‘zini yolg‘iz his qilishlariga olib keladi. Yolg‘izlik
hissi esa o‘z navbatida talabalarning o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini pasaytirishi
va ijtimoiy aloqalar o‘rnatishdagi qiyinchiliklarni kuchaytirishi mumkin.
Oila bilan bog‘liq muammolar, ota-onalar bilan muloqotdagi qiyinchiliklar,
yoki o‘smirlik davridagi o‘ziga bo‘lgan ishonchsizlik, talabalar orasidagi
yolg‘izlikni yanada kuchaytiradi. O‘zini anglashning past darajasi, shuningdek,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
349
o‘z-o‘zini past baholash ham talabalarning ijtimoiy aloqalar o‘rnatishiga to‘sqinlik
qiladi. Yolg‘izlik hissi ko‘pincha o‘zini qiymatli va muhim his qilmaslik bilan
bog‘liq bo‘ladi.
Yolg‘izlik nafaqat ijtimoiy aloqalar va o‘zini anglash bilan bog‘liq, balki bu
holat talabaning umumiy psixologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ko‘plab
tadqiqotlar (masalan, T.V. Romanova, 2015) yolg‘izlikning depressiya, xavotir va
stressga olib kelishini ko‘rsatdi. Yolg‘izlik hissi kuchaygan talabalarda psixologik
kasalliklar rivojlanishi ehtimoli yuqori bo‘ladi. Shu sababli, bu muammoni bartaraf
etish uchun talabalar uchun psixologik yordam va qo‘llab-quvvatlash tizimlarini
tashkil etish zarur.
Talabalar orasida yolg‘izlikni kamaytirishning samarali usullaridan biri
ijtimoiy integratsiyani kuchaytirishdir. Ijtimoiy integratsiya, talabalar o‘rtasida
ijtimoiy aloqalar o‘rnatish, guruh ishlari va ijtimoiy tadbirlarda faol ishtirok etishni
rag‘batlantirish talabalar orasidagi yolg‘izlikni kamaytirishi mumkin. Bundan
tashqari, universitetlar va ta’lim muassasalari psixologik yordam xizmatlarini
rivojlantirish, talabalarning psixologik holatini kuzatish va zarur yordamni vaqtida
ko‘rsatish kerak.
Xulosa.
Talabalarda yolg‘izlik hissining ijtimoiy-psixologik determinantlari
ko‘plab omillar bilan chambarchas bog‘liqdir. Ijtimoiy aloqalar, akademik
muvaffaqiyatsizliklar, oilaviy holatlar va o‘zini anglash kabi faktorlar
talabalarning yolg‘izlik hissiga ta’sir ko‘rsatadi. Yolg‘izlik esa, o‘z navbatida,
talabalar psixologik holatiga, o‘ziga bo‘lgan ishonchiga va umumiy farovonligiga
salbiy ta’sir o‘tkazadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Иванов, И.И. (2020). Психология одиночества и его влияние на
студентов. Москва: Наука.
2.
Смирнова, А.П. (2019). Социальная интеграция студентов в учебном
процессе. Санкт-Петербург: Издательство СПбГУ.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
350
3.
Кузнецова, О.Н. (2018). Межличностные отношения и их роль в
жизни студентов. Журнал психологии образования, 12(4), 45-59.
4.
Brown, L., & Green, P. (2017). Loneliness and mental health among
university students: A socio-psychological perspective. Journal of Student
Psychology, 22(3), 143-160.
5.
Миллер, Т.В. (2017). Психологическое состояние студентов и их
социальные связи. Психология образования, 10(2), 76-85.
6.
Романова, Н.К. (2015). Социальные связи и их влияние на
психологическое благополучие студентов. М.: Психология и общество.
7.
Tashkent, M. (2021). The Role of Social Support in Student Well-being.
Journal of Uzbek Psychology, 8(1), 34-47.
