Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
274
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IJTIMOIY TARBIYANING
SHAKLLANISHI
Jamshidova Sevinch Jamshid qizi -
Nizomiy nomidagi TDPU Maktabgacha taʼlim pedagogikasi va psixologiyasi
yoʻnalishi 2- kurs talabasi
jamshidovasevinch762@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy
tarbiyaning shakllanib borishi yoritib beriladi.
Kalit soʻzlar: tarbiya, taʼlim, malaka, bola, koʻnikma, maktabgacha taʼlim
tashkiloti, oilaviy hamkorlik, psixolog, pedagog, muloqot madaniyati.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida ijtimoiy tarbiyaning shakllanishi bolalarning
jamiyatga moslashishi, muloqot madaniyati va insoniy fazilatlarni oʻzlashtirish
bilan bogʻliq boʻlgan jarayon hisoblanadi. Maktabgacha yoshdagi bolalarga ijtimoiy
tarbiya berish jarayonida avvalo oila va jamiyat bilan ham hamkorlikda boʼlishlari
lozim. Masalan: ota-onalar bilan muntazam aloqa oʻrnatish, mahalla va jamoat
tashkilotlari bilan hamkorlik qilish, milliy va umumbashariy qadriyatlarni bolalarga
singdirish.
Bolalarga ijtimoiy tarbiya berish jarayonida hurmat , doʻstlik, adolat kabi
fazilatlarni oʻrgatish, qoidalarga rioya qilish va intizomni shakllantirish, yaxshi va
yomon xatti- harakatlarni farqlashni oʻrgatib borish maqsadga muvofiq boʻladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda nutq va tafakkur faol rivojlanadi. Bu jarayonda
bolalarni bir- birlari bilan turi muloqot qilishga oʻrgatish, qonun- qoidalarga rioya
qilishni tushuntirish, jamoada ishlash koʻnikmalar rivojlanib boradi.Maktabgacha
yoshdagi bolalarga kamtarlik o’rgatiladi, chunki bolalar ko’pincha o’zlari va ota-
onalari haqida maqtanish, xayol qilishni yaxshi ko’radilar. O’qituvchi esa bolaga
uning imkoniyatlarini, faoliyati natijalarini tanqidiy baholashga yordam beradi,
bolalarni kuchli va kuchsiz tomonlarini to’g’ri baholashga o’rgatadi.Maktabgacha
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
275
yoshdagi bolalarda ijtimoiy tarbiyaning shakllanishi masalasi ko‘plab pedagog va
psixolog olimlar tomonidan o‘rganilgan. Mashhur sotsial- madaniy rivojlanish
nazariyasi asoschisi L.S.Vygotskiy bolalarning rivojlanishida ijtimoiy muhitning
hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlaydi. Bolaning shaxsiyati, nutqi va
tafakkuri jamiyatdagi oʻzaro munosabatlar orqali shakllanadi. L.S.Vygotskiy
"Yaqin rivojlantirish zonasi" tushunchasini ilgari surib, bola kattalar va tengdoshlari
bilan oʻzaro taʼsir orqali oʻz imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin.
J.Piaget esa bolalarning ijtimoiy tarbiyasi ularning aqliy rivojlanishi bilan
chambarchas bogʻliq deya taʼkidlaydi. Bola atrof- muhit bilan oʻzaro aʼsir orqali
yangi bilim, tushuncha va koʻnikmalarni egallaydi. J.Piagetning fikriga koʻra
ijtimoiy tarbiya bolada axloqiy tarbiyaning shakllanishiga zamin yaratadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning ijtimoiy tarbiyasi atrof-muhit, muloqot, o‘yin va
faoliyat orqali shakllanadi. Bolaning jamiyatga moslashuvi uchun unga qulay
psixologik va ijtimoiy muhit yaratish muhimdir.Ijtimoiy tarbiya bolaning hayotga
tayyorlanishida muhim o‘rin tutadi va uni kelajakda jamiyatda faol shaxs bo‘lishiga
yordam beradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy tarbiyaning shakllanishi ularning
kelajakdagi hayotiga asos bo‘lib, jamiyat bilan uyg‘un munosabatda bo‘lishiga,
axloqiy qadriyatlarni anglashiga va shaxsiy fazilatlarini rivojlantirishiga xizmat
qiladi. Bu jarayon orqali bola nafaqat atrofdagilar bilan muloqot qilishni o‘rganadi,
balki hurmat, mehr-oqibat, adolat, mas’uliyat kabi insoniy fazilatlarni ham
egallaydi.
Bolalik – inson hayotidagi eng muhim davrlardan biri bo‘lib, aynan shu
bosqichda qo‘yilgan ijtimoiy tarbiya poydevori uning kelajakdagi shaxsiyati va
jamiyatdagi o‘rnini belgilaydi. Shuning uchun maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
ijtimoiy tarbiyaning to‘g‘ri shakllanishi nafaqat bolaning shaxsiy muvaffaqiyati,
balki jamiyatning ma’naviy taraqqiyoti uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1."Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy rivojlanish" – Jumayeva Malika
Aliyevna, 2023 yil.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
276
2. Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
3. Akramova, D. (2022). Oliy ta’lim muassalari talabalarida pedagogik-psixologik
moslashuvchanlikni mazmun mohiyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 2150-2153.
4. Акрамова, Д. Э. (2023). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ
РАЗВИТИЯ
МЕХАНИЗМОВ
ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ
И
ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ГИБКОСТИ У СТУДЕНТОВ КАК ПРОБЛЕМА
СОВРЕМЕННОСТИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ
,
13
(8), 19-23.
5.
Akramova,
D.
E.
qizi
Suvonqulova,
MD
(2023,
January).
RIVOJLANTIRUVCHI
MARKAZLARDA
BOLALARNI
MAKTABGA
TAYYORLASH
VA
MILLIY
QADRIYATLAR
NAMUNALARIDAN
FOYDALANISHNING
AFZALLIGI.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 393-396).
6. Akramova, D. E. qizi Azimova, XD (2023, January). MAKTABGACHA
TA’LIM YO ‘NALISHI TALABALARIDA IJODIY TAFAKKURNI
RIVOJLANTIRISH METODIKASI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 382-385).
7. Ergashevna, A. D. (2025). THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE
DEVELOPMENT OF SOCIALIZATION IN SCHOOLCHILDREN OF THE
PREPARATORY GROUP.
SHOKH LIBRARY
.
8. Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
9. Ibraimov, X., & Akramova, D. (2023). DIDACTIC CHARACTERISTICS OF
COMMUNICATIVE
TRAINING
IN
ENGLISH
LANGUAGE
TEACHING.
Science and innovation
,
2
(B11), 357-361.
10. "Umumiy pedagogika" – N.M. O‘rinova, I.I. Tuychiyeva, B.X. Baydjanov, 2024
yil.
