Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
208
INKLYUZIV TA’LIMDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING
O‘RNI
G`ulamov Davlatbek Istat o`g`li
Tursunov Alisher Usoqovich
Ma‘lumki, tarbiya jarayonida ayniqsa, rivojlanishida nuqsoni mavjud
oʻquvchilarni tarbiyalash gʻoyat murakkabdir. “Oʻzbekiston Respublikasining
nogironlarni ijtimoiy himoya qilish toʻgʻrisida” gi Qonuniga muvofiq jismoniy va
aqliy nuqsonlari mavjud boʻlgan va shu nuqsonlar tufayli turmush faoliyati
cheklanganligi sababli ijtimoiy himoya va yordamga muhtoj boʻlgan shaxs nogiron
yoki imkoniyati cheklangan deb hisoblanadi. Imkoniyati cheklangan har
qanday inson esa atrofadigilarning alohida yordamiga muhtojdir. Shunday ekan,
ularning hayotda oʻz oʻrinlarini topib ketishlariga koʻmaklashish har birimizning
burchimizdir. Bugungi kunda davlatimiz rahbari tomonidan alohida yordamga
muhtoj bolalarga juda katta imkoniyatlar yaratib berilmoqda. Bo’lajak
mutaxassislarni tayyorlashda maxsus fanlarning o’rni beqiyosdir Ta'lim
muassasalarida artterapiya badiiy ijod orqali korreksiyalash va rivojlantirish usuli
hisoblanadi. Uning pedagoglar uchun jozibadorligini, asosan ogʻzaki aloqa
vositalaridan foydalanadigan asosiy tuzatish va rivojlanish yoʻnalishlaridan farqli
oʻlaroq, Art terapiya vizual va plastik ifoda "tilidan" foydalanishi bilan izohlash
mumkin. Bu, ayniqsa, bolalar bilan ishlashda juda muhimdir va ularni izlanish,
rivojlantirish va uygʻunlashtirish uchun ajralmas vosita boʻlib, bola hissiy holatini
soʻz bilan ifoda eta olmaydi. Aksariyat hollarda bolalar oʻz muammolari va
tajribalarini ogʻzaki bayon qilishda qiynaladilar. Ogʻzaki boʻlmagan ifodalar esa
ular uchun koʻproq qulaydir. Bu, ayniqsa, nutqida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun
juda muhim, chunki ularning xatti-harakatlari oʻz-oʻzidan paydo boʻladi va ular
oʻzlarining xatti-harakatlarini aks ettirish qobiliyatiga ega emaslar. Ularning
tajribalari toʻgʻridan-toʻgʻri badiiy obraz orqali "chiqadi".
Bunday "mahsulot" ni idrok etish va tahlil qilish oson. Bolaning oʻyin
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
209
faoliyatiga tabiiy moyilligi, bolalar tasavvurining boyligi muhimdir. Shuni
inobatga olgan holda, Art-terapiya elementlari bilan tuzatish ishlarini tashkil
etishda sinfda oʻyin va ijod muhiti yaratiladi.Art terapiya elementlari bilan
mashgʻulotlar imkoniyati cheklangan bolalar bilan tuzatish ishlarida juda samarali.
Shuningdek,
imkoniyati
cheklangan
bolalarning
aksariyati
"Art"
texnologiyalarining boy resurslaridan foydalangan holda tuzatilishi mumkinligi
bilan ajralib turadi. Art texnologiyalari, uydagi ta'limda xam bolalar bilan ishlashga
qiziqish uyg’otadi. Birgalikda oʻz-oʻzini namoyon qilish orqali oilaviy
munosabatlar uyg’unlashadi. Shuningdek, oilaviy muammodan uzoqlashtirish va
boshqa tomondan qarash imkoniyati beradi.
Badiiy uslublar orqali oʻzini namoyon qilish jarayoni bevosita bolaning ruhiy
salomatligini mustahkamlash bilan bog’liq boʻlib, uni muhim psixoprofilaktika
omili deb hisoblash mumkin. Art-texnologiyalaridan foydalanish pedagogga
bolaga uning muammolarini yengishga, hissiy muvozanatini tiklashga yoki mavjud
xatti-harakatdagi buzilishlarni bartaraf etishga va intellektual rivojlanishga yordam
berishga yordam beradi.
Adabiyotlar .
1. Инклюзивное образование в Испании. Пашкова.М, Скуднова.
Т.Д.2018.
2. Екатерина Михальч. Инклюзивное образование. 2021.
3. Наталья Микляева, Татьяна Чудесникова, Анна Виленская,
Ольга Кудравец, Светлана Семенака. Инклюзивное образование детей с
ограниченными возможностями здоровья. Москва Юрайт. 2021.
