Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
280
KITOBXONLIKNING BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYATI
Ilmiy rahbar:Turon universiteti
o`qituvchisi
Surayyo Shodiyeva
Turon universiteti talabasi
Mamayusufova Shaxrizoda
ANNOTATSIYA:
Annotatsiya:
Ushbu maqolada kelajak yosh avlodni ma’naviyatli va
ma’rifatli qilib tarbiyalashda kitobxonlikning o`ziga xos ahamiyati va bugungi
kunda kitobxonlikni yoshlar o`rtasida keng targ`ib qilish bo`yicha olib
borilayotgan bir qancha samarali usullar, kitoblarning insonlar hayotida qanchalik
ahamiyati katta ekanligi,kitob mutolaasi insonni barkamollik sari yetaklashi haqida
so`z boradi.
Kalit so`zlar:
Kitob, kitobxonlik, ma’rifat, ma’naviyat,
kitob mutolaasi,
qonun, yosh avlod, loyiha, tanlovlar.
Annotation:
In this article is a unique importance of reading in spiritual
and enlightenment and more effective ways to promote reading today and how
important book lives are in the lives of books the book reading will lead to a beast
of the book reading.
Key words:
Book, reader, enlightenment, spirtuality, book category,
law,youth generation, project, telegren.
Aбстрактный:
В
етой
статъе
будущее является уникалъной
важности чтения в духовном и просветлении
,
и ряд еффективных способов
продвижения читателя
,
насколко важные книги в жизни людей
,
приведут
книгу к совершенству
.
Ключевные слова:
Книга
,
читателя
,
просвещение
,
духовностъ
,
книжное дело
,
право
,
поколение молодежи
,
проекты
,
проекты
.
Kitob insonning ma
’
rifatini ma
’
naviyatini boyitadigan xazinalardan biridir.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
281
Kitob bizlarni
o‘
zgacha olamlarga sayohat qilishga, dunyoga yangicha nazar bilan
boqishga imkon yaratadi. Kitobni
o‘
zgacha mehr bilan mutolaa qiladigan insonlar,
haqiqatan ham, kamolotga yetadigan insonlardir. Kitob bu shunchaki qo
g‘
oz emas,
balki bilimlarning sarchashmasi sanaladi. Kitob
o‘
qish s
o‘
z boyligini oshirish va
fikrlarni aniq ifodalash qobilyatini rivojlantirish orqali nutqning ravonligini
ta’minlay
di. Kitob mutolaasi insonni
o‘
zligini anglashga hamda maqsadlarini
aniqlab olishiga yordam beradi. Kitob
o‘qishning ta’siri juda
h
am samarali bo’lib
,
insonning shaxsiy intellektual va ijtimoiy rivojlanishiga sezilarli ta’sir k
o
‘
rsatadi.
Kitob
o‘
qiganda ham unga shunchaki nazar bilan qaramasdan,
g’ayrat
bilan
o‘
qish lozimdir. Kitobni anglamasdan yodlab olgan inson,
o‘
z q
o‘
li b
o‘
la
turib oldidagi suvni icholmayotgan insonga
o‘
xshaydi.
Kitob ma’lum bir shaxsning
o‘
z tushunchalarini yana-da boyitishga va
o‘
ziga b
o‘
lgan ishonchini ortishiga
xizmat qiladi. Ayniqsa, hozirgi globallashuv jarayonida texnologiyalar rivojlanib,
ma’lumotlar oqimi kengaygan bir davrda kitobxonlik ahamiyati yana
-da ortib
bormoqda.
Internet orqali hech qanday qiyinchiliksiz ma’lumotlarni olishimiz
mumkin, biroq kitoblar orqali aniq dalillarga tayanilgan holatdagi faktlarni bilib
olishimiz mumkin. Hozirgi kunda yoshlarning kitob
o‘
qishga tar
g‘
ib qilish uchun
k
o‘plab ma’naviy va ma’rifiy tadbirlar
uchrashuvlar va tanlovlar tashkil etilmoqda.
Bulardan, ayniqsa,
“Yosh kitobxon”
“Kitobxon talaba,” “Kitobxon oila”
va boshqa
shunga
o‘
xshash turli tanlovlar k
o‘
plab yoshlarni
o‘
ziga jalb etib kelmoqda.
Bunday imkoniyatlarning yaratilishi yoshlarimizning
o‘
zlariga b
o‘
lgan
ishonchlarini juda ham ortishiga,
o‘
zligini anglashga va
o‘
z maqsadlari tomon
dadil borishga undaydi. Kitob
o‘
qiydigan yoshlarga avtomashina sov
g‘
a qiladigan
mamlakat yana qayerda bor? Yurtboshimiz tomonidan biz yoshlarga ana shunday
imkoniyatlarning yaratilishi esa bizga
o‘
zgacha ruh ba
g‘
ishlaydi. Davlatimiz
rahbari asosiy e’tiborini ma’rifatga
,
yoshlarning ma’naviy va axloqiy tarbiyasiga
alohida e’tibor
bermoqdalar. Zero, yurtimiz bayro
g‘
ini balandlarga k
o‘
tarish,
vatanimiz nomini jahon miqyosida tanitish biz yosh avlodning q
o‘
lidadir.
Ma’lumki, davlatimiz rahbarining tashabbuslari bilan yoshlarga ya
ratib
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
282
berilayotgan imkoniyatlar kelajak avlodning hayotda
o‘
z
o‘
rinlarini topishga va
o‘
z
ilmlari y
o‘
lida irodali, matonatli hamda intiluvchan b
o‘
lishga undaydi. Biz
o‘
z
yurtimiz kelajagi haqida qay
g‘
urayotgan b
o‘
lsak, shu yurt kelajagining poydevori
b
o‘
lmish farzandlarimizni yoshligidanoq bilimga qiziqishini shakllantirish
yomonliklardan uzoqlashtirish hamda ularning
o‘
zlari qiziqtirgan sohaga
y
o‘
naltirish va shu sohaga k
o‘
plab k
o‘
nikmalarni berish, ularni moddiy va
ma’naviy jihatdan qo‘
llab-quvvatlab turishimiz lozimdir. Axir aytganlarku:
“Yoshlikda olingan bilim, toshga o‘yilgan naqsh” de
b. Farzandlarning ilmli,
zehnli, ma’rifatli bo‘
lishlari uchun ularning ota-onasi ham oz b
o‘
lsada ilmli
b
o‘
lishlari lozim. Kitob - bu bizning hayot deya atalmish sinovlarga,
qiyinchiliklarga t
o‘
la b
o‘
lgan y
o‘
limizda q
o‘
lsiz va oyoqsiz bizga y
o‘
lboshchilik
qiladigan hamda y
o‘
limizni shamchiroq kabi yoritib turadigan eng ulug`
xazinalardan biridir. Bu shamchiroqni yoqish esa insonning
o‘
ziga bo
g‘
liqdir.
Kitob -
bu nafaqat ma’lumot
manbayi, balki insoniyatning intellektual va madaniy
merosining muhim qismidir. Kitob jamiyatimizda yoshlarni
g‘
oyaviy, mafkuraviy
jihatdan kamol topishlarida beqiyos ahamiyatga ega. Kitobxonlikni tar
g‘
ib qilish,
jamiyatimizda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish uchun yurtboshimiz
tomonidan bir qancha qonunlar ham qabul qilindi. Jumladan,
O‘
zbekiston
Respublikasi prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyevning 2016-yil 19-
oktabrida tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati-
O‘
zbekiston Liberal demokratik
partiyasining
8 syezdidagi saylov oldi ma’ruzasida bildirgan ayrim fikrlari esa
ahamiyatga molikdir. Ushbu fikrlar quyida
gilardir: “Ayni paytda –
deydi Shavkat
Miromonovich
–
axborot-kommunikatsiya sohasidagi s
o‘
nggi yutuqlarini
o‘
zlashtirish bilan birga, yoshlarning kitob
o‘
qishga b
o‘
lgan qiziqishini oshirishga,
ularni kitob bilan d
o‘
st b
o‘
lishga, aholining kitobxonlik saviyasini yana-da
oshirishga alohida e’tibor qaratish lozim bo‘
ladi. Buning uchun, avvalo, milliy
adabiyotimiz va jahon adabiyotining eng sara namunalarini ijtimoiy tarmoqlarga
joylashtirish va ularni keng tar
g‘ib qilinishiga alohida e’tibor berishimiz muhim
ahamiyat kasb etadi”. Ushbu fikrlar mamlakatimiz kelajagi uchun eng muhim
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
283
b
o‘
lgan masalalardan biridir. Bu jonkuyarlik bilan aytilgan fikrlar har bir insonning
ma’lum ma’noda o‘
ylarga tolishiga, mulohaza qilishga hamda kitobning
hayotimizdagi
o‘
rni va shu kitob orqali biz qanchalik baland ch
o‘
qqilarni zabt
etishimiz mumkinligi haqida fikrlashga, anglab yetishga chaqiradi. Ushbu
fikrlardan s
o‘
ng muhtaram Prezidentimiz Shavkat M
iromonovichning “Kitob
mahsulotlarini chop etish va tarqatish tizimini rivojlantirish, kitob mutolaasi va
kitobxonlik ma’daniyatini oshirish hamda targ‘
ibot qilish b
o‘
yicha komissiya
tuzish” to‘g‘
risida (2017-yil 12-
yanvarida) gi farmoyishi e’lon qilindi. Mazkur
farmoyish
kitobxonlik ma’daniyatining jamiyat hayotidagi ro‘
li yana bir bor eng
muhim masalalardan ekanligini yaqqol isbotlab beradi. Mamlakatimizda yoshlar
o‘rtasida kitobxonlik ma’daniyatini oshirish maqsadida bir qancha qarorlar ishlab
chiqildi. Jumladan Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-dekabrdagi No 781-sonli
qarori bilan 2020-2025-
yillarda kitobxonlik ma’daniyatini rivojlantirish va qo‘
llab
quvvatlash milliy dasturi ishlab chiqildi. Ushbu milliy dasturni 3 bosqichda amalga
oshirish k
o‘
zda tutilgan.1-bosqich-2020-
2021 yillarda kitobxonlik ma’daniyatini
rivojlantirish b
o‘
yicha tashkiliy-huquqiy mehanizmlarni takomillashtirish chora-
tadbirlarini amlaga oshirish. 2-bosqich-2022-2023 yillarda yoshlarning
kitobxonlikga oid infratuzilmani mustahkamlash, 3-bosqich-2024-2025 yillarda
yoshlarning kitobxonlik ma’daniyatini jadal rivojlantirish, ul
arning intellektual
salohiyati
o‘
sishi hisobiga inson kapitali sifatini yaxshilash kabi muhim mezonlar
belgilangan. Ushbu qarorlar orqali
o‘
sib kelayotgan yosh avlodning mutolaa
madaniyatini yuksaltirish,
ma’naviy
-
ma’rifiy jihatdan kamolotg
a yetkazish,
dunyoqarashlarini kengaytirishga hamda rivojlantirishga qaratilgan loyiha va
tanlovlar tashkil etish kabi muhim vazifalar k
o‘
zda tutilgan. Bulardan biri yaqin
yillarda ishlab chiqilgan mutolaa ilovasidir. Mutolaa-
O‘
zbekiston Respublikasi
Yoshlar Ishlari Agentligining kitobxonlikni rivojlantirishga qaratilgan loyihasi
sanaladi. Loyihaga Yoshlar ishlari agentligi direktori Alisher Sa’dullayev
tomonidan 2024-yilning boshida asos solingan. 2023-yil 15-dekabr kuni
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevga yoshlar siyosatida
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
284
amalga oshiriladigan ustuvor vazifalar b
o‘yicha hisobotda “Mutolaa” loyihasidan
foydalanadigan foydalanuvchilar sonini 1,5 million nafarga yetkazilishi
belgilangan. Loyihadan hozirgi paytda 1,4 milliondan ortiq foydalanuvchilar
foydalanishmoqda. 4000 ga yaqin kitoblarning elektron hamda audio shakllari
joylangan. Mutolaa loyihasining yoshlarga berayotgan yana bir imkoniyatlardan
biri eng k
o‘
p kitob
o‘
qigan yoshlarni aniqlab ularga avtomashina sov
g‘
a qilish ham
rejalashtirilgan. Jumladan,
Jek Londonning “Martin Iden”
asarini barcha yoshlarga
o‘
qishga tavsiya etgan b
o‘
lardim. Ushbu asar qahramoni b
o‘
lgan Martin Iden
timsolida
o‘
z maqsadlarimiz y
o‘
lida k
o‘
plab ma
g‘
lubiyatlarga uchrasak-da,
o‘
z
orzularimizdan voz kechmasdan harakat qilishni
o‘
rgatadi. Asar qahramoni
b
o‘
lgan Martin Iden oddiy oiladan chiqqan yozuvchi yigit b
o‘
ladi.Martin
o‘
z ustida
ishlab doimo harakatda b
o‘
lar va
o‘
z orzulariga tezroq erishish maqsadida hatto-ki
uyqu vaqtini ham besh soatlik rejimga
o‘
tkazib oladi. Martin Iden yozgan
maqolalari k
o‘
plab nashriyotlar tomonidan rad etilsa-da,u
o‘
z shijoatini aslo
s
o‘
ndirmaydi.Asar s
o‘
ngida esa Martin barcha orzulariga erishadi. Jek London
qalamiga mansub “Martin Iden” asari bizga qilgan qa
ttiq mehnatlarimizdan s
o‘
ng
albatta, hayotimiz yana-da g
o‘
zallashishini k
o‘
rsatib beradi. Shuningdek, kitoblar
bizga
o‘
z orzularimizga hech qachon kech b
o‘
lmasligini ham
o‘
rgatadi. Jumladan
Somersuet Moemning “Oy va sariq chaqa” asari
bizga orzularni amalga oshirish
hatto keksalik vaqtimizda ham kech b
o‘
lmasligini o`rgatadi.
“
Oy va sariq
chaqa”asari bosh qahramoni Charl Striklend yoshligida buyuk rassom bo‘
lishni
orzu qiladi. Lekin u orzusini yoshlik davrida amalga oshirolmaydi.Ammo asar
qahramoni b
o‘
lgan Charlz Striklend oilali farzandli b
o‘
lib, yoshi ancha keksayib
qolgandan s
o‘
ng,
o‘
z orzusiga yetishish hayotidagi barcha narsalardan hatto-ki
oilasidan ham voz kechib ketadi.Striklendning
o‘
z orulari y
o‘
lida ayoli,bolalaridan
ham voz kechib ketishi bizni hayratda qoldirmasdan qolmaydi.Bu orqali esa
Striklendning
o‘
z orzularining kuchi va uning qatiyatini k
o‘
rishimiz mumkin.
Chunki
o‘
z yaqinlari ayniqsa bolalaridan voz kechishi aslida oson ish emas. Uning
orzusi hech qachon mashhur b
o‘
lish b
o‘
lmagan u shunchaki umrining s
o‘
ngida
o‘
zi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
285
istagan kasb bilan shu
g‘
ullanishni hohlagan.
Somersuet Moemning “Oy va sariq
chaqa” asari bizga orzularimiz uchun kurashishimiz hamda o‘
zimiz sevgan kasb
bilan mash
g‘
ul b
o‘
lishimiz kerkaligini va bu orqali baxtli yashashimiz
mumkinligini
o‘
rgatadi. Kitoblar-bu
o‘
zgarishlar va muvaffaqiyat sari y
o‘
l
k
o‘
rsatadigan eng yaxshi y
o‘riqnomadir. Kitoblardagi ba’zi asar qahramonlari
tilidan aytilgan s
o‘
zlari muvaffaqiyatsizliklardan s
o‘
ng qayta tiklanish, salbiy
holatlarni ijobiy tomonga
o‘
zgartirishni
o‘
rgatadi. Jumladan, Shahodat Ulu
g‘
ning
“Xaloskor Sulton Sayfiddin Qutuz”asarida asar qahramoni bo‘
lgan Sayfiddin
Qutuzning onasi tomonidan
o‘g‘li Sayfiddinga “Yiqilsang ming karra kuchga
d
o‘nib tur”
degan gaplarini biz yoshlar ham
o‘
zimizga shior qilib olsak
b
o‘
ladi.Darhaqiqat, biz orzularimiz y
o‘
lida yengilsak-da, yana
o‘
zimizda qaytadan
kuch topib harakat qilishimiz lozim.
Yuqoridagi fikrlardan shunday xulosa chiqadiki, kitob
o‘
qigan inson hech
qachon kam b
o‘
lmaydi.
Zero, Imom Zarnujiy aytganlaridek “Ilmning sharafi
uug`ligiga hech shubha yo`qdir”
degan s
o‘
zlarni bejizga aytmaganlar. Kitob
o‘
qigan yoshlar hech qachon ma
g‘
lub b
o‘
lmaydilar, ular doimo
g‘
olibdirlar.
Bugungi kunda kitobxonlikga tar
g‘
ib qilish uchun tashkil etilagan k
o‘
plab
tanlovlarni tashkil etilishi esa, biz yoshlarning kitobga b
o‘
lgan muhabbatimizni
ortishiga sabab b
o‘
lmoqda, hamda bu orqali esa, yosh avlodning b
o‘
sh vaqtlarini
mazmunli
o‘tkazish va ularnig ruhiy hamda ma’naviy olamlarini boyishi uchun
xizmat qilmoqda.
Adabiyotlar ro`yhati:
1.
Jek London. Martin Iden. Ruschadan Qodir Mirmuhamedov tarjimasi.
2.
Somersuet Moem. Oy va sariq chaqa.
3.
Shahodat Ulug`. Xaloskor Sulton Sayfiddin Qutuz.
kutubxonasi.
4.
Imom Zarnujiy. Ilm olish sirlari. Zokirjon Sharifov tarjimasi.
