Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
76
BOSHLANG’ICH TA’lIMDA ONA TILI O’QITISHDA QO’LLANILADIGAN
INTERFAOL METODLAR
Madraximova Inobat Bahodirovna
CHDPU Boshlang’ich ta’lim fakulteti o’qituvchisi
Yodgorova Nargiza Hamid qizi
Chirchiq Davlat Pedagogika Universiteti
Boshlang’ich ta’lim fakulteti talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang’ich ta’limda ona tili darslarini
o’qitishda umuman ta’lim jarayonida dars sifati samaradorligini oshirishga xizmat
qiladigan interfaol metodlar va ularning foydali jihatlari haqida batafsil ma’lumot
berilgan.
Kalit so’zlar: Interfaol metodlar, yangicha yondashish, kreativlik, tanqidiy
fikrlash, kooperativ o’rganish.
Istiqbolli kelajak va yuksak taraqqiyot sari intilib borayotgan jamiyatimizda
bugungi kunda axborotlar shiddati va yangiliklar oqimi tobora o’z ta’sirini ko’rsatib
bormoqda. Ayniqsa, bu jarayon jamiyatning sezilarli qismini tashkil etuvchi yoshlar
ongi va shu o’rinda keskin burilishlar, yangicha qarashlarni vujudga kelishiga ta’sir
ko’rsatadi. Yoshlar tarbiyasida, ta’limda qo’llanilayotgan yangicha ta’sirchan
yondashish ularning ertangi kunida ma’naviy-intellektual qiyofasini shakllantiruvchi
poydevor bo’lib xizmat qiladi. Ta’lim tizimiga ilg’or usullar bilan yangi mazmun va
shakl berish yangi asr avlodini tarbiyalashning muhim jihatidir.
So’nggi yillarda mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida
ulkan iqtisodiy o’sish ko’rsatkichlariga erishilayotganligi barcha sohalarda malakali
kadrlar va yetuk mutaxassislarga bo’lgan talabni yanada oshirmoqda. Bu o’z-o’zidan
o’quvchilarimizning darslarga qiziqishini oshirishni va o’qituvchilarning har
tomonlama ta’lim-tarbiyaga e’tiborini kuchaytirishni talab etadi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
77
“Interfaol metodlar” deganda, odatda, foydalanuvchining faol ishtirokini talab
qiladigan yoki uni jalb qilishga mo’ljallangan usullar nazarda tutiladi. Bu asosan,
interaktivlikni ta’minlash uchun ishlatiladigan metodlarni anglatadi.
Boshlang’ich ta’limda ona tili o’qitishda qo’llaniladigan interfaol metodlar
o’quvchilarning faolligini oshirish, ularning mustaqil fikrlash qobilyatlarini
rivojlantirish, va samarali qilishga yordam beradi.Quyidagi interfaol metodlar
boshlang’ich ta’limda ona tili o’qitishda keng qo’llaniladi:
1)
Jamoaviy ishlash: O’quvchilarni guruhlarga bo’lib, ma’lum bir
matnni tahlil qilish, uni qismlarga ajratish yoki mazmunini muhokama qilishga
undash. Bu usul o’quvchilar o’rtasidagi muloqotni rag’batlantiradi va ularning
fikrlash doirasini kengaytiradi. Faqat ona tilida emas umuman boshqa fanlarda
ham fanni yaxshiroq tushunishga va yaxshiroq o’zlashtirishga imkon yaratadi.
2)
Bo’g’inga bo’lib o’rganish: Bu boshlang’ich sinf o’quvchisi uchun
talaffuzi va imlosi qiyinroq so’zlarni o’rganishi uchun foydali metod
hisoblanadi. So’zlarni osonroq talaffuz qilish va to’g’ri yozishni ta’minlash
uchun ishlatiladi. Masalan: ki-tob; av-to-mo-bil; (har bir bo’g’inda unli tovush
bo’lishi shart). Yani bu metod, so’zlarni bo’g’inlarga ajratib, talaffuzni
yaxshilaydi va to’g’ri yozishni ham ta’minlaydi.Chunki ko’pincha bo’g’inlar
bo’yicha yozish va talaffuz qilish aniqroq va tushunarli bo’ladi va bu usul
ayniqsa, talaffuzi va yozilishi qiyin bo’lgan chet tillaridan olingan so’zlarni
o’rganishda foydalidir.
3)
Interfaol taqdimotlar va vizual materiallar: O’quvchilarga mavzuga
doir taqdimotlar qilish, video yoki audio materiallar orqali tushuntirishlar berish.
Bu metod o’quvchilarga mavzuni turli xil usullar orqali o’zlashtirishga, fikr
almashish va muhokama uchun imkoniyat yaratish, yodlashni yaxshilash,
qiziqish va diqqatni jalb qilish, ma’lumotlarni yengil va samarali o’zlashtirish
kabi jihatlardan yordam beradi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
78
4)
Kreativlik yozuv mashqlari: O’quvchilarga biror bir rasm yoki
mavzuga doir so’zlar beriladi va ular bu narsalar orqali kichik bir matn
yaratishadi.Bu metod maqsadi o’quvchilarni o’z fikrlarini erkin ifodalashga
undashdir.
5)
Sinfdan tashqari o’qish: Bu ham darsni yanada samarali va
chuqurroq o’zlashtirishga yordam beradi. Nafaqat bu ona tilida balki hamma
fanlarda faqat darsga qaratilgan bilimlarni oshiribgina qolmay, balki uning
umumiy rivojlanishiga katta hissa qo’shadi.
6)
Savol-javob, krossvord va viktorinalar: O’quvchilarga savollar
berib, ularning fikrlarini tinglash va javoblarni yanada kengroq tahlil qilish. Bu
metod
o’quvchilarni
fikrlashga
o’rganganlarini
amalda
qo’llashga
o’rgatadi.Krossvord va viktorinalar bu usul bilan o’quvchilar yangi so’zlarni
o’rganishadi va mavjud bilimlarini mustahkamlashadi.
Va savollar chiroyli noodatiy ko’rinishda bo’lishi ham darsga bo’lgan e’tiborni
qiziqishni yanada orttiradi.
Xulosa qilib aytganda boshlang’ich ta’limda ona tili o’qitishda qo’llaniladigan
interfaol metodlar o’quvchilarning faolligini oshirish, ularning mustaqil fikrlash
qobilyatini rivojlantirish va tilni o’rganish jarayonini yanada qiziqarli va samarali
qilishga yordam beradi.
Interfaol metodlar o’quvchilarni faollikka undaydi; O’quvchilar yangi bilimlarni
interfaol va qiziqarli tarzda o’rganishadi; ijodkorlikni rivojlantiradi; o’quvchilar dars
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
79
davomida faqat eshitibgina qolmay, balki faol ishtirok etishadi bu esa ularning
o’zlashtirish darajasini oshiradi; tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi; kooperativ
o’rganish yani interfaol metodlar guruh ishlari va hamkorlikni rivojlantiradi.
Shu sababli, boshlang’ich ta’limda interfaol metodlarni qo’llash o’quvchilarning
umumiy rivojlanishi, bilimlarni chuqur o’zlashtirishi va hayotga tayyorlanishlari
uchun juda muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1)
Safo Matjon, Hilola Baliyeva, Xolida Gulyamova “Ona tilini o’qitish
metodikasi”
2)
Norbo’tayev Xo’shboq Bobonazarovich “Boshlang’ich sinflarda
integratsiyalashgan ta’lim”
3)
R.Qosimova “Boshlang’ich sinflarda imlosi qiyin so’zlarni o’rgatish”
4)
5)
