Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
88
“O‘TKAN KUNLAR”ROMANIDA SODDA TO‘YBEKA OBRAZI
MOHIYATI
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat O‘zbek tili va adabiyoti universiteti
Adabiyot nazariyasi yo‘nalishi tayanch doktoranti
Kamolova Sadoqat O‘lmasali qizi
Annotatsiya:
ushbu
maqolada
Abdulla
Qodiriyning
“O‘tkan
kunlar”romanidagi To‘ybeka
obrazining mohiyati, obrazga yuklatilgan vazifa,
yozuvchining maqsadi va obrazning badiiy qiymati haqida so‘z yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
sodda, kuyov,
to‘y,
xabar, muhit, elchi, vazifa,
Abstract:
This article discusses the essence of the image of Toybeka in
Abdulla Qodiriy's novel "Days Past", the task assigned to the image, the writer's
purpose, and the artistic value of the image.
Key words:
simple, groom, wedding, message, environment, ambassador,
task
Аннотация:
В данной статье рассматривается сущность образа
Тойбеки в романе Абдуллы Кадыри
«Минувшие дни», задача, поставленная
перед образом, цель писателя, художественная ценность образа.
Ключевые слова:
простой, жених, свадьба, сообщение, окружающая
среда, посол, задача
Bizga ma
’
lumki, sodda va beg
‘
ubor odamlar doimo haqiqatni gapiradi .
Haqiqat esa soddalikning nishonasi sifatida go‘zal tushuntiriladi.
Qodiriyning
mahoratini ko
‘
rsatuvchi muhim bir omil xuddi mana shu soddalik hislatidan
unumli foydalanishidir.
“O‘tkan kunlar” romanidagi xizmatkor ayol To‘ybekani
eslaylik. Avvalo ta’kidlash joizki, ushbu romanda xotin
-
qizlar obrazi o‘zgacha
mahorat bilan tasvirlangan. Ularning ismlari-yu, harakter va qobilyatlari,
go‘zalliklariga alohida urg‘u beriladi. To‘ybek
a oddiy uy xizmatchisi. Tasvirga
e’tibor bersak: sodda, qo‘pol ammo y
etarlicha quvnoq ayol.
O
‘
choq boshida qo
‘
polg
‘
ina, qirq besh yoshlar chamaliq yana bir xotin choy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
89
qaynatib yuradir. Bu xotin ersa oilaning cho
‘
risi
–
To
‘
ybeka.
Qodiriy To‘ybekaga bundan ortiq sifat bermaydi va voqealarni yoritish
asnosida uni kitobxonga yaqindan tanitishni maqsad qiladi. Ushbu epizod orqali
yozuvchi tashqi muhitdan ichkaridagi ayollarni xabardor qiluvchi elchi sifatida
foydalanadi va yana bir muhim jihati ushbu soddaginaning
‘naq kuyov bo‘
ladigan
degan gapi ko‘pchilikka ma’qul hatto Mirzakarim qutidorga ham ma’qul
ko‘rilgani
alohida
ta’kidlanadi
.
So
‘
zdan so
‘
z chiqib Oftob oyim To
‘
ybekadan so
‘
radi:
-Mehmonlar qanaqa kishilar ekan, tanidingmi?
Nax siz yosh mehmonni ko
‘
rmabsiz, dunyoga kelmabsiz, dedi Toybeka ong-
u ters osh chaynab, bir chiroylik, bir aqllik, tag
‘
in o
‘
zi hammadan yuqorida
o
‘
lturadir; hali yigirma ham bormagandir, mo
‘
ylabi ham endigina chiqa
boshlagan... Nax bizga kuyav bo
‘
ladigan yigit ekan, dedi va Kumushka qarab kulib
qo
‘
ydi. Bu so
‘
zdan Oftob oyim ham kulimsirab qiziga qaradi:
Ana, Kumush, sen eshitdingmi, opangning so
‘
zini, To
‘
ybeka senga er
topqan, sen bo
‘
lsang boshim og
‘
riydir deb yotasan.
Kumushbibining sezilar-sezilmas kulimsirashidan yoqutdek irinlari ostidagi
sadafdek oq tishlari ko
‘
rinib ketdi ersa-da, biroq uning bu holi tezlik bilan
tundliqqa alishindi.
Qolgan xizmatlaringizning bittasi endi menga er topish edi.
Qutidor mehmonlarni j
o‘
natib yotish uchun eshinar ekan, Oftob oyim
so
‘
radi:
Chiroylik yigit, aqllik yigit, deb maxtiy-maxtiy To
‘
ybekaning ichagi uzildi,
u kim edi?
Mehmonimiz o
‘
sha edi, dedi qutidor, oshnamning o
‘
g
‘
li. toshkandlik
Yusufbek hoji otlig
‘
yaqin
To
‘
ybekaning maxtag
‘
anicha bormi, o
‘
zi?
Bor, dedi qutidor va g
‘
italandi,
—
xudo kishiga o
‘
g
‘
il bersa shundayini
bersin-da.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
90
Oftob oyim kula-kula To
‘
ybekaning Otabek to
‘
g`risida so
‘
zlagan gaplarini
va Kumush bilan bo
‘
lg
‘
an mojarosini so
‘
zlab chiqdi. Qutidor ham kulgidan o
‘
zini
to
‘
xtatolmas ekan:
Tentagingning aqli balo, kiroyi kuyaving shundog
‘
bo
‘
lsa, dedi.
Xizmatkor obrazi turli qiyofalarda: ayyor, soqov, aqli zaif kabi gavdalanadi.
Biroq Qodiriy ushbu obrazni shunchaki sodda, beg‘ubor va oldindan ko‘ra bilish,
moslay olish qobilyatiga ega oddiygina ayolni tasvirga olishga qaror qilgan. Bu esa
romanga ko‘tarinkilik,
donolik baxsh etgan. Qutidorning: Tentagingning aqli balo,
de
gan gapi buning yorqin isboti. Va yana bir o‘rinda To‘ybekaning
ayollik
hilqatiga xos orzusiga ishora ham bor.
Ey... singlim, hali sen bilmaysan, dedi, u yigitni bir ko
‘
rgin-da, hu, deb
ketabergin... sen tugil, shu yoshim bilan menim ham unga tekkim keldi, dedi va
xaholab yubordi.
Kumushbibi chirt etib yuzini To
‘
ybekadan o
‘
girdi.
Tezroq tegib qoling.
Koshki edi tegalsam, dedi To
‘
ybeka, men uning bir tukiga ham arzimayman.
Ammo sen bo
‘lsang uning bilan tenglashar eding. «Teng
-tengi bilan, tezak qopi
bilan». Xa
-xa-xa!..
Ushbu obrazlar orqali kitobxon to‘y xabari, kuyovning ilk ko‘rinishi, xulqi
-atvori
haqidagi har bir qizga qiziq bo‘lgan faktlarni bildiradigan elchi obrazini ko‘radi.
Bu elchi esa
soddaligi va haqiqatgo‘yligi ortida ulkan vazifani ado etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
https://tafakkur.net/otkan-kunlar/qovoq-devonaning-belbogi.uzb
2.
3.
4.
5.
