154
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati::
1.
Камилов
X., et al.
«Диагностика предраковых заболевании
слизистой полости рта»
. Stomatologiya 2 (83) (2021): 17-18.
2.
Юлдашева, Н., and М. Рахимова. «Особенности диагностики и
проявления герпесвирусной инфекции полости рта у беременных»
.
Медицина и инновации 1.2 (2021): 61
-64.
3. Amrulloevich, Gafforov Sunnatullo, Abdullaev Shokir Ruzievich, and
Gafforova Sevara Sunnatulloevna. “Clinical and Laboratory Method for Assessing
the Effectiveness of Diagnosis and Treatment in Patients with Chronic Recurrent
Aphthous Stomatitis Against Infectious Pathologies of the Genitourinary System”.
JournalNX6.06 (2020): 117-127.
4.
Иногамов
Ш
.M.,
Садиков
А
.
А
.,
Ризаев
Ж
.A., &
Даминова
Н
.
Р
. (2021).
Стоматологический статус и его значимость при проведении оценки
стоматологического здоровья спортсменов. Журнал
биомедицины
и
практики
, 6(1), 9-14.
5. Yusupalikhodjaeva, Saodat. Study of the adhesive properties of Candida
strains in an in vitro test using erythrocytes as target cells. Diss. Tashkent Medical
Academy, 2018.
6. Yulbarsova, Nazokat Alisherovna, Umida Abdurasulovna Shukurova, and
Shakhnoza Musashaykhova. “”Cytokin status in pathogenesis of oral lichen
planus”. 5th International Conferenceon Innovations and Development Patterns
in Technical and Natural Sciences.2018.
7. Day, Andrew T., et al. "Head and neck oncology during the COVID-19
pandemic: Reconsidering traditional treatment paradigms in light of new surgical
and other multilevel risks." Oral oncology 105 (2020): 104684.
YOSH BOLALARDASURUNKALI QAYTALANUVCHI AFTOZSTOMATIT
KECHISHINING
O‘
ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Eshqulova Sh.B., Abdanbekova K.R.
Tashkent davlat stomatologiya institute, O ‘zbekiston
Dolzarbligi. Surunkali qaytalanuvchi aftoz stomatit eng keng tarqalgan og‘iz
bo‘shlig‘i shilliq qavatining yarali kasalligi. Odatda bolalik davrida boshlanadi va
dunyo aholisining 25% ga yaqinini qamrab oladi. Tipik aftalar aniq
chegaralangan, yumaloq yaralar bo‘lib, periferik eritemabilan o‘ralgan, oq-
sarg‘ish rangli fibroz membrana markaziga ega. U uchta asosiy: kichik, katta va
gerpetik turlarga ega. Aftaning kichik turida odatda 4-7 kun ichida chandiq
qoldirmasdan tuzalib ketadi. Kattahajmli aftalaruzoqroq muddatli tiklanishga
muhtoj va chandiq qoldirishi mumkin. Surunkali qaytalanuvchi aftoz
stomatitning etiopatogenezi hali ham noma’lum va multifaktorial. Bir nechta
omillar qo‘zg‘atuvchi sifatida aniqlangan, jumladan mahalliy omillar, masalan,
mahalliy travma, sezuvchanlikushbu stomatitning etiologik agenti hisoblanadi.
155
Sistematik omillar nuqtai nazaridan, H.pyloriinfeksiyasi kasallik rivojlanishida
mavjud etiologik omil sifatida qayd etilgan.Bundan tashqari,yarali kolit va
Kronsindromi kasalligi bilan ham bog‘liq.
Ba’zi mualliflarning ta’kidlashicha, surunkali qaytalanuvchi aftoz
stomatitga o‘xshash og‘iz yaralarining paydo bo‘lishi, gluten kasalligi bor
bemorlarda ko‘proq tarqalgan va bu ularning birinchi shikoyati bo‘lishi mumkin.
Etiologiyada irsiy omillarning roli ham katta. ChunkiSQAS bilan kasallangan
bemorlarning kamida 40% dabu holat oilasida mavjud. Bunday bemorlar og‘ir
belgilar va tez-tez uchraydigan remissiyalarga moyil.Allergiyaning ayrim turlari
SQAS ni keltirib chiqarishi mumkin. Ba’zi oziq-ovqat mahsulotlari tarkibiy
qismlari va og‘iz orqali yuboriladigan mikrobial vositalarga yuqori
sezuvchanlikpotensial etiologik omillar hisoblanadi..SQAS va surunkali aftoz
stomatit kasalligiga chalingan bemorlarning 5-10% daoziq moddalar va qonda
mikroelementlardan temir, vitamin B12, foliy kislotasi va gemoglobin
yetishmovchiligi uchraydi.
Subyektiv ravishda SQAS bilan bog‘liq stressni keltirib chiqaradigan
hodisalarham aniqlanadi, ammo ular davomiy emas. Bundan tashqari, ushbu
yaralarning paydo bo‘lishida bolalar rejimida bo‘lishi mumkin bo‘lgano‘zgarishlar
qayd qilinadi.
SQAS ni davolash asosan simptomlarni yo‘qotishga asoslangan va ko‘pchilik
bemorlarda mahalliy davo samarali, ammo SQAS ning kichik hajmli turi va
surunkali aftoz stomatitning katta hajmli turida sistemali davolash usullari ko‘rib
chiqilishi kerak.
Tadqiqotning maqsadi. Ushbu ish yosh bolalardagisurunkali qaytalanuvchi
aftoz stomatitning etiopatogenetik o‘ziga xosligi,chastotasi, simptomologiyasi va
davolash vaqti bo‘yicha tavsiflashga qaratilgan.
Material va usullar. Ma’lumotlar TDSI Bolalar terapevtik stomatologiyasi
poliklinikasida 3 yoshdan 11 yoshgacha bo‘lgan 43 tabemor bolalar, ota-onalar va
vasiylar orasida so‘rovnoma va ko‘rik o‘tkazish asosida olindi.Ushbu tadqiqot
surunkali qaytalanuvchi aftoz stomatit bilan kasallangan 43 ta bemor bolalar
tog‘risida hisoblanadi. Tadqiqotni o‘tkazish uchun bolalargatadqiqotchi
rahbarligida anketalar tarqatildi. Bolalarning javoblarini baholash qiyin bo‘lishi
mumkinligini hisobga olib, savollarni tushunishni osonlashtirish va talqin qilish
qulay bo‘lishi uchun anketa dizayniga ba’zi vositalarya’ni rasm
kartalaridan(jumladan, og‘iz bo‘shlig‘i aftalari, yashil sabzavotlar kabi oziq-
ovqatlar va boshqalar dukkaklilar) foydalanildi. Anketalar har birbolaning ota-
onalari yoki vasiylariga tarqatildi va ularni uyda to‘ldirishni va keyin yetkazib
berishni so‘raldi. Statistik tahlil IBM SPSS 23.0 dasturi yordamidava Microsoft
Office Excel 2013 dasturlarida amalga oshirildi. Testda qo‘llangan 7 ta savol
ishonchliligi tekshirildi vaafta va etiologik omillarya’ni oshqozon-ichak
kasalliklari, allergiya, kundalik tish tozalash chastotasi, ortodontik asboblardan
foydalanish, og‘izda qalam yoki ruchkachaynash va ba’zi zararli mahsulotlar
iste’mol qilish omillari o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlandi.
156
Natija va muhokama. Tadqiqotda 43 bola (21 o‘g‘il va 22 qiz) ishtirok etdi.
Testda 7 ta savol uchun ota-onalarning javoblari bilan bolalar javoblari 80% dan
yuqori natijalarni berdi. Ishtirokchilarning 53% da aftaning tarqalishi aniqlandi
vabu 1,33 koeffitsientni ko‘rsatdi. Qizlarda aftalar o‘g‘il bolalarga qaraganda tez-
tez uchradi va ularning ko‘pchiligida aftalar soni 1tadan 5 tagacha (95.8%) va
lablar va tanglayda joylashishi, 4 kundan 7 kungacha davrda tuzalishi qayd etildi.
33.7% bolalarda o‘rtacha og‘riq bo‘lishi aniqlandi. Tadqiqot qilingan
bolalarning46.4%da SQAS genetik omilga bog‘liqligi va asosan ona tomonda ko‘p
uchrashi qayd etildi. Tekshirilganlarning 29.6% da aftalar og‘iz bo‘shlig‘ishilliq
qavati travmalari bilan bog‘liq bo‘ldi. Boshqa tomondan, ota-onalarning 9.8 %i
aftalarning sababini stress bilan bog‘ladi va bola asabiy va tajang bo‘lgan paytda
aftalar paydo bo‘lishini ta’kidlashdi.6% da aftaning paydo bo‘lishigastrointestinal
kasallik bilan yaqqol bog‘liqligi aniqlandi. Aftalar paydo bo‘lishining boshqa
sabablari,jumladan allergiya, kundalik ravishda tish tozalamaslik, ortodontik
apparatlardanfoydalanish, qalam va ruchkani og‘izga solish yoki zarar li ovqat
mahsulotlarini iste’mol qilish ko‘rinadigan darajada bo‘lmadi.
Xulosa. Ushbu tadqiqot natijalari bo‘yicha aftaning klinik belgilari
adabiyotlar bilan mos keladi. Adabiyotlarda afta va oshqozon-ichak kasalliklari
o‘rtasida bog‘liqlik bo‘lgan va ushbu tadqiqotda hambu aloqa aniqlandi.
Aftalar paydo bo‘lishi og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatidagi travmatik
hodisalaryoki stress hodisalari bilan bog‘liqligi ham aniqlandi, ammo boshqa
omillarga qaragandakam nisbatda topildi. Genetik tomondan sezilarli
ko‘rsatkichasosan ona tomonida ekanligi aniqlandi. Shuningdek ushbu
tadqiqotkasallikning yashash sifatigasalbiy ta’sir etish to‘g‘risidagi adabiyotdagi
ma’lumotlarni mustahkamlash vamahalliy terapiyaga e’tibor qaratish kerakligi
haqida xulosa qilindi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Numonovna, Umarova Odinakhan. "Modem Approaches to the Treatment
of Viral Stomatitis in Children." Central Asian Journal of Medical and Natural
Science 3.4 (2022): 25-29.
2.
Камилов,
X
. П., Ибрагимова,
M. X
., Убапдуллаева, Н.
IL
, & Камилова, А.
Этпопатогенез, клиника
II
лечение хронического рецидивирующего
афтозного стоматита при хроническом холецистите
.
