Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
182
INSON ORGANIZMIGA ELEKTROMAGNIT MAYDON VA UNING
MANBALARINING TA’SIRI
Beknazarov Boburjon Baxodir o‘g‘li
Alfraganus universiteti Klinik fanlar kafedrasi assistenti
Fan va texnika taraqqiyotigacha insoniyat faqat yer sharining elektromagnit
maydoni va quyoshning ultrabinafsha nurlari ta’siri ostida yashagan bo‘lsa, hozirgi
kunga kelib, mazkur elektromagnit fonni texnologik tavsifga ega bo‘lgan juda
ko‘plab elektromagnit maydon (EMM) chastotalari to‘ldirib bormoqda, ular esa
bizni xar tomonlama va doimiy ravishda o‘rab turibdi.
Elektromagnit nurlanish manbasi bo‘lib, televideniye translyasiya stansiyalari,
radioapparaturalar, yuqori voltli elektr uzatish liniyalari, kundalik hayotda
qo‘llaniladigan har qanday mobil qurilmalar-mikroto‘lqinli pechlar, noutbuk,
televizor va hatto dazmol ham bo‘lishi mumkin. Bir so‘z bilan aytganda insoniyat
tomonidan kashf etilgan, uning tarmoqlarida elektr toki harakatlanadigan har
qanday qurilma ko‘zga ko‘rinmaydigan elektromagnit, jumladan mikroto‘lqinli
nurlanish manbasi bo‘lib hisoblanadi. Ular nurlanish quvvati bo‘yicha bir biridan
farq qilishi, turli diapazondagi elektromagnit fonni yaratishi mumkin, biroq ular
atrof muhit,jumladan insonlar uchun ham zararli ta’sir manbasi bo‘lib hisoblanadi.
Elektromagnit nurlanishning zararli ta’sir tavsiflari orasidagi eng xavfli omil
bo‘lib, elektromagnit maydonning chastotasi va keskinligini aytib o‘tish mumkin.
EMMning juda xavfli ta’siridan guvohlik beruvchi yana bir o‘ziga xosligi bo‘lib,
garchi kuchli nurlanishda ulardan ajralib chiqayotgan issiqlik his etilsada, ularni
organizmga ta’sirining aniq belgilarini mavjud emasligini aytib o‘tish mumkin.
Elektromagnit maydonning mos bo‘lgan keng spektri ta’siri bilan zararlangan
joylarda doimiy ravishda bo‘lish, markaziy asab tizimining funksional
buzilishlariga olib keladi, endokrin tizimiga juda kuchli ta’sir ko‘rsatadi. EMM ning
uzoq muddatli ta’siri: psixosomatik va onkologik kasalliklarni yuzaga kelish xavfini
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
183
oshiradi, organizmning elektrofiziologik parametrlari buzilishini yuzaga keltiradi
(uyquni buzilishi, bosh og‘rishi, taxikardiya), ko‘rish qobiliyatini keskin pasayishi,
bolalar va o‘smirlarni rivojlanishini ortda qolishiga olib keladi.
Elektromagnit nurlanish yurak qon-tomir va immun tizimi uchun xavfli, uning
ta’siri natijasida odamlarning reproduktiv organlari kuchli zararlanadi, ammo eng
xatarli xususiyati shundaki- EMMning zararli ta’siri organizmda to‘planib boradi
va qaytmas jarayonlarga olib keladi. Elektromagnit nurlanishning zararli omillari
ta’siridan himoyalanish mumkin va zarurdir. Bizlar elektromagnit nurlanish
manbalaridan voz kecholmaymiz, ammo ularni ta’sirini sezilarli darajada
kamaytirish imkoniyatiga egamiz. Bunday chora-tadbirlar orasiga EMM nurlanish
ta’siriga uchraydigan zonalarda bo‘lish vaqtini qisqartirish, manbadan uzoqlashish
uchun zaruriy bo‘lgan sanitar himoya chegaralarini o‘rnatish va ularni samarali
tashkil etish, EMM turli manbalarini bir biridan imkon darajasida uzoqlashtirish va
ulardan bir vaqtda foydalanishni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni
belgilash shular jumlasidandir.
Faydalanilgan adayubbiyotlar:
1.
Белинский С. О., Кузнецов К. Б. Оценка параметров электромагнитных
полей низкочастотного диапазона в электроустановках тягового
электроснабжения //Вестник Южно-уральского государственного
университета. Серия: энергетика. – 2012. – №. 16 (275). – С. 62-69.
2.
Соловьёв Л. П. Проблемы воздействия электромагнитных полей в
жилых помещениях на здоровье человека //Прикладные вопросы
формирования и обработки сигналов в радиолокации, связи и акустике.
– 2018. – С. 34-35.
3.
Тормосов Н. В. Биологическое действие электромагнитных излучений
на организм человека //Перспективы цифровых технологий в
технических учебных заведениях. – 2022. – С. 30-33.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
184
4.
Сушкова Л. Т. ВОЗДЕЙСТВИЕ И ВЛИЯНИЕ ЭЛЕКТРОМАГНИТНЫХ
ИЗЛУЧЕНИЙ НА ОРГАНИЗМ ЧЕЛОВЕКА //Редакционная коллегия. –
2024. – С. 153.
5.
Субботина Т. И., Яшин М. А., Яшин А. А. Повреждающее воздействие
на организм электромагнитного излучения с длиной волны 30 см
(«Лэмбовская частота») //Вестник новых медицинских технологий. –
2016. – №. 1. – С. 149-151.
