Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
346
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI MILLIY O'YINLAR
ASOSIDA TA'LIM TARBIYASINI SHAKLLANTIRISH
Ilmiy rahbar: PROFI UNVERSITETI Ta'lim kafedra o‘qtuvchisi professor,
dotsent,
Mahmudxo'ja Oybarchin Axadovna
PROFI UNVERSITETI Maktabgacha ta'lim sirtqi yo'nalishi 4-bosqich
talabasi
Yakubova Go‘zal Toshmataliyevna
Annotatsiya:
Maktabgacha yoshdagi bolalarni milliy o'yinlar asosida ta'lim
tarbiyasini shakllantirish juda muhim va zamonaviy pedagogik yondashuvlardan
biridir. Bolalar yosh davrida o‘rganish, o‘ynash va atrof
-muhit bilan muloqot qilish
orqali rivojlanadi. Shu bois, m
illiy o‘yinlar nafaqat bolalarning jismoniy
rivojlanishiga, balki ularning ruhiy, ijtimoiy va madaniy jihatdan shakllanishiga
ham katta hissa qo‘shadi. Milliy o‘yinlar bolalarga o‘z milliy madaniyatini,
an’analarini, urf
-
odatlarini o‘rganishda
yordam beradi, shu bilan birga ularni
jamiyatga moslashishga, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga undaydi.
Kalit so‘zlar:
bolalar, zamonaviy texnologiyalar, yondashuvlar, milliy
o‘yinlar, tanqidiy fikrlash, madaniyat, an'anaviy darslar.
Аннотация:
Формирование дошкольного образования на основе
национальных игр является одним из важнейших и современных
педагогических подходов. Дети развиваются в раннем возрасте через
обучение, игру и взаимодействие с окружающей средой. Поэтому
национальные игры вносят значительный вклад не только в физическое
развитие детей, но и в их духовное, социальное и культурное становление.
Национальные игры помогают детям познавать свою национальную
культуру, традиции, обычаи, и в то же время побуждают их адаптироваться
в обществе и развивать социальные навыки.
Ключевые слова:
дети, современные технологии, подходы,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
347
национальные игры, критическое мышление, культура, традиционные уроки.
Abstract:
The formation of preschool children's education based on national
games is one of the most important and modern pedagogical approaches. Children
develop at a young age through learning, playing and interacting with the
environment. Therefore, national games make a significant contribution not only
to the physical development of children, but also to their spiritual, social and
cultural formation. National games help children learn their national culture,
traditions, customs, and at the same time encourage them to adapt to society and
develop social skills.
Keywords:
children, modern technologies, approaches, national games,
critical thinking, culture, traditional lessons.
Kirish
Milliy o‘yinlar maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ko‘plab foydali jihatlarni
o‘z ichiga oladi. Ular bolalarning jismoniy faoliyatini rag‘batlantiradi, harakat
koordinatsiyasi va motorik qobiliyatlarini oshiradi. Bu yoshdagi bolalar uchun
harakat orqali o‘rganish juda muhim bo‘lib, milliy o‘yinlar aynan shu ehtiyojni
qondiradi. O‘yinlarda qatnashish bolalarning guruhda ishlash ko‘nikmasini
rivojlantiradi, ular bir-
birlari bilan muloqot qilishni, o‘z fikrlarini ifoda etishni
o‘rganadilar. Shu tarzda, milliy o‘yinlar bolalarning ijtimoiy rivojlanishida muhim
rol o‘ynaydi. Milliy o‘yinlar orqali bolalar o‘z milliy madaniyatini chuqurroq
anglaydi. Har bir o‘yin o‘ziga xos tarixiy va madaniy ma’noga ega bo‘lib, bu
o‘yinlarni o‘ynash jarayonida bolalar o‘zlari uch
un yangi bilimlarni oladi.
Masalan, an’anaviy raqslar, qo‘shiq va o‘yinlar orqali ular o‘z xalqining tarixiy
qadriyatlari va urf-
odatlarini o‘rganadi. Bu esa bolalarda millatga bo‘lgan hurmat
va sevgi tuyg‘usini shakllantiradi. Shuningdek, milliy o‘yinlar bolalarga o‘zaro
hurmat, adolat, sabr-
toqat kabi ijtimoiy qadriyatlarni o‘rgatadi.[1]
Ta’lim jarayonida milliy o‘yinlardan foydalanish pedagogik jarayonni yanada
samarali qiladi. O‘yin shaklida tashkil etilgan ta’lim bolalarning diqqatini jalb
qiladi, ularni faol ishtirokga undaydi. Bu yoshdagi bolalar uchun o‘rganish jarayoni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
348
qiziqarli va oson bo‘lishi kerak, chunki ular hali abstrakt fikrlash qobiliyatiga to‘liq
ega emaslar. Milliy o‘yinlar esa aynan shu yoshdagi bolalar uchun mo‘ljallangan
bo‘lib, ular orqali murakkab tushunchalar oson va tabiiy tarzda o‘rgatiladi.
O‘yinlar yordamida bolalar yangi bilimlarni amaliyotda qo‘llashni o‘rganadilar, bu
esa ularning mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini
rivojlantiradi. Milliy o‘yinlar bolalar uchun nafaqat ta’lim vositasi, balki ularning
madaniy identifikatsiyasini mustahkamlash vositasidir. Bugungi kunda
globalizatsiya jarayonida yosh avlodning milliy qadriyatlaridan uzoqlashishi xavfi
mavjud. Shu bois, maktabgacha yoshdagi bolalarni milliy o‘yinlar orqali
tarbiyalash ularning milliy o‘zligini saqlab qolish va r
ivojlantirishda muhim
ahamiyat kasb etadi. Milliy o‘yinlar bolalarga o‘z xalqining tarixiy merosini
anglashga yordam beradi, ularni milliy madaniyatga qiziqtiradi va shu bilan birga
ularni millatparvarlik ruhida tarbiyalaydi. Milliy o‘yinlarning ta’lim jar
ayonida
qo‘llanilishi pedagoglarning ham, ota
-onalarning ham faol ishtirokini talab qiladi.
Pedagoglar o‘yinlarni tanlashda ularning yoshga mosligi, mazmuni va ta’limiy
ahamiyatiga e’tibor qaratishlari kerak. Shuningdek, ota
-onalar ham bolalar bilan
birga
milliy o‘yinlarni o‘ynash orqali ularning madaniy va ijtimoiy rivojlanishiga
hissa qo‘shadilar. Ota
-
ona va pedagoglarning hamkorligi bolalarning o‘yinlarga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ta’lim jarayonini samaraliroq qiladi.[2]
Milliy o‘yinlar bolalarning nutqini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi.
O‘yinlar davomida bolalar ko‘p marta muloqotda bo‘ladilar, yangi so‘zlar va
iboralarni o‘rganadilar. Bu esa ularning lug‘at boyligini oshiradi, nutq
madaniyatini shakllantiradi. S
huningdek, o‘yinlar bolalarning eslash qobiliyatini,
diqqatini va tafakkurini rivojlantiradi. Bu ko‘nikmalar esa keyinchalik maktabda
o‘qish jarayonida ularga katta yordam beradi. Milliy o‘yinlar bolalarning hissiy
rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘yinlar davomida ular quvonch,
g‘azab, hayajon kabi turli hissiyotlarni boshdan kechiradilar. Bu esa ularning hissiy
intellektini rivojlantiradi, o‘z his
-
tuyg‘ularini boshqarishni o‘rgatadi. Shu bilan
birga, o‘yinlar bolalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi, ular o‘zlarini erkin
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
349
va qulay his qilishadi. Milliy o‘yinlar yordamida bolalarda jamoaviy ruh va
hamkorlik ko‘nikmalari shakllanadi. O‘yinlarda qatnashish bolalarni bir
-biriga
hurmat bilan munosabatda bo‘lishga, birgalikda maqsadga erishishga o‘rgatadi. Bu
esa ularning ijtimoiy moslashuvchanligini oshiradi, kelajakda jamiyatda
muvaffaqiyatli bo‘lishlariga yordam beradi. Bolalar o‘yinlar orqali muammolarni
hal qilish, kelishuvga erishish kabi ijtimoiy ko‘nikmalarni egallaydilar.[3]
Milliy o‘yinlarni ta’lim jarayoniga kiritishda zamonaviy texnologiyalarni
ham qo‘llash mumkin. Masalan, interaktiv o‘yinlar, video materiallar va raqamli
resurslar yordamida bolalarning qiziqishini oshirish mumkin. Shu bilan birga,
an’anaviy o‘yinlarni ham
saqlab qolish va ularni yangi avlodga yetkazish
muhimdir. Bu esa milliy madaniyatning davomiyligini ta’minlaydi va yosh
avlodning milliy o‘zligini mustahkamlaydi. Milliy o‘yinlar asosida ta’lim
tarbiyasini shakllantirishda ota-onalarning roli ham katta. Ular bolalar bilan uyda
milliy o‘yinlarni o‘ynash orqali ularning madaniy rivojlanishiga hissa qo‘shadilar.
Bu nafaqat bolalarning bilimini oshiradi, balki ota-
ona va bola o‘rtasidagi
munosabatlarni mustahkamlaydi. Ota-
onalar o‘zlari ham milliy o‘yinlarni y
axshi
bilishi va ularga qiziqishi kerak, shunda bolalar uchun o‘yinlar yanada qiziqarli va
samarali bo‘ladi. Shuningdek, maktabgacha ta’lim muassasalarida milliy o‘yinlar
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi zarur. Bu dasturlar
bo
lalarning yosh xususiyatlarini hisobga olib, o‘yinlarni tizimli ravishda
o‘rgatishni ta’minlashi kerak. Pedagoglar uchun esa maxsus o‘quv kurslari tashkil
etilishi lozim, bu ularga milliy o‘yinlarni samarali o‘rgatish ko‘nikmalarini beradi.
Milliy o‘yinlar
bolalarning madaniy merosga bo‘lgan hurmatini oshiradi, ularni
o‘zligini anglashga undaydi. Shu bilan birga, bu o‘yinlar bolalarda ijodkorlik va
fantaziya rivojlanishiga ham yordam beradi. O‘yinlar davomida bolalar yangi
qoidalar yaratishi, o‘z rollarini ijro etishi orqali ijodiy fikrlashni o‘rganadilar. Bu
esa ularning umumiy rivojlanishida muhim omildir.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha yoshdagi bolalarni milliy o‘yinlar
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
350
asosida ta’lim tarbiyasini shakllantirish nafaqat ularning jismoniy va ruhiy
rivojlanishini ta’minlaydi, balki ularni milliy madaniyatga bog‘laydi. Milliy
o‘yinlar orqali bolalar o‘z milliy qadriyatlarini anglab, jamiyatda o‘z o‘rnini
topishga tayyorlanadi. Shu bois, pedagoglar, ota-
onalar va ta’lim muassasalari
hamkorligida milliy o‘yinlar asosida ta’lim
-tarbiya tizimini rivojlantirish zarur. Bu
yosh avlodning barkamol va millatparvar shaxs sifatida shakllanishiga xizmat
qiladi. Milliy o‘yinlar bolalarning
ijtimoiy, madaniy, hissiy va jismoniy
rivojlanishining muhim vositasi bo‘lib, ularni kelajakda jamiyatning faol va
mas’uliyatli a’zolari bo‘lishiga tayyorlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xo‘jayev F. “Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida o'tkaziladigan harakatli
o'yinkar”. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Matbuot xizmati,
2022.
2. Abdullayeva M. “Maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy o‘yinlar orqali
madaniyat va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish”. Toshkent: Fan va texnologiya,
2021.
3. Karimov O. “Maktabgacha ta’limda milliy o‘yinlarni o‘qitish metodikasi”.
Toshkent: Sharq, 2020.
4. Tursunova D. “Milliy o‘yinlar va bolalarning nutqini rivojlantirish”.
Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2019.
5. Islomov R. “Maktabgacha yoshdagi bolalarni milliy o‘yinlar orqali
tarbiyalashning psixologik asoslari”. Toshkent: Yoshlar nashriyoti, 2018.
6. Nazarova S. “Milliy o‘yinlar yordamida maktabgacha yoshdagi bolalarda
jismoniy tarbiya va sog‘lomlashtirish”. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Xalq
ta’limi vazirligi nashriyoti, 2017.
7. Qo‘shnazarova N. “Maktabgacha ta’limda milliy o‘yinlarning o‘rni va
ahamiyati”. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti, 2017.
